Πετρογιουάν εναντίον πετροδολαρίου: Η μάχη που αλλάζει τον κόσμο
Πριν ακόμη καταλαγιάσει η σκόνη της εύθραυστης εκεχειρίας στη Μέση Ανατολή, η διεθνής συζήτηση έχει ήδη μετατοπιστεί από το «ποιος νίκησε» στο «ποιος έχασε» — και για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, στο επίκεντρο της αμφισβήτησης βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Παρά την απουσία μιας ξεκάθαρης στρατιωτικής κατάρρευσης, όλο και περισσότερες φωνές στον δυτικό τύπο υποστηρίζουν ότι η Ουάσιγκτον υπέστη μια ήττα βαθύτερη και πιο επικίνδυνη: γεωπολιτική και οικονομική. Μια ήττα που δεν μετριέται σε χαμένα εδάφη, αλλά σε χαμένη επιρροή.
Η ανάλυση του New Statesman είναι ενδεικτική του κλίματος. Το περιοδικό μιλά ευθέως για «αρχή της τελικής κατάρρευσης της αμερικανικής αυτοκρατορικής ισχύος», αποδίδοντας την ευθύνη στην επιλογή του Donald Trump να μετατρέψει μια ήδη εύφλεκτη κρίση σε ανοιχτή σύγκρουση.
Το πραγματικό πλήγμα, ωστόσο, δεν βρίσκεται στο πεδίο της μάχης. Βρίσκεται στον πυρήνα της ίδιας της αμερικανικής ισχύος: στο σύστημα του πετροδολαρίου.
Για δεκαετίες, οι ΗΠΑ δεν κυριαρχούσαν επειδή είχαν το περισσότερο πετρέλαιο, αλλά επειδή έλεγχαν τον τρόπο με τον οποίο αυτό διακινούνταν. Μέσω της συμφωνίας που διαμόρφωσε ο Henry Kissinger τη δεκαετία του 1970, το παγκόσμιο ενεργειακό εμπόριο «δέθηκε» στο δολάριο. Οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες πωλούσαν σε δολάρια και επένδυαν τα έσοδα στην αμερικανική οικονομία, ενώ η Ουάσιγκτον εγγυόταν την ασφάλειά τους.
Αυτό το σύστημα —το λεγόμενο πετροδολάριο— αποτέλεσε τον αόρατο μηχανισμό που επέτρεψε στις ΗΠΑ να χρηματοδοτούν την ισχύ τους, να επιβάλλουν κυρώσεις και να καθορίζουν τους κανόνες του παγκόσμιου παιχνιδιού.
Σήμερα, αυτός ο μηχανισμός δείχνει να τρίζει
Η σύγκρουση με το Ιράν δεν οδήγησε στην υποταγή της Τεχεράνης, όπως σχεδιαζόταν. Αντίθετα, ενίσχυσε τον ρόλο της. Με τον έλεγχο του Στενό του Ορμούζ —μιας από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη— το Ιράν αναδεικνύεται σε ρυθμιστή της παγκόσμιας ροής πετρελαίου.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ανατροπή:
η χώρα που υποτίθεται θα απομονωνόταν, αποκτά τώρα τη δυνατότητα να επηρεάζει τις τιμές, τις ροές και —εν δυνάμει— το ίδιο το νόμισμα των συναλλαγών.
Παράλληλα, δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ρωσία ενισχύουν τη θέση τους, προωθώντας ενεργά την αποδολαριοποίηση. Η συζήτηση για εναλλακτικά νομίσματα —ακόμη και για ένα «πετρογιουάν»— δεν ανήκει πλέον στη σφαίρα των θεωριών, αλλά εισέρχεται σταδιακά στην πραγματικότητα.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο για την Ουάσιγκτον, όμως, είναι η απώλεια αξιοπιστίας. Οι ΗΠΑ δεν εμφανίζονται πλέον ως εγγυητής σταθερότητας, αλλά ως παράγοντας αποσταθεροποίησης. Οι ίδιες οι ενέργειές τους έθεσαν σε κίνδυνο συμμάχους τους στον Περσικό Κόλπο, χωρίς να μπορούν να τους προστατεύσουν αποτελεσματικά.
Κάπως έτσι, επαναλαμβάνεται —έστω και με διαφορετικούς όρους— ένα ιστορικό μοτίβο. Όπως η Κρίση του Σουέζ σηματοδότησε το τέλος της αποικιακής ισχύος της Βρετανίας και της Γαλλίας, έτσι και η σημερινή κρίση ενδέχεται να καταγραφεί ως η αρχή της αποδυνάμωσης της αμερικανικής ηγεμονίας.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται αυτούσια — αλλά συχνά «ομοιοκαταληκτεί».
Και αν πράγματι το Ιράν διατηρήσει τον έλεγχο του Ορμούζ και εδραιώσει τον ρόλο του ως ενεργειακού «διαιτητή», τότε το πλήγμα στο πετροδολάριο δεν θα είναι απλώς συμβολικό. Θα είναι δομικό.
Η μετάβαση δεν θα είναι άμεση. Οι παγκόσμιες αγορές κινούνται αργά. Όμως η κατεύθυνση φαίνεται να έχει ήδη καθοριστεί.
Η εποχή όπου το δολάριο ήταν αδιαμφισβήτητος άξονας της παγκόσμιας οικονομίας ίσως να πλησιάζει στο τέλος της.
Και αν αυτό επιβεβαιωθεί, τότε η μεγαλύτερη ήττα των Ηνωμένων Πολιτειών δεν θα έχει δοθεί σε κάποιο πεδίο μάχης — αλλά μέσα στο ίδιο το σύστημα που τις έκανε υπερδύναμη.
www.bankingnews.gr
Παρά την απουσία μιας ξεκάθαρης στρατιωτικής κατάρρευσης, όλο και περισσότερες φωνές στον δυτικό τύπο υποστηρίζουν ότι η Ουάσιγκτον υπέστη μια ήττα βαθύτερη και πιο επικίνδυνη: γεωπολιτική και οικονομική. Μια ήττα που δεν μετριέται σε χαμένα εδάφη, αλλά σε χαμένη επιρροή.
Η ανάλυση του New Statesman είναι ενδεικτική του κλίματος. Το περιοδικό μιλά ευθέως για «αρχή της τελικής κατάρρευσης της αμερικανικής αυτοκρατορικής ισχύος», αποδίδοντας την ευθύνη στην επιλογή του Donald Trump να μετατρέψει μια ήδη εύφλεκτη κρίση σε ανοιχτή σύγκρουση.
Το πραγματικό πλήγμα, ωστόσο, δεν βρίσκεται στο πεδίο της μάχης. Βρίσκεται στον πυρήνα της ίδιας της αμερικανικής ισχύος: στο σύστημα του πετροδολαρίου.
Για δεκαετίες, οι ΗΠΑ δεν κυριαρχούσαν επειδή είχαν το περισσότερο πετρέλαιο, αλλά επειδή έλεγχαν τον τρόπο με τον οποίο αυτό διακινούνταν. Μέσω της συμφωνίας που διαμόρφωσε ο Henry Kissinger τη δεκαετία του 1970, το παγκόσμιο ενεργειακό εμπόριο «δέθηκε» στο δολάριο. Οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες πωλούσαν σε δολάρια και επένδυαν τα έσοδα στην αμερικανική οικονομία, ενώ η Ουάσιγκτον εγγυόταν την ασφάλειά τους.
Αυτό το σύστημα —το λεγόμενο πετροδολάριο— αποτέλεσε τον αόρατο μηχανισμό που επέτρεψε στις ΗΠΑ να χρηματοδοτούν την ισχύ τους, να επιβάλλουν κυρώσεις και να καθορίζουν τους κανόνες του παγκόσμιου παιχνιδιού.
Σήμερα, αυτός ο μηχανισμός δείχνει να τρίζει
Η σύγκρουση με το Ιράν δεν οδήγησε στην υποταγή της Τεχεράνης, όπως σχεδιαζόταν. Αντίθετα, ενίσχυσε τον ρόλο της. Με τον έλεγχο του Στενό του Ορμούζ —μιας από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη— το Ιράν αναδεικνύεται σε ρυθμιστή της παγκόσμιας ροής πετρελαίου.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ανατροπή:
η χώρα που υποτίθεται θα απομονωνόταν, αποκτά τώρα τη δυνατότητα να επηρεάζει τις τιμές, τις ροές και —εν δυνάμει— το ίδιο το νόμισμα των συναλλαγών.
Παράλληλα, δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ρωσία ενισχύουν τη θέση τους, προωθώντας ενεργά την αποδολαριοποίηση. Η συζήτηση για εναλλακτικά νομίσματα —ακόμη και για ένα «πετρογιουάν»— δεν ανήκει πλέον στη σφαίρα των θεωριών, αλλά εισέρχεται σταδιακά στην πραγματικότητα.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο για την Ουάσιγκτον, όμως, είναι η απώλεια αξιοπιστίας. Οι ΗΠΑ δεν εμφανίζονται πλέον ως εγγυητής σταθερότητας, αλλά ως παράγοντας αποσταθεροποίησης. Οι ίδιες οι ενέργειές τους έθεσαν σε κίνδυνο συμμάχους τους στον Περσικό Κόλπο, χωρίς να μπορούν να τους προστατεύσουν αποτελεσματικά.
Κάπως έτσι, επαναλαμβάνεται —έστω και με διαφορετικούς όρους— ένα ιστορικό μοτίβο. Όπως η Κρίση του Σουέζ σηματοδότησε το τέλος της αποικιακής ισχύος της Βρετανίας και της Γαλλίας, έτσι και η σημερινή κρίση ενδέχεται να καταγραφεί ως η αρχή της αποδυνάμωσης της αμερικανικής ηγεμονίας.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται αυτούσια — αλλά συχνά «ομοιοκαταληκτεί».
Και αν πράγματι το Ιράν διατηρήσει τον έλεγχο του Ορμούζ και εδραιώσει τον ρόλο του ως ενεργειακού «διαιτητή», τότε το πλήγμα στο πετροδολάριο δεν θα είναι απλώς συμβολικό. Θα είναι δομικό.
Η μετάβαση δεν θα είναι άμεση. Οι παγκόσμιες αγορές κινούνται αργά. Όμως η κατεύθυνση φαίνεται να έχει ήδη καθοριστεί.
Η εποχή όπου το δολάριο ήταν αδιαμφισβήτητος άξονας της παγκόσμιας οικονομίας ίσως να πλησιάζει στο τέλος της.
Και αν αυτό επιβεβαιωθεί, τότε η μεγαλύτερη ήττα των Ηνωμένων Πολιτειών δεν θα έχει δοθεί σε κάποιο πεδίο μάχης — αλλά μέσα στο ίδιο το σύστημα που τις έκανε υπερδύναμη.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών