Η Τουρκία διαθέτει τεράστιο στρατό, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, ελέγχει κομβικούς ενεργειακούς διαδρόμους και αποτελεί βασική πύλη προς τη Μαύρη Θάλασσα, τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία - Όλα αυτά καθιστούν ολοένα δυσκολότερο για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ να παρακάμψουν την Άγκυρα
Η δημόσια εικόνα που κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει την Τουρκία και το Ισραήλ ως δύο κράτη που βρίσκονται σε διαρκή αντιπαράθεση.
Οι σκληρές δηλώσεις του Τούρκου προέδρου Recep Tayyip Erdogan, ιδιαίτερα μετά τη σφαγή στη Γάζα, αλλά και οι επιθετικές τοποθετήσεις της ισραηλινής ηγεσίας, δημιουργούν την εντύπωση ότι οι δύο χώρες βρίσκονται στα πρόθυρα μιας άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης.
Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Η Τουρκία υπήρξε το πρώτο μουσουλμανικό κράτος που αναγνώρισε επίσημα το Ισραήλ, στις 28 Μαρτίου 1949, λιγότερο από έναν χρόνο μετά την ίδρυσή του.
Από τότε αναπτύχθηκε μια σχέση στρατηγικής συνεργασίας, η οποία άντεξε ακόμη και στις μεγαλύτερες πολιτικές κρίσεις.
Παρά τη δημόσια αντιπαράθεση, οι δεσμοί ασφαλείας, οι εμπορικές σχέσεις και η κοινή ένταξη της Τουρκίας στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν διακόπηκαν ποτέ ουσιαστικά.
Η διπλή πολιτική της Άγκυρας
Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Recep Tayyip Erdogan, η Άγκυρα υιοθέτησε μια ιδιαίτερα επιθετική ρητορική απέναντι στο Ισραήλ.
Ωστόσο, πίσω από τις δηλώσεις, η πραγματικότητα ήταν διαφορετική.
Η Τουρκία συμμετείχε ενεργά στην αμερικανική στρατηγική αναδιαμόρφωσης της Μέσης Ανατολής, υποστηρίζοντας το σχέδιο του λεγόμενου «Greater Middle East».
Ο ίδιος ο Erdogan είχε δηλώσει δημόσια ότι η Τουρκία αποτελούσε έναν από τους συμπροέδρους αυτής της πρωτοβουλίας.
Η Άγκυρα συνέβαλε καθοριστικά στις επεμβάσεις που άλλαξαν τον γεωπολιτικό χάρτη του Ιράκ, της Λιβύης και ιδιαίτερα της Συρίας, λειτουργώντας συχνά ως βασικός περιφερειακός εταίρος των αμερικανικών σχεδιασμών.
Η μεγαλύτερη απόδειξη αυτής της ιδιότυπης σχέσης ήρθε το 2007.
Κατά την επιχείρηση Orchard, ισραηλινά μαχητικά βομβάρδισαν την εγκατάσταση του Al-Kibar στην επαρχία Deir Ezzor της Συρίας, την οποία το Ισραήλ θεωρούσε ύποπτη για πυρηνικές δραστηριότητες.
Μετά την επιδρομή, εξωτερικές δεξαμενές καυσίμων βρέθηκαν στις τουρκικές επαρχίες Hatay και Gaziantep, γεγονός που έδειχνε ότι τα ισραηλινά αεροσκάφη είχαν χρησιμοποιήσει τουρκικό εναέριο χώρο.
Η Άγκυρα διαμαρτυρήθηκε επίσημα, ενώ ο τότε πρωθυπουργός του Ισραήλ Ehud Olmert εξέφρασε μεταγενέστερα συγγνώμη στην περίπτωση που είχε παραβιαστεί ο τουρκικός εναέριος χώρος.
Το περιστατικό ανέδειξε μια χαρακτηριστική πραγματικότητα: ακόμη και όταν υπήρχε διπλωματική ένταση, η στρατηγική συνεργασία δεν διακοπτόταν.
Η οικονομία νίκησε την πολιτική
Η πιο χαρακτηριστική απόδειξη της αντίφασης εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια της ισραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας στη Γάζα.
Ενώ η κυβέρνηση Erdogan κατηγορούσε δημοσίως το Ισραήλ για εγκλήματα κατά των Παλαιστινίων, οι εμπορικές σχέσεις συνεχίζονταν.
Μόλις τον Μάιο του 2024 η Τουρκία ανακοίνωσε επίσημα διακοπή των απευθείας εισαγωγών και εξαγωγών με το Ισραήλ.
Ωστόσο, το πετρέλαιο από το Αζερμπαϊτζάν συνέχισε να φτάνει στο Ισραήλ μέσω του αγωγού Baku–Tbilisi–Ceyhan και του τουρκικού λιμένα Ceyhan.
Η κυβέρνηση της Άγκυρας υποστήριξε ότι το εμπάργκο αφορούσε αποκλειστικά το διμερές εμπόριο και όχι τη διαμετακόμιση ενεργειακών προϊόντων τρίτων χωρών.
Για πολλούς αναλυτές, αυτή η διάκριση αποκάλυψε τη βαθιά αντίφαση ανάμεσα στη δημόσια πολιτική καταγγελίας του Ισραήλ και στη διατήρηση κρίσιμων οικονομικών διαύλων.
Γιατί το Ισραήλ ανησυχεί πραγματικά
Το Ισραήλ δεν θεωρεί ότι η Τουρκία αποτελεί άμεση στρατιωτική απειλή.
Η πραγματική ανησυχία βρίσκεται αλλού.
Η αυξανόμενη γεωπολιτική αξία της Τουρκίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύει σταδιακά την επιρροή της σε ολόκληρη τη Δυτική Ασία, στον Καύκασο, στη Μαύρη Θάλασσα και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για το Τελ Αβίβ, αυτή η εξέλιξη ενδέχεται να περιορίσει μακροπρόθεσμα τον δικό του στρατηγικό ρόλο ως βασικού περιφερειακού συμμάχου της Ουάσιγκτον.
Η Τουρκία διαθέτει τεράστιο στρατό, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, ελέγχει κομβικούς ενεργειακούς διαδρόμους και αποτελεί βασική πύλη προς τη Μαύρη Θάλασσα, τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία.
Όλα αυτά καθιστούν ολοένα δυσκολότερο για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ να παρακάμψουν την Άγκυρα.
Η αμερικανική υποκρισία και τα δύο μέτρα και δύο σταθμά
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται δημόσια ως εγγυητής της σταθερότητας.
Στην πράξη όμως εφαρμόζουν μια πολιτική που βασίζεται αποκλειστικά στη διατήρηση της δικής τους γεωπολιτικής κυριαρχίας.
Από τη μία πλευρά συνεχίζουν να εξοπλίζουν και να στηρίζουν πολιτικά το Ισραήλ, παρά τις διεθνείς καταγγελίες για παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου στη Γάζα.
Από την άλλη, διατηρούν στενή συνεργασία με την Τουρκία, παρότι η κυβέρνηση Erdogan κατηγορείται από διεθνείς οργανισμούς για αυταρχισμό, διώξεις πολιτικών αντιπάλων, περιορισμό της ελευθερίας του Τύπου και συρρίκνωση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η στάση αυτή αποκαλύπτει ότι για την Ουάσιγκτον οι αρχές της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εφαρμόζονται επιλεκτικά, όταν εξυπηρετούν τα στρατηγικά της συμφέροντα.
Το νέο ΝΑΤΟ και η μετατροπή της Τουρκίας σε προκεχωρημένο φυλάκιο
Η νέα στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών επιχειρεί να μετατρέψει το ΝΑΤΟ σε παγκόσμιο εργαλείο προώθησης των αμερικανικών συμφερόντων.
Η πίεση προς τα ευρωπαϊκά κράτη για δραστική αύξηση των στρατιωτικών δαπανών δεν αφορά μόνο την ενίσχυση της Συμμαχίας.
Αποτελεί ταυτόχρονα μια τεράστια οικονομική ένεση προς την αμερικανική πολεμική βιομηχανία.
Στο πλαίσιο αυτό, η Τουρκία αποκτά ολοένα σημαντικότερο ρόλο.
Νέα στρατηγεία, ενίσχυση της παρουσίας του ΝΑΤΟ στον Βόσπορο και πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 αποτελούν ενδείξεις ότι η Ουάσιγκτον επενδύει εκ νέου στην Άγκυρα.
Το Ισραήλ έχει εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή του σε μια τέτοια εξέλιξη, φοβούμενο ότι θα περιοριστεί το στρατιωτικό του πλεονέκτημα στην περιοχή.
Μπορεί να υπάρξει πόλεμος;
Παρά την ένταση, ένας ολοκληρωμένος πόλεμος μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ θεωρείται σήμερα εξαιρετικά απίθανος.
Οι δύο χώρες δεν έχουν κοινά σύνορα, διαθέτουν ισχυρές στρατιωτικές δυνατότητες και γνωρίζουν ότι μια γενικευμένη σύγκρουση θα προκαλούσε τεράστιες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες.
Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι βρίσκονται στη Συρία, όπου η παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων και των δύο πλευρών αυξάνει τις πιθανότητες ενός ατυχήματος ή μιας περιορισμένης στρατιωτικής εμπλοκής.
Σε περίπτωση σοβαρής κρίσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πιθανότερο να επιχειρήσουν την αποκλιμάκωση, διατηρώντας όμως παράλληλα τη στρατιωτική και πληροφοριακή υποστήριξή τους προς το Ισραήλ.
Η Τουρκία, παρά την αυξανόμενη σημασία της για το ΝΑΤΟ, δύσκολα θα μπορούσε να υπολογίζει σε πλήρη ενεργοποίηση της συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας, ιδιαίτερα εάν μια σύγκρουση ξεκινούσε εκτός τουρκικού εδάφους.
Μάχη επιρροής
Η αντιπαράθεση Τουρκίας και Ισραήλ δεν είναι αποτέλεσμα μιας άμεσης στρατιωτικής απειλής, αλλά μιας ευρύτερης σύγκρουσης για την επιρροή στη Δυτική Ασία και στην Ανατολική Μεσόγειο. Πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις και τις αμοιβαίες κατηγορίες εξακολουθούν να λειτουργούν ισχυρά γεωπολιτικά συμφέροντα, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να επιδιώκουν να διατηρήσουν και τις δύο χώρες εντός της δικής τους στρατηγικής αρχιτεκτονικής.
Η πολιτική της Ουάσιγκτον παρουσιάζεται συχνά ως προσπάθεια διατήρησης της σταθερότητας, ωστόσο επικρίνεται επειδή εφαρμόζει διαφορετικά κριτήρια απέναντι στους συμμάχους της.
Η συνέχιση της στρατιωτικής υποστήριξης προς το Ισραήλ, παρά τις εκτεταμένες διεθνείς επικρίσεις για τις επιχειρήσεις στη Γάζα, και η ταυτόχρονη ανοχή απέναντι στις αυταρχικές πρακτικές της τουρκικής κυβέρνησης, ενισχύουν την εικόνα μιας εξωτερικής πολιτικής που δίνει προτεραιότητα στη γεωστρατηγική σκοπιμότητα έναντι των διακηρυγμένων αρχών περί δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ αντιμετωπίζει την αυξανόμενη περιφερειακή επιρροή της Τουρκίας ως μακροπρόθεσμη στρατηγική πρόκληση, ενώ η Άγκυρα, παρά τη μεγαλύτερη σημασία της για το ΝΑΤΟ, εξακολουθεί να κινείται μέσα στα όρια που θέτει η εξάρτησή της από τη δυτική συμμαχία.
Έτσι, η αντιπαράθεση αναμένεται να εκφράζεται κυρίως μέσω ανταγωνισμού στη Συρία, στην Ανατολική Μεσόγειο και στο πεδίο της διπλωματίας και των πληροφοριών, παρά με έναν άμεσο γενικευμένο πόλεμο.
Η Ελλάδα και ο νέος αμερικανικός σχεδιασμός
Οι εξελίξεις στις σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ δεν αφορούν μόνο τη Δυτική Ασία.
Επηρεάζουν άμεσα και την Ελλάδα, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αναβαθμίσει σημαντικά τη στρατηγική της συνεργασία τόσο με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και με το Ισραήλ.
Η Αλεξανδρούπολη, η Σούδα και μια σειρά στρατιωτικών εγκαταστάσεων έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τον αμερικανικό σχεδιασμό στην Ανατολική Μεσόγειο, στα Βαλκάνια και στη Μαύρη Θάλασσα.
Παράλληλα, η αμυντική συνεργασία Αθήνας–Τελ Αβίβ έχει ενισχυθεί με κοινές ασκήσεις, προγράμματα εκπαίδευσης, συμφωνίες στον τομέα της αμυντικής τεχνολογίας και στενή συνεργασία σε ζητήματα πληροφοριών και ασφάλειας.
Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς πυλώνες της αμερικανικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, η ταυτόχρονη προσπάθεια της Ουάσιγκτον να αναβαθμίσει και τον ρόλο της Τουρκίας δημιουργεί μια νέα, σύνθετη ισορροπία.
Κάθε προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων Ουάσιγκτον–Άγκυρας ή ενίσχυσης των τουρκικών στρατιωτικών δυνατοτήτων ενδέχεται να επηρεάσει τις ισορροπίες ασφαλείας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, προκαλώντας εύλογο προβληματισμό στην ελληνική πλευρά.
www.bankingnews.gr
Οι σκληρές δηλώσεις του Τούρκου προέδρου Recep Tayyip Erdogan, ιδιαίτερα μετά τη σφαγή στη Γάζα, αλλά και οι επιθετικές τοποθετήσεις της ισραηλινής ηγεσίας, δημιουργούν την εντύπωση ότι οι δύο χώρες βρίσκονται στα πρόθυρα μιας άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης.
Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Η Τουρκία υπήρξε το πρώτο μουσουλμανικό κράτος που αναγνώρισε επίσημα το Ισραήλ, στις 28 Μαρτίου 1949, λιγότερο από έναν χρόνο μετά την ίδρυσή του.
Από τότε αναπτύχθηκε μια σχέση στρατηγικής συνεργασίας, η οποία άντεξε ακόμη και στις μεγαλύτερες πολιτικές κρίσεις.
Παρά τη δημόσια αντιπαράθεση, οι δεσμοί ασφαλείας, οι εμπορικές σχέσεις και η κοινή ένταξη της Τουρκίας στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν διακόπηκαν ποτέ ουσιαστικά.
Η διπλή πολιτική της Άγκυρας
Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Recep Tayyip Erdogan, η Άγκυρα υιοθέτησε μια ιδιαίτερα επιθετική ρητορική απέναντι στο Ισραήλ.
Ωστόσο, πίσω από τις δηλώσεις, η πραγματικότητα ήταν διαφορετική.
Η Τουρκία συμμετείχε ενεργά στην αμερικανική στρατηγική αναδιαμόρφωσης της Μέσης Ανατολής, υποστηρίζοντας το σχέδιο του λεγόμενου «Greater Middle East».
Ο ίδιος ο Erdogan είχε δηλώσει δημόσια ότι η Τουρκία αποτελούσε έναν από τους συμπροέδρους αυτής της πρωτοβουλίας.
Η Άγκυρα συνέβαλε καθοριστικά στις επεμβάσεις που άλλαξαν τον γεωπολιτικό χάρτη του Ιράκ, της Λιβύης και ιδιαίτερα της Συρίας, λειτουργώντας συχνά ως βασικός περιφερειακός εταίρος των αμερικανικών σχεδιασμών.
Η μεγαλύτερη απόδειξη αυτής της ιδιότυπης σχέσης ήρθε το 2007.
Κατά την επιχείρηση Orchard, ισραηλινά μαχητικά βομβάρδισαν την εγκατάσταση του Al-Kibar στην επαρχία Deir Ezzor της Συρίας, την οποία το Ισραήλ θεωρούσε ύποπτη για πυρηνικές δραστηριότητες.
Μετά την επιδρομή, εξωτερικές δεξαμενές καυσίμων βρέθηκαν στις τουρκικές επαρχίες Hatay και Gaziantep, γεγονός που έδειχνε ότι τα ισραηλινά αεροσκάφη είχαν χρησιμοποιήσει τουρκικό εναέριο χώρο.
Η Άγκυρα διαμαρτυρήθηκε επίσημα, ενώ ο τότε πρωθυπουργός του Ισραήλ Ehud Olmert εξέφρασε μεταγενέστερα συγγνώμη στην περίπτωση που είχε παραβιαστεί ο τουρκικός εναέριος χώρος.
Το περιστατικό ανέδειξε μια χαρακτηριστική πραγματικότητα: ακόμη και όταν υπήρχε διπλωματική ένταση, η στρατηγική συνεργασία δεν διακοπτόταν.
Η οικονομία νίκησε την πολιτική
Η πιο χαρακτηριστική απόδειξη της αντίφασης εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια της ισραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας στη Γάζα.
Ενώ η κυβέρνηση Erdogan κατηγορούσε δημοσίως το Ισραήλ για εγκλήματα κατά των Παλαιστινίων, οι εμπορικές σχέσεις συνεχίζονταν.
Μόλις τον Μάιο του 2024 η Τουρκία ανακοίνωσε επίσημα διακοπή των απευθείας εισαγωγών και εξαγωγών με το Ισραήλ.
Ωστόσο, το πετρέλαιο από το Αζερμπαϊτζάν συνέχισε να φτάνει στο Ισραήλ μέσω του αγωγού Baku–Tbilisi–Ceyhan και του τουρκικού λιμένα Ceyhan.
Η κυβέρνηση της Άγκυρας υποστήριξε ότι το εμπάργκο αφορούσε αποκλειστικά το διμερές εμπόριο και όχι τη διαμετακόμιση ενεργειακών προϊόντων τρίτων χωρών.
Για πολλούς αναλυτές, αυτή η διάκριση αποκάλυψε τη βαθιά αντίφαση ανάμεσα στη δημόσια πολιτική καταγγελίας του Ισραήλ και στη διατήρηση κρίσιμων οικονομικών διαύλων.
Γιατί το Ισραήλ ανησυχεί πραγματικά
Το Ισραήλ δεν θεωρεί ότι η Τουρκία αποτελεί άμεση στρατιωτική απειλή.
Η πραγματική ανησυχία βρίσκεται αλλού.
Η αυξανόμενη γεωπολιτική αξία της Τουρκίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύει σταδιακά την επιρροή της σε ολόκληρη τη Δυτική Ασία, στον Καύκασο, στη Μαύρη Θάλασσα και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για το Τελ Αβίβ, αυτή η εξέλιξη ενδέχεται να περιορίσει μακροπρόθεσμα τον δικό του στρατηγικό ρόλο ως βασικού περιφερειακού συμμάχου της Ουάσιγκτον.
Η Τουρκία διαθέτει τεράστιο στρατό, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, ελέγχει κομβικούς ενεργειακούς διαδρόμους και αποτελεί βασική πύλη προς τη Μαύρη Θάλασσα, τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία.
Όλα αυτά καθιστούν ολοένα δυσκολότερο για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ να παρακάμψουν την Άγκυρα.
Η αμερικανική υποκρισία και τα δύο μέτρα και δύο σταθμά
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται δημόσια ως εγγυητής της σταθερότητας.
Στην πράξη όμως εφαρμόζουν μια πολιτική που βασίζεται αποκλειστικά στη διατήρηση της δικής τους γεωπολιτικής κυριαρχίας.
Από τη μία πλευρά συνεχίζουν να εξοπλίζουν και να στηρίζουν πολιτικά το Ισραήλ, παρά τις διεθνείς καταγγελίες για παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου στη Γάζα.
Από την άλλη, διατηρούν στενή συνεργασία με την Τουρκία, παρότι η κυβέρνηση Erdogan κατηγορείται από διεθνείς οργανισμούς για αυταρχισμό, διώξεις πολιτικών αντιπάλων, περιορισμό της ελευθερίας του Τύπου και συρρίκνωση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η στάση αυτή αποκαλύπτει ότι για την Ουάσιγκτον οι αρχές της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εφαρμόζονται επιλεκτικά, όταν εξυπηρετούν τα στρατηγικά της συμφέροντα.
Το νέο ΝΑΤΟ και η μετατροπή της Τουρκίας σε προκεχωρημένο φυλάκιο
Η νέα στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών επιχειρεί να μετατρέψει το ΝΑΤΟ σε παγκόσμιο εργαλείο προώθησης των αμερικανικών συμφερόντων.
Η πίεση προς τα ευρωπαϊκά κράτη για δραστική αύξηση των στρατιωτικών δαπανών δεν αφορά μόνο την ενίσχυση της Συμμαχίας.
Αποτελεί ταυτόχρονα μια τεράστια οικονομική ένεση προς την αμερικανική πολεμική βιομηχανία.
Στο πλαίσιο αυτό, η Τουρκία αποκτά ολοένα σημαντικότερο ρόλο.
Νέα στρατηγεία, ενίσχυση της παρουσίας του ΝΑΤΟ στον Βόσπορο και πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 αποτελούν ενδείξεις ότι η Ουάσιγκτον επενδύει εκ νέου στην Άγκυρα.
Το Ισραήλ έχει εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή του σε μια τέτοια εξέλιξη, φοβούμενο ότι θα περιοριστεί το στρατιωτικό του πλεονέκτημα στην περιοχή.
Μπορεί να υπάρξει πόλεμος;
Παρά την ένταση, ένας ολοκληρωμένος πόλεμος μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ θεωρείται σήμερα εξαιρετικά απίθανος.
Οι δύο χώρες δεν έχουν κοινά σύνορα, διαθέτουν ισχυρές στρατιωτικές δυνατότητες και γνωρίζουν ότι μια γενικευμένη σύγκρουση θα προκαλούσε τεράστιες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες.
Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι βρίσκονται στη Συρία, όπου η παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων και των δύο πλευρών αυξάνει τις πιθανότητες ενός ατυχήματος ή μιας περιορισμένης στρατιωτικής εμπλοκής.
Σε περίπτωση σοβαρής κρίσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πιθανότερο να επιχειρήσουν την αποκλιμάκωση, διατηρώντας όμως παράλληλα τη στρατιωτική και πληροφοριακή υποστήριξή τους προς το Ισραήλ.
Η Τουρκία, παρά την αυξανόμενη σημασία της για το ΝΑΤΟ, δύσκολα θα μπορούσε να υπολογίζει σε πλήρη ενεργοποίηση της συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας, ιδιαίτερα εάν μια σύγκρουση ξεκινούσε εκτός τουρκικού εδάφους.
Μάχη επιρροής
Η αντιπαράθεση Τουρκίας και Ισραήλ δεν είναι αποτέλεσμα μιας άμεσης στρατιωτικής απειλής, αλλά μιας ευρύτερης σύγκρουσης για την επιρροή στη Δυτική Ασία και στην Ανατολική Μεσόγειο. Πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις και τις αμοιβαίες κατηγορίες εξακολουθούν να λειτουργούν ισχυρά γεωπολιτικά συμφέροντα, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να επιδιώκουν να διατηρήσουν και τις δύο χώρες εντός της δικής τους στρατηγικής αρχιτεκτονικής.
Η πολιτική της Ουάσιγκτον παρουσιάζεται συχνά ως προσπάθεια διατήρησης της σταθερότητας, ωστόσο επικρίνεται επειδή εφαρμόζει διαφορετικά κριτήρια απέναντι στους συμμάχους της.
Η συνέχιση της στρατιωτικής υποστήριξης προς το Ισραήλ, παρά τις εκτεταμένες διεθνείς επικρίσεις για τις επιχειρήσεις στη Γάζα, και η ταυτόχρονη ανοχή απέναντι στις αυταρχικές πρακτικές της τουρκικής κυβέρνησης, ενισχύουν την εικόνα μιας εξωτερικής πολιτικής που δίνει προτεραιότητα στη γεωστρατηγική σκοπιμότητα έναντι των διακηρυγμένων αρχών περί δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ αντιμετωπίζει την αυξανόμενη περιφερειακή επιρροή της Τουρκίας ως μακροπρόθεσμη στρατηγική πρόκληση, ενώ η Άγκυρα, παρά τη μεγαλύτερη σημασία της για το ΝΑΤΟ, εξακολουθεί να κινείται μέσα στα όρια που θέτει η εξάρτησή της από τη δυτική συμμαχία.
Έτσι, η αντιπαράθεση αναμένεται να εκφράζεται κυρίως μέσω ανταγωνισμού στη Συρία, στην Ανατολική Μεσόγειο και στο πεδίο της διπλωματίας και των πληροφοριών, παρά με έναν άμεσο γενικευμένο πόλεμο.
Η Ελλάδα και ο νέος αμερικανικός σχεδιασμός
Οι εξελίξεις στις σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ δεν αφορούν μόνο τη Δυτική Ασία.
Επηρεάζουν άμεσα και την Ελλάδα, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει αναβαθμίσει σημαντικά τη στρατηγική της συνεργασία τόσο με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και με το Ισραήλ.
Η Αλεξανδρούπολη, η Σούδα και μια σειρά στρατιωτικών εγκαταστάσεων έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τον αμερικανικό σχεδιασμό στην Ανατολική Μεσόγειο, στα Βαλκάνια και στη Μαύρη Θάλασσα.
Παράλληλα, η αμυντική συνεργασία Αθήνας–Τελ Αβίβ έχει ενισχυθεί με κοινές ασκήσεις, προγράμματα εκπαίδευσης, συμφωνίες στον τομέα της αμυντικής τεχνολογίας και στενή συνεργασία σε ζητήματα πληροφοριών και ασφάλειας.
Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς πυλώνες της αμερικανικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, η ταυτόχρονη προσπάθεια της Ουάσιγκτον να αναβαθμίσει και τον ρόλο της Τουρκίας δημιουργεί μια νέα, σύνθετη ισορροπία.
Κάθε προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων Ουάσιγκτον–Άγκυρας ή ενίσχυσης των τουρκικών στρατιωτικών δυνατοτήτων ενδέχεται να επηρεάσει τις ισορροπίες ασφαλείας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, προκαλώντας εύλογο προβληματισμό στην ελληνική πλευρά.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών