Σε αυτή την κλιμάκωση των γεωπολιτικών κινδύνων η κυβέρνηση Μητσοτάκη παίζει το ρόλο του πρόθυμου εταίρου ενώ η Ρωσία διαμηνύει ότι οποιαδήποτε χώρα συμμετέχει στην «πυρηνική ομπρέλα» θα θεωρηθεί «στρατηγική απειλή»
Η Γαλλία ωθεί στην Ευρώπη να αναβιώνει τις μνήμες του κινδύνου πυρηνικού ολέθρου καθώς προσφέρει πυρηνική προστασία σε ολοένα και περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες – μεταξύ αυτών στη Γερμανία, αλλά και στην Ελλάδα.
Ωστόσο, η τελική απόφαση για τη χρήση πυρηνικών όπλωνθα ανήκει αποκλειστικά στο Παρίσι.
Σε αυτή την κλιμάκωση των γεωπολιτικών κινδύνων η κυβέρνηση Μητσοτάκη παίζει το ρόλο του πρόθυμου εταίρου ενώ η Ρωσία διαμηνύει ότι οποιαδήποτε χώρα συμμετέχει στην «πυρηνική ομπρέλα» θα θεωρηθεί «στρατηγική απειλή» και θα λέβει τη δέουσα απάντηση
Η κυρίαρχη ρωσική απάντηση δεν είναι ότι η γαλλική πυρηνική ομπρέλα είναι άμεσα επικίνδυνη λόγω της ισχύος της, αλλά ότι:
• Αποτελεί πολιτική προσπάθεια του Emmanuel Macron να αναβαθμίσει τον ρόλο της Γαλλίας στην Ευρώπη,
• Δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως τις ΗΠΑ,
• Και εάν συνοδευτεί από ανάπτυξη γαλλικών πυρηνικών μέσων σε χώρες όπως η Γερμανία ή η Πολωνία, θα οδηγήσει σε νέα αντιπαράθεση Ρωσίας–Ευρώπης και σε αναθεώρηση του ρωσικού αμυντικού δίγματος
Η χώρες υπό προστασία
Η τελευταία συμμετοχή στην πυρηνική παράνοια του Macron είναι η Νορβηγία. Ως το ένατο ευρωπαϊκό κράτος, η σκανδιναβική χώρα επιδιώκει από αυτή την εβδομάδα να τεθεί υπό την προστασία της γαλλικής πυρηνικής ομπρέλας.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται επίσης η Πολωνία και η Λιθουανία, χώρες που συνορεύουν άμεσα με τον απειλητικό γείτονα, τη Ρωσία.
Και η Γερμανία συμμετέχει: Αν και η γερμανική κυβέρνηση εξακολουθεί να βασίζεται πρωτίστως στην πυρηνική άμυνα των Ηνωμένων Πολιτειών, θεωρεί τη γαλλική πρόταση ως μια ευπρόσδεκτη ευκαιρία για ενίσχυση της αποτροπής έναντι της Ρωσίας ανεξάρτητα από τον Αμερικανό πρόεδρο Donald Trump.
Τον Μάρτιο, ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz και ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron δημιούργησαν μια «ομάδα πυρηνικού συντονισμού» (nuclear steering group) για να εξετάσουν τις λεπτομέρειες της συνεργασίας.
Σύμφωνα με πληροφορίες του SPIEGEL (σε δημοσίευμά του το Σάββατο 30/5), ο σύμβουλος ασφαλείας του καγκελαρίου Friedrich Merz, Günter Sautter, ταξίδεψε την Τετάρτη (27/5) στο Παρίσι για έναν πρώτο γύρο συνομιλιών, ενώ και άλλα ευρωπαϊκά κράτη συμμετείχαν στις διαβουλεύσεις.
Η επόμενη γερμανογαλλική συνάντηση έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στη Γερμανία πριν από τη θερινή διακοπή εργασιών.
Η... επίθεση από τη Ρωσία στην Ευρώπη
«Αν θέλεις να είσαι ελεύθερος, πρέπει να σε φοβούνται», επαναλαμβάνει συχνά ο Macron εμπνευόμενος από την αντιρωσική υστερία που θέλει να καταστρέψει το μεταπολεμικό δόγμα ασφάλειας.
Ο αρχηγός του γαλλικού κράτους βλέπει μια ευκαιρία για τη Γαλλία μέσα στη ριζικά μεταβαλλόμενη κατάσταση ασφαλείας στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Σε μια εποχή κατά την οποία η Ρωσία θεωρείται ότι έχει επιτεθεί στην Ευρώπη μέσω της Ουκρανίας και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μετατραπεί σε παράγοντα γεωπολιτικής αβεβαιότητας υπό τον Trump, ο Macron προσφέρει στους γείτονές του την προστασία της γαλλικής «force de frappe» (πυρηνικής αποτρεπτικής δύναμης).
Οι Ευρωπαίοι αποδέχονται σταδιακά και με ευγνωμοσύνη την προσφορά του - χωρίς να υπολογίζουν όμως τη απάντηση
Μια επίθεση κατά της Γερμανίας ή άλλων ευρωπαϊκών εταίρων θα μπορούσε στο μέλλον να προκαλέσει πυρηνική απάντηση από τη νέα προστάτιδα δύναμη, τη Γαλλία.
Το σύνθημα της στρατηγικής αυτονομίας και η απόρριψη από την Merkel
Ο Macron θα αποχωρήσει από την εξουσία σε λιγότερο από έναν χρόνο, αλλά από την πρώτη ημέρα της θητείας του το 2017 έχει θέσει ως σύνθημα για τη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης.
Για μεγάλο διάστημα οι εκκλήσεις του για μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τις ΗΠΑ αγνοούνταν, ιδιαίτερα στη Γερμανία, όπου η πρώην καγκελάριος Angela Merkel (που έχει ζήσει τον πυρηνικό εφιάλτη του Ψυσχρού Πολέμου) είχε απορρίψει τις πρώτες πυρηνικές προτάσεις του Macron – προφανώς από φόβο μήπως προκαλέσει δυσαρέσκεια στην Ουάσιγκτον.
«Προωθημένη αποτροπή» (Forward Deterrence) ονομάζει ο Macron το σχέδιο που παρουσίασε την άνοιξη, έχοντας ως φόντο ένα πυρηνοκίνητο υποβρύχιο στη στρατιωτική βάση της Île Longue στη Βρετάνη. Εκεί ανακοίνωσε την ενίσχυση του γαλλικού πυρηνικού οπλοστασίου και μίλησε ακόμη και για μια νέα εποχή πυρηνικών όπλων.
Τα πράγματα κινούνται πλέον. Ωστόσο, παραμένει ασαφές πού ακριβώς θα οδηγήσει αυτή η εξέλιξη και με ποιον συγκεκριμένο τρόπο θα παρέχεται η γαλλική προστασία.
Το γαλλικό πυρηνικό οπλοστάσιο
Σύμφωνα με τους ειδικούς του Bulletin of the Atomic Scientists, η Γαλλία διαθέτει σήμερα 290 επιχειρησιακές πυρηνικές κεφαλές, πριν από την προγραμματισμένη αύξηση του οπλοστασίου της.
Αυτός ο αριθμός φαίνεται περιορισμένος σε σύγκριση με τις περίπου 3.700 πυρηνικές κεφαλές των Ηνωμένων Πολιτειών ή τις 4.400 της Ρωσίας.
Ωστόσο, τα γαλλικά πυρηνικά όπλα περιλαμβάνουν βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς που εκτοξεύονται από υποβρύχια.
Τέσσερα πυρηνικά υποβρύχια είναι εξοπλισμένα το καθένα με 16 πυραύλους M51, οι οποίοι διαθέτουν εμβέλεια άνω των 10.000 χιλιομέτρων. Κάθε πύραυλος μπορεί να φέρει έως και έξι πυρηνικές κεφαλές.
Σύμφωνα με τον Macron, η καταστροφική ισχύς κάθε ενός από αυτά τα υποβρύχια ισοδυναμεί με το σύνολο όλων των βομβών που έπεσαν στην Ευρώπη κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Με άλλα λόγια, αυτό θεωρείται επαρκές για να αποτρέψει οποιονδήποτε αντίπαλο.
Η Γαλλία διαθέτει επίσης πυρηνικούς πυραύλους cruise που μπορούν να εκτοξευθούν από μαχητικά αεροσκάφη Rafale.
Τα αεροσκάφη αυτά σταθμεύουν σε τρεις αεροπορικές βάσεις, μεταξύ των οποίων η βάση Saint-Dizier στην ανατολική Γαλλία.
Σύντομα θα προστεθεί και μια δεύτερη βάση, η Luxeuil, η οποία βρίσκεται ακόμη πιο κοντά στα γερμανικά σύνορα.
Πέραν αυτών, πυρηνικά εξοπλισμένα Rafale επιχειρούν και από το γαλλικό αεροπλανοφόρο Charles de Gaulle.
Με αυτόν τον τρόπο η Γαλλία διατηρεί τη δυνατότητα να εξαπολύσει πυρηνικό πλήγμα σχεδόν σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη.
Το αεροπλανοφόρο πρόκειται να αντικατασταθεί στα τέλη της δεκαετίας του 2030 από νέο πλοίο, ενώ ο Macron έχει ήδη δώσει εντολή για την κατασκευή νέων πυρηνικών υποβρυχίων.
Τι ακριβώς προσφέρει η γαλλική πυρηνική ομπρέλα;
Με την έννοια της «προωθημένης αποτροπής», ο Macron άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσαν να αναπτυχθούν στην Ευρώπη «συστατικά των στρατηγικών ενόπλων δυνάμεων».
Ωστόσο, από γαλλικές κυβερνητικές πηγές προκύπτει με σαφήνεια τι δεν σημαίνει αυτή η πρόταση.
Δεν προβλέπεται μόνιμη εγκατάσταση γαλλικών πυρηνικών όπλων σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
Επίσης, η Γαλλία δεν σχεδιάζει να εφαρμόσει σύστημα αντίστοιχο με το λεγόμενο «nuclear sharing» (πυρηνικό διαμοιρασμό) του NATO, μέσω του οποίου αμερικανικά πυρηνικά όπλα αποθηκεύονται σε ευρωπαϊκές χώρες και θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από συμμάχους υπό συγκεκριμένες συνθήκες.
Η τελική εξουσία παραμένει αποκλειστικά στο Παρίσι.
Πιο ρεαλιστικό θεωρείται το ενδεχόμενο οι ευρωπαϊκές χώρες να παρέχουν υποστήριξη στις γαλλικές πυρηνικές δυνάμεις μέσω στρατιωτικών υποδομών, πρόσβασης σε αεροδρόμια, δικαιωμάτων διέλευσης από τον εναέριο χώρο ή δυνατοτήτων ανεφοδιασμού εν πτήσει.
Την άνοιξη, η Γαλλία έστειλε πυρηνικά ικανά Rafale στην Πολωνία ως μήνυμα προς τον Vladimir Putin, έπειτα από επανειλημμένες παραβιάσεις του πολωνικού εναέριου χώρου από ρωσικά drones και πυραύλους.
Η Bundeswehr συμμετέχει σε πυρηνικές ασκήσεις
Η γαλλογερμανική ομάδα πυρηνικού συντονισμού σχεδιάζει τώρα συγκεκριμένες μορφές συνεργασίας.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του SPIEGEL, προβλέπονται κοινές ασκήσεις προσομοίωσης κρίσεων και στενότερη συνεργασία μεταξύ των στρατιωτικών επιτελείων.
Η Bundeswehr θα μπορεί να συμμετέχει στο συμβατικό τμήμα γαλλικών πυρηνικών ασκήσεων και να αποκτήσει πρόσβαση σε γαλλικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Η πρώτη συμμετοχή γερμανικών δυνάμεων στην άσκηση «Poker» αναμένεται ακόμη μέσα στο έτος, πιθανότατα τον Σεπτέμβριο.
Η άσκηση «Poker» αποτελεί τη σημαντικότερη ετήσια άσκηση των γαλλικών πυρηνικών δυνάμεων.
Αρχικά η συμμετοχή των Γερμανών θα περιοριστεί στον ρόλο του παρατηρητή. Αργότερα όμως η Bundeswehr θα μπορούσε να αναλάβει υποστηρικτικά καθήκοντα, όπως συνοδεία μαχητικών αεροσκαφών ή παροχή εναέριου ανεφοδιασμού.
Όλα εξαρτώνται από τον πρόεδρο της Γαλλίας
Παρά τη στενότερη συνεργασία, οι θεμελιώδεις αρχές της γαλλικής πυρηνικής στρατηγικής δεν αλλάζουν.
Η Γαλλία επιμένει ότι η χρήση πυρηνικών όπλων αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο του αρχηγού του γαλλικού κράτους.
Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας διατηρεί απόλυτο έλεγχο επί του πυρηνικού οπλοστασίου και μόνο εκείνος μπορεί να διατάξει τη χρήση του.
«Δεν θα υπάρξει κανενός είδους συνδιαχείριση της απόφασης», δηλώνει το Παρίσι.
«Ούτε στον σχεδιασμό ούτε στην εκτέλεση μιας πυρηνικής αποστολής θα υπάρξει συμμετοχή άλλων κρατών.»
Παράλληλα, η Γαλλία εξακολουθεί να αρνείται να εντάξει το πυρηνικό της οπλοστάσιο στο ολοκληρωμένο πυρηνικό δόγμα του NATO.
Αυτό σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες που επιδιώκουν προστασία δεν αποκτούν πραγματικό έλεγχο ή δικαίωμα συναπόφασης.
Στην πράξη εξαρτώνται από την πολιτική βούληση και την κρίση του εκάστοτε Γάλλου προέδρου.
Ποιος θα χρηματοδοτήσει την πυρηνική αποτροπή;
Παραμένει επίσης ασαφές ποιος θα χρηματοδοτήσει τη γαλλική πυρηνική επέκταση.
Η Γαλλία αντιμετωπίζει ήδη σοβαρά δημοσιονομικά προβλήματα.
Το δημόσιο χρέος της βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ενώ η συντήρηση και ο εκσυγχρονισμός των πυρηνικών δυνάμεων απορροφούν ήδη σημαντικό μέρος του αμυντικού προϋπολογισμού.
Το Παρίσι, πάντως, διαβεβαιώνει ότι η χρηματοδότηση της πυρηνικής αποτροπής αποτελεί εθνική ευθύνη της Γαλλίας.
Από τους Ευρωπαίους εταίρους αναμένεται κυρίως να αυξήσουν τις δαπάνες τους για συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες.
Η μεγάλη αβεβαιότητα της ευρωπαϊκής αποτροπής
Για τη Γερμανία και τις άλλες χώρες που επιδιώκουν να ενταχθούν κάτω από τη γαλλική πυρηνική ομπρέλα, το βασικό πρόβλημα παραμένει άλυτο:
Η Γαλλία προσφέρει προστασία, αλλά όχι συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων.
Σε αντίθεση με το σύστημα πυρηνικής αποτροπής του NATO, όπου υπάρχουν κοινές διαδικασίες διαβούλευσης και σχεδιασμού μεταξύ των συμμάχων, η γαλλική πυρηνική δύναμη παραμένει απολύτως εθνική.
Επομένως, ακόμη και αν μια χώρα όπως η Γερμανία επενδύσει πολιτικά και στρατιωτικά στη γαλλική αποτροπή, δεν θα διαθέτει κανένα θεσμικό δικαίωμα να επηρεάσει την τελική απόφαση για χρήση πυρηνικών όπλων.
Η απόφαση αυτή θα εξακολουθήσει να λαμβάνεται αποκλειστικά από τον πρόεδρο της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Και έτσι παραμένει το κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί σήμερα πολλούς Ευρωπαίους: Σε έναν κόσμο αυξανόμενης αβεβαιότητας, ποια πυρηνική ομπρέλα είναι τελικά πιο αξιόπιστη;
Η αμερικανική, η οποία εξαρτάται από τις επιλογές ενός απρόβλεπτου Donald Trump;
Ή η γαλλική, η οποία εξαρτάται από τις αποφάσεις ενός μελλοντικού προέδρου στο Παρίσι — ίσως ακόμη και μιας κυβέρνησης του Εθνικού Συναγερμού;
Ακόμη και οι υποστηρικτές της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας παραδέχονται ότι η απάντηση σε αυτό το ερώτημα παραμένει ανοιχτή.
Η Γαλλία διαθέτει αναμφισβήτητα μια ισχυρή και αξιόπιστη πυρηνική δύναμη.
Όμως η εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων εταίρων δεν εξαρτάται μόνο από τους πυραύλους, τα υποβρύχια και τα αεροσκάφη.
Εξαρτάται επίσης από το ποιος θα κρατά τελικά το χέρι πάνω στο πυρηνικό κουμπί.
Η μυστικότητα και τα επιχειρησιακά όρια
Σε ομιλία του στις 2 Μαρτίου, ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron δήλωσε ότι το Παρίσι σκοπεύει να αυξήσει το μέγεθος του πυρηνικού του οπλοστασίου.
Ταυτόχρονα, όμως, η Γαλλία δεν θα δημοσιοποιεί πλέον το ακριβές μέγεθος αυτού του οπλοστασίου.
Ως αποτέλεσμα, το πραγματικό εύρος της σχεδιαζόμενης αύξησης παραμένει άγνωστο.
Η επίσημη εξήγηση για αυτή τη νέα μυστικότητα είναι η επιθυμία να «αποτραπούν οι εικασίες». Το επιχείρημα αυτό είναι κάπως παράδοξο. Όταν εξαφανίζεται η επίσημη πληροφόρηση, οι εικασίες γίνονται αναπόφευκτα η μοναδική βάση δημόσιας συζήτησης.
Μια πιο πειστική εξήγηση είναι ότι το Παρίσι επιθυμεί να αποκρύψει το περιορισμένο εύρος οποιασδήποτε αύξησης του οπλοστασίου τα επόμενα χρόνια.
Η πραγματικότητα είναι ότι η Γαλλία δεν διαθέτει σήμερα πρακτικά μέσα για να αυξήσει σημαντικά τον αριθμό των ανεπτυγμένων πυρηνικών φορέων.
Οι δύο πυλώνες της γαλλικής πυρηνικής αποτροπής
Η γαλλική πυρηνική αποτροπή βασίζεται σε δύο πυλώνες.
Η πρώτη αποτελείται από τέσσερα πυρηνοκίνητα υποβρύχια κλάσης Triomphant, καθένα από τα οποία μπορεί να μεταφέρει 16 διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους M51.
Η δεύτερη είναι η αεροπορική συνιστώσα: μαχητικά αεροσκάφη Rafale εξοπλισμένα για να μεταφέρουν υπερηχητικούς πυραύλους cruise ASMPA με πυρηνικές κεφαλές.
Ο ακριβής αριθμός αυτών των αεροεκτοξευόμενων πυραύλων δεν είναι δημόσια γνωστός. Ωστόσο, εκτιμάται ότι υπάρχουν περίπου 40 συνολικά, συμπεριλαμβανομένων όσων χρησιμοποιούνται για δοκιμές και εκπαίδευση.
Οι πύραυλοι ASMPA δεν παράγονται πλέον εδώ και αρκετό καιρό. Αντίθετα, οι υπάρχοντες πύραυλοι αναβαθμίζονται στην έκδοση ASMPA-R, η οποία διαθέτει εκσυγχρονισμένη πυρηνική κεφαλή.
Η παραγωγή των υποβρυχίως εκτοξευόμενων πυραύλων M51 συνεχίζεται κανονικά και έχει ήδη αρχίσει η ανάπτυξη της νεότερης έκδοσης M51.3, η οποία διαθέτει βελτιωμένο βεληνεκές και αυξημένες δυνατότητες διάσπασης αντιπυραυλικής άμυνας.
Ωστόσο, τίποτε από αυτά δεν αυξάνει τον αριθμό των φορέων εκτόξευσης.
Η Γαλλία δεν μπορεί απλώς να δημιουργήσει επιπλέον υποβρύχια ή αεροσκάφη από το πουθενά.
Ο στόλος παραμένει ο ίδιος και το ίδιο συμβαίνει και με τον αριθμό των ανεπτυγμένων εκτοξευτών.
Πώς θα μπορούσε να διευρυνθεί το οπλοστάσιο;
Βραχυπρόθεσμα, ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο η Γαλλία θα μπορούσε να αυξήσει τον αριθμό των ανεπτυγμένων πυρηνικών κεφαλών είναι να τοποθετήσει περισσότερες κεφαλές στους ήδη υπάρχοντες πυραύλους των υποβρυχίων της.
Σήμερα, πολλοί πύραυλοι μεταφέρουν λιγότερες κεφαλές από τη μέγιστη χωρητικότητά τους.
Αυτή η διαμόρφωση αυξάνει την εμβέλεια και διευκολύνει τη διάσπαση συστημάτων αντιπυραυλικής άμυνας.
Παρόμοια ευελιξία χρησιμοποιούν όλες οι μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Για πλήγματα εναντίον μεμονωμένων στόχων είναι συχνά προτιμότερο να υπάρχουν πύραυλοι με μικρότερο φορτίο έτοιμοι προς χρήση.
Ωστόσο, ακόμη και αυτή η επιλογή έχει όρια.
Ανά πάσα στιγμή, ένα από τα τέσσερα γαλλικά υποβρύχια βρίσκεται σε διαδικασία συντήρησης.
Αυτό περιορίζει σημαντικά την επιχειρησιακή ευελιξία του γαλλικού πυρηνικού στόλου.
Συνολικά, οι περιορισμοί αυτοί υποδηλώνουν ότι η Γαλλία θα μπορούσε ρεαλιστικά να προσθέσει μόνο μερικές δεκάδες επιπλέον πυρηνικές κεφαλές τα επόμενα χρόνια.
Με δεδομένο ότι το σημερινό οπλοστάσιο εκτιμάται σε περίπου 300 πυρηνικές κεφαλές — συμπεριλαμβανομένων τόσο των ναυτικών όσο και των αεροπορικών όπλων — η βραχυπρόθεσμη αύξηση πιθανότατα δεν θα ξεπεράσει τις δύο ή τρεις δεκάδες κεφαλές.
Τα μελλοντικά γαλλικά πυρηνικά συστήματα
Μακροπρόθεσμα όμως, η Γαλλία σχεδιάζει να εισαγάγει μια νέα γενιά φορέων πυρηνικών όπλων, που θα μπορούσε να επιτρέψει σημαντικότερη αύξηση του οπλοστασίου.
Ο Macron αναφέρθηκε σε αυτές τις μελλοντικές δυνατότητες κατά τη διάρκεια της ομιλίας του.
Μίλησε για το πρώτο υποβρύχιο μιας νέας κλάσης, γνωστής μέχρι σήμερα ως SNLE-3G, το οποίο θα φέρει το όνομα L’Invincible.
Σύμφωνα με τον τρέχοντα σχεδιασμό, το υποβρύχιο αυτό θα ενταχθεί στο επιχειρησιακό σχεδιάσμό το 2036.
Παράλληλα, αναπτύσσονται και νέα αεροεκτοξευόμενα πυρηνικά όπλα.
Το πρόγραμμα του υπερηχητικού πυραύλου ASN4G στοχεύει στη δημιουργία μιας νέας γενιάς πυρηνικών πυραύλων αέρος-εδάφους.
Οι πύραυλοι αυτοί αναμένεται να εμφανιστούν αρκετά χρόνια πριν από τα νέα υποβρύχια.
Αρχικά θα μεταφέρονται από αναβαθμισμένες εκδόσεις των Rafale.
Προώθηση γαλλικών πυρηνικών δυνάμεων στην Ευρώπη
Σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η Γαλλία σχεδιάζει να προετοιμάσει τις απαραίτητες υποδομές για ταχεία διασπορά και προώθηση των αεροπορικών πυρηνικών δυνάμεών της σε ολόκληρη την Ευρώπη σε περίπτωση κρίσης.
Αυτό θα περιλαμβάνει:
• την επιλογή αεροπορικών βάσεων σε συμμαχικές χώρες,
• τον σχεδιασμό της ανάπτυξης γαλλικών πυρηνικών μονάδων εκτός Γαλλίας,
• και τον καθορισμό των τρόπων συνεργασίας τους με τις τοπικές ένοπλες δυνάμεις.
Η Γερμανία ως βασικός εταίρος
Η Γερμανία θεωρείται ο σημαντικότερος εταίρος σε αυτή την προσπάθεια.
Μεταξύ των άλλων χωρών που αναφέρονται βρίσκονται:
• η Πολωνία,
• οι Κάτω Χώρες,
• το Βέλγιο,
• η Ελλάδα,
• η Σουηδία,
• και η Δανία.
Κοινή ανακοίνωση που εκδόθηκε μαζί με τον Γερμανό καγκελάριο Friedrich Merz επιβεβαιώνει ότι η Γερμανία θα συμμετάσχει μέσα στο τρέχον έτος σε γαλλικές πυρηνικές ασκήσεις.
Στο πλαίσιο αυτών των ασκήσεων, γερμανικά μαχητικά αεροσκάφη αναμένεται να εκπαιδευτούν στην αποστολή συνοδείας γαλλικών Rafale.
Πρόσθετα μέτρα
Πέρα από τις ασκήσεις, εξετάζονται και άλλα μέτρα συνεργασίας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
• η ανάπτυξη συστημάτων αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας για την προστασία των γαλλικών πυρηνικών δυνάμεων όταν επιχειρούν στο εξωτερικό,
• καθώς και η δημιουργία κοινού συστήματος προειδοποίησης πυραυλικής επίθεσης.
Το τελευταίο πιθανότατα θα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε γαλλικές τεχνολογίες και υποδομές.
Ένας ευρωπαϊκός πυρηνικός διαμοιρασμός (nuclear sharing) μικρότερης κλίμακας;
Παραμένει αβέβαιο εάν όλα αυτά τα σχέδια θα υλοποιηθούν.
Στην ουσία, η Γαλλία προτείνει κάτι που θυμίζει χαλαρά το σύστημα πυρηνικού διαμοιρασμού (nuclear sharing) του NATO, αλλά σε μικρότερη κλίμακα και με μεγαλύτερη έμφαση στην προηγμένη τεχνολογία.
Ο Macron έχει τονίσει ότι οι πρωτοβουλίες αυτές δεν προορίζονται να αντικαταστήσουν τις υπάρχουσες πυρηνικές εγγυήσεις του NATO, οι οποίες βασίζονται κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Ουάσιγκτον έχει ενημερωθεί για τις συζητήσεις, αν και μια αρνητική αντίδραση από τις ΗΠΑ δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί απίθανη.
Η αντίδραση των Ηνωμένων Πολιτειών και οι ρωσικές ανησυχίες
Η Ρωσία προειδοποίησε ότι οποιεσδήποτε ευρωπαϊκές χώρες αποδεχθούν την ανάπτυξη γαλλικών στρατηγικών βομβαρδιστικών αεροσκαφών με πυρηνική ικανότητα θα καταστούν στόχοι επίθεσης από τις ρωσικές δυνάμεις σε περίπτωση σύγκρουσης.
Όπως επισήμανε ο εκπρόσωπος του Ρώσου προέδρου, Dmitry Peskov, το ίδιο το γεγονός ότι η Γαλλία και η Γερμανία συζητούν πυρηνική συνεργασία δείχνει ότι οι διαπραγματεύσεις για τη στρατηγική σταθερότητα δεν μπορούν πλέον να διεξάγονται αποκλειστικά μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον.
Η γεωγραφική επέκταση των δυτικών πυρηνικών υποδομών σε ολόκληρη την Ευρώπη — και ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Σουηδία, η Δανία και η Πολωνία — είναι αναπόφευκτο να προκαλέσει ανησυχία στη Μόσχα.
Οι περιοχές αυτές βρίσκονται πολύ πιο κοντά στα ρωσικά σύνορα σε σχέση με τις τοποθεσίες όπου είχαν αναπτυχθεί στο παρελθόν αμερικανικά πυρηνικά όπλα.
Από ρωσική σκοπιά, η μεταφορά κρίσιμων στρατηγικών υποδομών προς τη βόρεια και ανατολική Ευρώπη μεταβάλλει το στρατηγικό περιβάλλον ασφαλείας και δημιουργεί νέες προκλήσεις για τον ρωσικό αμυντικό σχεδιασμό.
Υπάρχει, ωστόσο, ένας παράγοντας που ενδέχεται να μετριάσει αυτές τις ανησυχίες.
Τα μεγάλης κλίμακας πανευρωπαϊκά αμυντικά και στρατιωτικά προγράμματα έχουν μακρά ιστορία φιλόδοξων ανακοινώσεων, αλλά πολύ συντομότερη ιστορία επιτυχημένης υλοποίησης.
Στην Ευρώπη έχουν παρουσιαστεί επανειλημμένα σχέδια για κοινά οπλικά συστήματα, κοινές στρατιωτικές δομές και ενιαίες αμυντικές πρωτοβουλίες, πολλά από τα οποία καθυστέρησαν σημαντικά ή δεν υλοποιήθηκαν ποτέ στον βαθμό που αρχικά είχε εξαγγελθεί.
Υπερεκτίμηση των δυνάμεων
Για την ώρα, οι γαλλικές πυρηνικές φιλοδοξίες φαίνεται να εντάσσονται σε αυτή την οικεία κατηγορία.
Παρά τις φιλόδοξες δηλώσεις του Emmanuel Macron, η πραγματική αύξηση του γαλλικού πυρηνικού οπλοστασίου αναμένεται να είναι περιορισμένη τα επόμενα χρόνια.
Η Γαλλία εξακολουθεί να μην διαθέτει νέους φορείς εκτόξευσης, νέα υποβρύχια ή νέες αεροπορικές πλατφόρμες που να μπορούν να μεταβάλουν δραστικά την ισορροπία ισχύος.
Παράλληλα, τα σχέδια για μια ευρύτερη ευρωπαϊκή πυρηνική συνεργασία παραμένουν σε πρώιμο στάδιο και απέχουν ακόμη πολύ από το να αποτελέσουν ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό σύστημα πυρηνικής αποτροπής.
Με άλλα λόγια, η Γαλλία επιδιώκει να ενισχύσει τον στρατηγικό της ρόλο στην Ευρώπη και να αναβαθμίσει τη θέση της ως πυρηνική δύναμη της ηπείρου.
Ωστόσο, προς το παρόν, η απόσταση ανάμεσα στις πολιτικές φιλοδοξίες και στις πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες παραμένει σημαντική.
www.bankingnews.gr
Ωστόσο, η τελική απόφαση για τη χρήση πυρηνικών όπλωνθα ανήκει αποκλειστικά στο Παρίσι.
Σε αυτή την κλιμάκωση των γεωπολιτικών κινδύνων η κυβέρνηση Μητσοτάκη παίζει το ρόλο του πρόθυμου εταίρου ενώ η Ρωσία διαμηνύει ότι οποιαδήποτε χώρα συμμετέχει στην «πυρηνική ομπρέλα» θα θεωρηθεί «στρατηγική απειλή» και θα λέβει τη δέουσα απάντηση
Η κυρίαρχη ρωσική απάντηση δεν είναι ότι η γαλλική πυρηνική ομπρέλα είναι άμεσα επικίνδυνη λόγω της ισχύος της, αλλά ότι:
• Αποτελεί πολιτική προσπάθεια του Emmanuel Macron να αναβαθμίσει τον ρόλο της Γαλλίας στην Ευρώπη,
• Δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως τις ΗΠΑ,
• Και εάν συνοδευτεί από ανάπτυξη γαλλικών πυρηνικών μέσων σε χώρες όπως η Γερμανία ή η Πολωνία, θα οδηγήσει σε νέα αντιπαράθεση Ρωσίας–Ευρώπης και σε αναθεώρηση του ρωσικού αμυντικού δίγματος
Η χώρες υπό προστασία
Η τελευταία συμμετοχή στην πυρηνική παράνοια του Macron είναι η Νορβηγία. Ως το ένατο ευρωπαϊκό κράτος, η σκανδιναβική χώρα επιδιώκει από αυτή την εβδομάδα να τεθεί υπό την προστασία της γαλλικής πυρηνικής ομπρέλας.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται επίσης η Πολωνία και η Λιθουανία, χώρες που συνορεύουν άμεσα με τον απειλητικό γείτονα, τη Ρωσία.
Και η Γερμανία συμμετέχει: Αν και η γερμανική κυβέρνηση εξακολουθεί να βασίζεται πρωτίστως στην πυρηνική άμυνα των Ηνωμένων Πολιτειών, θεωρεί τη γαλλική πρόταση ως μια ευπρόσδεκτη ευκαιρία για ενίσχυση της αποτροπής έναντι της Ρωσίας ανεξάρτητα από τον Αμερικανό πρόεδρο Donald Trump.
Τον Μάρτιο, ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz και ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron δημιούργησαν μια «ομάδα πυρηνικού συντονισμού» (nuclear steering group) για να εξετάσουν τις λεπτομέρειες της συνεργασίας.
Σύμφωνα με πληροφορίες του SPIEGEL (σε δημοσίευμά του το Σάββατο 30/5), ο σύμβουλος ασφαλείας του καγκελαρίου Friedrich Merz, Günter Sautter, ταξίδεψε την Τετάρτη (27/5) στο Παρίσι για έναν πρώτο γύρο συνομιλιών, ενώ και άλλα ευρωπαϊκά κράτη συμμετείχαν στις διαβουλεύσεις.
Η επόμενη γερμανογαλλική συνάντηση έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στη Γερμανία πριν από τη θερινή διακοπή εργασιών.
Η... επίθεση από τη Ρωσία στην Ευρώπη
«Αν θέλεις να είσαι ελεύθερος, πρέπει να σε φοβούνται», επαναλαμβάνει συχνά ο Macron εμπνευόμενος από την αντιρωσική υστερία που θέλει να καταστρέψει το μεταπολεμικό δόγμα ασφάλειας.
Ο αρχηγός του γαλλικού κράτους βλέπει μια ευκαιρία για τη Γαλλία μέσα στη ριζικά μεταβαλλόμενη κατάσταση ασφαλείας στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Σε μια εποχή κατά την οποία η Ρωσία θεωρείται ότι έχει επιτεθεί στην Ευρώπη μέσω της Ουκρανίας και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μετατραπεί σε παράγοντα γεωπολιτικής αβεβαιότητας υπό τον Trump, ο Macron προσφέρει στους γείτονές του την προστασία της γαλλικής «force de frappe» (πυρηνικής αποτρεπτικής δύναμης).
Οι Ευρωπαίοι αποδέχονται σταδιακά και με ευγνωμοσύνη την προσφορά του - χωρίς να υπολογίζουν όμως τη απάντηση
Μια επίθεση κατά της Γερμανίας ή άλλων ευρωπαϊκών εταίρων θα μπορούσε στο μέλλον να προκαλέσει πυρηνική απάντηση από τη νέα προστάτιδα δύναμη, τη Γαλλία.
Το σύνθημα της στρατηγικής αυτονομίας και η απόρριψη από την Merkel
Ο Macron θα αποχωρήσει από την εξουσία σε λιγότερο από έναν χρόνο, αλλά από την πρώτη ημέρα της θητείας του το 2017 έχει θέσει ως σύνθημα για τη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης.
Για μεγάλο διάστημα οι εκκλήσεις του για μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τις ΗΠΑ αγνοούνταν, ιδιαίτερα στη Γερμανία, όπου η πρώην καγκελάριος Angela Merkel (που έχει ζήσει τον πυρηνικό εφιάλτη του Ψυσχρού Πολέμου) είχε απορρίψει τις πρώτες πυρηνικές προτάσεις του Macron – προφανώς από φόβο μήπως προκαλέσει δυσαρέσκεια στην Ουάσιγκτον.
«Προωθημένη αποτροπή» (Forward Deterrence) ονομάζει ο Macron το σχέδιο που παρουσίασε την άνοιξη, έχοντας ως φόντο ένα πυρηνοκίνητο υποβρύχιο στη στρατιωτική βάση της Île Longue στη Βρετάνη. Εκεί ανακοίνωσε την ενίσχυση του γαλλικού πυρηνικού οπλοστασίου και μίλησε ακόμη και για μια νέα εποχή πυρηνικών όπλων.
Τα πράγματα κινούνται πλέον. Ωστόσο, παραμένει ασαφές πού ακριβώς θα οδηγήσει αυτή η εξέλιξη και με ποιον συγκεκριμένο τρόπο θα παρέχεται η γαλλική προστασία.
Το γαλλικό πυρηνικό οπλοστάσιο
Σύμφωνα με τους ειδικούς του Bulletin of the Atomic Scientists, η Γαλλία διαθέτει σήμερα 290 επιχειρησιακές πυρηνικές κεφαλές, πριν από την προγραμματισμένη αύξηση του οπλοστασίου της.
Αυτός ο αριθμός φαίνεται περιορισμένος σε σύγκριση με τις περίπου 3.700 πυρηνικές κεφαλές των Ηνωμένων Πολιτειών ή τις 4.400 της Ρωσίας.
Ωστόσο, τα γαλλικά πυρηνικά όπλα περιλαμβάνουν βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς που εκτοξεύονται από υποβρύχια.
Τέσσερα πυρηνικά υποβρύχια είναι εξοπλισμένα το καθένα με 16 πυραύλους M51, οι οποίοι διαθέτουν εμβέλεια άνω των 10.000 χιλιομέτρων. Κάθε πύραυλος μπορεί να φέρει έως και έξι πυρηνικές κεφαλές.
Σύμφωνα με τον Macron, η καταστροφική ισχύς κάθε ενός από αυτά τα υποβρύχια ισοδυναμεί με το σύνολο όλων των βομβών που έπεσαν στην Ευρώπη κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Με άλλα λόγια, αυτό θεωρείται επαρκές για να αποτρέψει οποιονδήποτε αντίπαλο.
Η Γαλλία διαθέτει επίσης πυρηνικούς πυραύλους cruise που μπορούν να εκτοξευθούν από μαχητικά αεροσκάφη Rafale.
Τα αεροσκάφη αυτά σταθμεύουν σε τρεις αεροπορικές βάσεις, μεταξύ των οποίων η βάση Saint-Dizier στην ανατολική Γαλλία.
Σύντομα θα προστεθεί και μια δεύτερη βάση, η Luxeuil, η οποία βρίσκεται ακόμη πιο κοντά στα γερμανικά σύνορα.
Πέραν αυτών, πυρηνικά εξοπλισμένα Rafale επιχειρούν και από το γαλλικό αεροπλανοφόρο Charles de Gaulle.
Με αυτόν τον τρόπο η Γαλλία διατηρεί τη δυνατότητα να εξαπολύσει πυρηνικό πλήγμα σχεδόν σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη.
Το αεροπλανοφόρο πρόκειται να αντικατασταθεί στα τέλη της δεκαετίας του 2030 από νέο πλοίο, ενώ ο Macron έχει ήδη δώσει εντολή για την κατασκευή νέων πυρηνικών υποβρυχίων.
Τι ακριβώς προσφέρει η γαλλική πυρηνική ομπρέλα;
Με την έννοια της «προωθημένης αποτροπής», ο Macron άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσαν να αναπτυχθούν στην Ευρώπη «συστατικά των στρατηγικών ενόπλων δυνάμεων».
Ωστόσο, από γαλλικές κυβερνητικές πηγές προκύπτει με σαφήνεια τι δεν σημαίνει αυτή η πρόταση.
Δεν προβλέπεται μόνιμη εγκατάσταση γαλλικών πυρηνικών όπλων σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
Επίσης, η Γαλλία δεν σχεδιάζει να εφαρμόσει σύστημα αντίστοιχο με το λεγόμενο «nuclear sharing» (πυρηνικό διαμοιρασμό) του NATO, μέσω του οποίου αμερικανικά πυρηνικά όπλα αποθηκεύονται σε ευρωπαϊκές χώρες και θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από συμμάχους υπό συγκεκριμένες συνθήκες.
Η τελική εξουσία παραμένει αποκλειστικά στο Παρίσι.
Πιο ρεαλιστικό θεωρείται το ενδεχόμενο οι ευρωπαϊκές χώρες να παρέχουν υποστήριξη στις γαλλικές πυρηνικές δυνάμεις μέσω στρατιωτικών υποδομών, πρόσβασης σε αεροδρόμια, δικαιωμάτων διέλευσης από τον εναέριο χώρο ή δυνατοτήτων ανεφοδιασμού εν πτήσει.
Την άνοιξη, η Γαλλία έστειλε πυρηνικά ικανά Rafale στην Πολωνία ως μήνυμα προς τον Vladimir Putin, έπειτα από επανειλημμένες παραβιάσεις του πολωνικού εναέριου χώρου από ρωσικά drones και πυραύλους.
Η Bundeswehr συμμετέχει σε πυρηνικές ασκήσεις
Η γαλλογερμανική ομάδα πυρηνικού συντονισμού σχεδιάζει τώρα συγκεκριμένες μορφές συνεργασίας.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του SPIEGEL, προβλέπονται κοινές ασκήσεις προσομοίωσης κρίσεων και στενότερη συνεργασία μεταξύ των στρατιωτικών επιτελείων.
Η Bundeswehr θα μπορεί να συμμετέχει στο συμβατικό τμήμα γαλλικών πυρηνικών ασκήσεων και να αποκτήσει πρόσβαση σε γαλλικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Η πρώτη συμμετοχή γερμανικών δυνάμεων στην άσκηση «Poker» αναμένεται ακόμη μέσα στο έτος, πιθανότατα τον Σεπτέμβριο.
Η άσκηση «Poker» αποτελεί τη σημαντικότερη ετήσια άσκηση των γαλλικών πυρηνικών δυνάμεων.
Αρχικά η συμμετοχή των Γερμανών θα περιοριστεί στον ρόλο του παρατηρητή. Αργότερα όμως η Bundeswehr θα μπορούσε να αναλάβει υποστηρικτικά καθήκοντα, όπως συνοδεία μαχητικών αεροσκαφών ή παροχή εναέριου ανεφοδιασμού.
Όλα εξαρτώνται από τον πρόεδρο της Γαλλίας
Παρά τη στενότερη συνεργασία, οι θεμελιώδεις αρχές της γαλλικής πυρηνικής στρατηγικής δεν αλλάζουν.
Η Γαλλία επιμένει ότι η χρήση πυρηνικών όπλων αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο του αρχηγού του γαλλικού κράτους.
Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας διατηρεί απόλυτο έλεγχο επί του πυρηνικού οπλοστασίου και μόνο εκείνος μπορεί να διατάξει τη χρήση του.
«Δεν θα υπάρξει κανενός είδους συνδιαχείριση της απόφασης», δηλώνει το Παρίσι.
«Ούτε στον σχεδιασμό ούτε στην εκτέλεση μιας πυρηνικής αποστολής θα υπάρξει συμμετοχή άλλων κρατών.»
Παράλληλα, η Γαλλία εξακολουθεί να αρνείται να εντάξει το πυρηνικό της οπλοστάσιο στο ολοκληρωμένο πυρηνικό δόγμα του NATO.
Αυτό σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες που επιδιώκουν προστασία δεν αποκτούν πραγματικό έλεγχο ή δικαίωμα συναπόφασης.
Στην πράξη εξαρτώνται από την πολιτική βούληση και την κρίση του εκάστοτε Γάλλου προέδρου.
Ποιος θα χρηματοδοτήσει την πυρηνική αποτροπή;
Παραμένει επίσης ασαφές ποιος θα χρηματοδοτήσει τη γαλλική πυρηνική επέκταση.
Η Γαλλία αντιμετωπίζει ήδη σοβαρά δημοσιονομικά προβλήματα.
Το δημόσιο χρέος της βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ενώ η συντήρηση και ο εκσυγχρονισμός των πυρηνικών δυνάμεων απορροφούν ήδη σημαντικό μέρος του αμυντικού προϋπολογισμού.
Το Παρίσι, πάντως, διαβεβαιώνει ότι η χρηματοδότηση της πυρηνικής αποτροπής αποτελεί εθνική ευθύνη της Γαλλίας.
Από τους Ευρωπαίους εταίρους αναμένεται κυρίως να αυξήσουν τις δαπάνες τους για συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες.
Η μεγάλη αβεβαιότητα της ευρωπαϊκής αποτροπής
Για τη Γερμανία και τις άλλες χώρες που επιδιώκουν να ενταχθούν κάτω από τη γαλλική πυρηνική ομπρέλα, το βασικό πρόβλημα παραμένει άλυτο:
Η Γαλλία προσφέρει προστασία, αλλά όχι συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων.
Σε αντίθεση με το σύστημα πυρηνικής αποτροπής του NATO, όπου υπάρχουν κοινές διαδικασίες διαβούλευσης και σχεδιασμού μεταξύ των συμμάχων, η γαλλική πυρηνική δύναμη παραμένει απολύτως εθνική.
Επομένως, ακόμη και αν μια χώρα όπως η Γερμανία επενδύσει πολιτικά και στρατιωτικά στη γαλλική αποτροπή, δεν θα διαθέτει κανένα θεσμικό δικαίωμα να επηρεάσει την τελική απόφαση για χρήση πυρηνικών όπλων.
Η απόφαση αυτή θα εξακολουθήσει να λαμβάνεται αποκλειστικά από τον πρόεδρο της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Και έτσι παραμένει το κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί σήμερα πολλούς Ευρωπαίους: Σε έναν κόσμο αυξανόμενης αβεβαιότητας, ποια πυρηνική ομπρέλα είναι τελικά πιο αξιόπιστη;
Η αμερικανική, η οποία εξαρτάται από τις επιλογές ενός απρόβλεπτου Donald Trump;
Ή η γαλλική, η οποία εξαρτάται από τις αποφάσεις ενός μελλοντικού προέδρου στο Παρίσι — ίσως ακόμη και μιας κυβέρνησης του Εθνικού Συναγερμού;
Ακόμη και οι υποστηρικτές της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας παραδέχονται ότι η απάντηση σε αυτό το ερώτημα παραμένει ανοιχτή.
Η Γαλλία διαθέτει αναμφισβήτητα μια ισχυρή και αξιόπιστη πυρηνική δύναμη.
Όμως η εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων εταίρων δεν εξαρτάται μόνο από τους πυραύλους, τα υποβρύχια και τα αεροσκάφη.
Εξαρτάται επίσης από το ποιος θα κρατά τελικά το χέρι πάνω στο πυρηνικό κουμπί.
Η μυστικότητα και τα επιχειρησιακά όρια
Σε ομιλία του στις 2 Μαρτίου, ο Γάλλος πρόεδρος Emmanuel Macron δήλωσε ότι το Παρίσι σκοπεύει να αυξήσει το μέγεθος του πυρηνικού του οπλοστασίου.
Ταυτόχρονα, όμως, η Γαλλία δεν θα δημοσιοποιεί πλέον το ακριβές μέγεθος αυτού του οπλοστασίου.
Ως αποτέλεσμα, το πραγματικό εύρος της σχεδιαζόμενης αύξησης παραμένει άγνωστο.
Η επίσημη εξήγηση για αυτή τη νέα μυστικότητα είναι η επιθυμία να «αποτραπούν οι εικασίες». Το επιχείρημα αυτό είναι κάπως παράδοξο. Όταν εξαφανίζεται η επίσημη πληροφόρηση, οι εικασίες γίνονται αναπόφευκτα η μοναδική βάση δημόσιας συζήτησης.
Μια πιο πειστική εξήγηση είναι ότι το Παρίσι επιθυμεί να αποκρύψει το περιορισμένο εύρος οποιασδήποτε αύξησης του οπλοστασίου τα επόμενα χρόνια.
Η πραγματικότητα είναι ότι η Γαλλία δεν διαθέτει σήμερα πρακτικά μέσα για να αυξήσει σημαντικά τον αριθμό των ανεπτυγμένων πυρηνικών φορέων.
Οι δύο πυλώνες της γαλλικής πυρηνικής αποτροπής
Η γαλλική πυρηνική αποτροπή βασίζεται σε δύο πυλώνες.
Η πρώτη αποτελείται από τέσσερα πυρηνοκίνητα υποβρύχια κλάσης Triomphant, καθένα από τα οποία μπορεί να μεταφέρει 16 διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους M51.
Η δεύτερη είναι η αεροπορική συνιστώσα: μαχητικά αεροσκάφη Rafale εξοπλισμένα για να μεταφέρουν υπερηχητικούς πυραύλους cruise ASMPA με πυρηνικές κεφαλές.
Ο ακριβής αριθμός αυτών των αεροεκτοξευόμενων πυραύλων δεν είναι δημόσια γνωστός. Ωστόσο, εκτιμάται ότι υπάρχουν περίπου 40 συνολικά, συμπεριλαμβανομένων όσων χρησιμοποιούνται για δοκιμές και εκπαίδευση.
Οι πύραυλοι ASMPA δεν παράγονται πλέον εδώ και αρκετό καιρό. Αντίθετα, οι υπάρχοντες πύραυλοι αναβαθμίζονται στην έκδοση ASMPA-R, η οποία διαθέτει εκσυγχρονισμένη πυρηνική κεφαλή.
Η παραγωγή των υποβρυχίως εκτοξευόμενων πυραύλων M51 συνεχίζεται κανονικά και έχει ήδη αρχίσει η ανάπτυξη της νεότερης έκδοσης M51.3, η οποία διαθέτει βελτιωμένο βεληνεκές και αυξημένες δυνατότητες διάσπασης αντιπυραυλικής άμυνας.
Ωστόσο, τίποτε από αυτά δεν αυξάνει τον αριθμό των φορέων εκτόξευσης.
Η Γαλλία δεν μπορεί απλώς να δημιουργήσει επιπλέον υποβρύχια ή αεροσκάφη από το πουθενά.
Ο στόλος παραμένει ο ίδιος και το ίδιο συμβαίνει και με τον αριθμό των ανεπτυγμένων εκτοξευτών.
Πώς θα μπορούσε να διευρυνθεί το οπλοστάσιο;
Βραχυπρόθεσμα, ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο η Γαλλία θα μπορούσε να αυξήσει τον αριθμό των ανεπτυγμένων πυρηνικών κεφαλών είναι να τοποθετήσει περισσότερες κεφαλές στους ήδη υπάρχοντες πυραύλους των υποβρυχίων της.
Σήμερα, πολλοί πύραυλοι μεταφέρουν λιγότερες κεφαλές από τη μέγιστη χωρητικότητά τους.
Αυτή η διαμόρφωση αυξάνει την εμβέλεια και διευκολύνει τη διάσπαση συστημάτων αντιπυραυλικής άμυνας.
Παρόμοια ευελιξία χρησιμοποιούν όλες οι μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Για πλήγματα εναντίον μεμονωμένων στόχων είναι συχνά προτιμότερο να υπάρχουν πύραυλοι με μικρότερο φορτίο έτοιμοι προς χρήση.
Ωστόσο, ακόμη και αυτή η επιλογή έχει όρια.
Ανά πάσα στιγμή, ένα από τα τέσσερα γαλλικά υποβρύχια βρίσκεται σε διαδικασία συντήρησης.
Αυτό περιορίζει σημαντικά την επιχειρησιακή ευελιξία του γαλλικού πυρηνικού στόλου.
Συνολικά, οι περιορισμοί αυτοί υποδηλώνουν ότι η Γαλλία θα μπορούσε ρεαλιστικά να προσθέσει μόνο μερικές δεκάδες επιπλέον πυρηνικές κεφαλές τα επόμενα χρόνια.
Με δεδομένο ότι το σημερινό οπλοστάσιο εκτιμάται σε περίπου 300 πυρηνικές κεφαλές — συμπεριλαμβανομένων τόσο των ναυτικών όσο και των αεροπορικών όπλων — η βραχυπρόθεσμη αύξηση πιθανότατα δεν θα ξεπεράσει τις δύο ή τρεις δεκάδες κεφαλές.
Τα μελλοντικά γαλλικά πυρηνικά συστήματα
Μακροπρόθεσμα όμως, η Γαλλία σχεδιάζει να εισαγάγει μια νέα γενιά φορέων πυρηνικών όπλων, που θα μπορούσε να επιτρέψει σημαντικότερη αύξηση του οπλοστασίου.
Ο Macron αναφέρθηκε σε αυτές τις μελλοντικές δυνατότητες κατά τη διάρκεια της ομιλίας του.
Μίλησε για το πρώτο υποβρύχιο μιας νέας κλάσης, γνωστής μέχρι σήμερα ως SNLE-3G, το οποίο θα φέρει το όνομα L’Invincible.
Σύμφωνα με τον τρέχοντα σχεδιασμό, το υποβρύχιο αυτό θα ενταχθεί στο επιχειρησιακό σχεδιάσμό το 2036.
Παράλληλα, αναπτύσσονται και νέα αεροεκτοξευόμενα πυρηνικά όπλα.
Το πρόγραμμα του υπερηχητικού πυραύλου ASN4G στοχεύει στη δημιουργία μιας νέας γενιάς πυρηνικών πυραύλων αέρος-εδάφους.
Οι πύραυλοι αυτοί αναμένεται να εμφανιστούν αρκετά χρόνια πριν από τα νέα υποβρύχια.
Αρχικά θα μεταφέρονται από αναβαθμισμένες εκδόσεις των Rafale.
Προώθηση γαλλικών πυρηνικών δυνάμεων στην Ευρώπη
Σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η Γαλλία σχεδιάζει να προετοιμάσει τις απαραίτητες υποδομές για ταχεία διασπορά και προώθηση των αεροπορικών πυρηνικών δυνάμεών της σε ολόκληρη την Ευρώπη σε περίπτωση κρίσης.
Αυτό θα περιλαμβάνει:
• την επιλογή αεροπορικών βάσεων σε συμμαχικές χώρες,
• τον σχεδιασμό της ανάπτυξης γαλλικών πυρηνικών μονάδων εκτός Γαλλίας,
• και τον καθορισμό των τρόπων συνεργασίας τους με τις τοπικές ένοπλες δυνάμεις.
Η Γερμανία ως βασικός εταίρος
Η Γερμανία θεωρείται ο σημαντικότερος εταίρος σε αυτή την προσπάθεια.
Μεταξύ των άλλων χωρών που αναφέρονται βρίσκονται:
• η Πολωνία,
• οι Κάτω Χώρες,
• το Βέλγιο,
• η Ελλάδα,
• η Σουηδία,
• και η Δανία.
Κοινή ανακοίνωση που εκδόθηκε μαζί με τον Γερμανό καγκελάριο Friedrich Merz επιβεβαιώνει ότι η Γερμανία θα συμμετάσχει μέσα στο τρέχον έτος σε γαλλικές πυρηνικές ασκήσεις.
Στο πλαίσιο αυτών των ασκήσεων, γερμανικά μαχητικά αεροσκάφη αναμένεται να εκπαιδευτούν στην αποστολή συνοδείας γαλλικών Rafale.
Πρόσθετα μέτρα
Πέρα από τις ασκήσεις, εξετάζονται και άλλα μέτρα συνεργασίας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
• η ανάπτυξη συστημάτων αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας για την προστασία των γαλλικών πυρηνικών δυνάμεων όταν επιχειρούν στο εξωτερικό,
• καθώς και η δημιουργία κοινού συστήματος προειδοποίησης πυραυλικής επίθεσης.
Το τελευταίο πιθανότατα θα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε γαλλικές τεχνολογίες και υποδομές.
Ένας ευρωπαϊκός πυρηνικός διαμοιρασμός (nuclear sharing) μικρότερης κλίμακας;
Παραμένει αβέβαιο εάν όλα αυτά τα σχέδια θα υλοποιηθούν.
Στην ουσία, η Γαλλία προτείνει κάτι που θυμίζει χαλαρά το σύστημα πυρηνικού διαμοιρασμού (nuclear sharing) του NATO, αλλά σε μικρότερη κλίμακα και με μεγαλύτερη έμφαση στην προηγμένη τεχνολογία.
Ο Macron έχει τονίσει ότι οι πρωτοβουλίες αυτές δεν προορίζονται να αντικαταστήσουν τις υπάρχουσες πυρηνικές εγγυήσεις του NATO, οι οποίες βασίζονται κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Ουάσιγκτον έχει ενημερωθεί για τις συζητήσεις, αν και μια αρνητική αντίδραση από τις ΗΠΑ δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί απίθανη.
Η αντίδραση των Ηνωμένων Πολιτειών και οι ρωσικές ανησυχίες
Η Ρωσία προειδοποίησε ότι οποιεσδήποτε ευρωπαϊκές χώρες αποδεχθούν την ανάπτυξη γαλλικών στρατηγικών βομβαρδιστικών αεροσκαφών με πυρηνική ικανότητα θα καταστούν στόχοι επίθεσης από τις ρωσικές δυνάμεις σε περίπτωση σύγκρουσης.
Όπως επισήμανε ο εκπρόσωπος του Ρώσου προέδρου, Dmitry Peskov, το ίδιο το γεγονός ότι η Γαλλία και η Γερμανία συζητούν πυρηνική συνεργασία δείχνει ότι οι διαπραγματεύσεις για τη στρατηγική σταθερότητα δεν μπορούν πλέον να διεξάγονται αποκλειστικά μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον.
Η γεωγραφική επέκταση των δυτικών πυρηνικών υποδομών σε ολόκληρη την Ευρώπη — και ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Σουηδία, η Δανία και η Πολωνία — είναι αναπόφευκτο να προκαλέσει ανησυχία στη Μόσχα.
Οι περιοχές αυτές βρίσκονται πολύ πιο κοντά στα ρωσικά σύνορα σε σχέση με τις τοποθεσίες όπου είχαν αναπτυχθεί στο παρελθόν αμερικανικά πυρηνικά όπλα.
Από ρωσική σκοπιά, η μεταφορά κρίσιμων στρατηγικών υποδομών προς τη βόρεια και ανατολική Ευρώπη μεταβάλλει το στρατηγικό περιβάλλον ασφαλείας και δημιουργεί νέες προκλήσεις για τον ρωσικό αμυντικό σχεδιασμό.
Υπάρχει, ωστόσο, ένας παράγοντας που ενδέχεται να μετριάσει αυτές τις ανησυχίες.
Τα μεγάλης κλίμακας πανευρωπαϊκά αμυντικά και στρατιωτικά προγράμματα έχουν μακρά ιστορία φιλόδοξων ανακοινώσεων, αλλά πολύ συντομότερη ιστορία επιτυχημένης υλοποίησης.
Στην Ευρώπη έχουν παρουσιαστεί επανειλημμένα σχέδια για κοινά οπλικά συστήματα, κοινές στρατιωτικές δομές και ενιαίες αμυντικές πρωτοβουλίες, πολλά από τα οποία καθυστέρησαν σημαντικά ή δεν υλοποιήθηκαν ποτέ στον βαθμό που αρχικά είχε εξαγγελθεί.
Υπερεκτίμηση των δυνάμεων
Για την ώρα, οι γαλλικές πυρηνικές φιλοδοξίες φαίνεται να εντάσσονται σε αυτή την οικεία κατηγορία.
Παρά τις φιλόδοξες δηλώσεις του Emmanuel Macron, η πραγματική αύξηση του γαλλικού πυρηνικού οπλοστασίου αναμένεται να είναι περιορισμένη τα επόμενα χρόνια.
Η Γαλλία εξακολουθεί να μην διαθέτει νέους φορείς εκτόξευσης, νέα υποβρύχια ή νέες αεροπορικές πλατφόρμες που να μπορούν να μεταβάλουν δραστικά την ισορροπία ισχύος.
Παράλληλα, τα σχέδια για μια ευρύτερη ευρωπαϊκή πυρηνική συνεργασία παραμένουν σε πρώιμο στάδιο και απέχουν ακόμη πολύ από το να αποτελέσουν ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό σύστημα πυρηνικής αποτροπής.
Με άλλα λόγια, η Γαλλία επιδιώκει να ενισχύσει τον στρατηγικό της ρόλο στην Ευρώπη και να αναβαθμίσει τη θέση της ως πυρηνική δύναμη της ηπείρου.
Ωστόσο, προς το παρόν, η απόσταση ανάμεσα στις πολιτικές φιλοδοξίες και στις πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες παραμένει σημαντική.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών