Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι συνηθισμένες να αντιμετωπίζουν ακριβή πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς από αντίπαλες δυνάμεις - Σήμερα όμως, με τη χρήση πυραύλων και drones, το Ιράν διαθέτει τη δυνατότητα να απειλήσει σχεδόν όλες τις αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή
Η σύγκρουση με το Ιράν παρατείνεται και εξελίσσεται σε ό,τι πρόεδρος Trump αποκήρυσσε μετά βδελυγμίας προπολεμικά: Σε έναν πόλεμο στο διηνεκές.
Το Σάββατο 1η Αυγούστου, ο Πρόεδρος Donald Trump ακύρωσε στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν, το οποίο, όπως δήλωσε, θα ήταν το μεγαλύτερο αμερικανικό χτύπημα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η απόφαση αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, ελήφθη μετά από νέα προειδοποίηση της Τεχεράνης ότι, σε περίπτωση που πληγούν κρίσιμες υποδομές της, θα απαντήσει καταστρέφοντας αμερικανικές, ισραηλινές και υποδομές κρατών του Περσικού Κόλπου.
Στους πιθανούς στόχους περιλαμβάνονται στρατιωτικές βάσεις, μονάδες αφαλάτωσης, εγκαταστάσεις ηλεκτροπαραγωγής, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και άλλες κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Το Ιράν έχει ήδη αποδείξει ότι διαθέτει την ικανότητα να υλοποιεί τέτοιες απειλές.
Τον Ιούλιο εξαπέλυσε επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) εναντίον σειράς αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων, με την ακρίβεια των πληγμάτων να προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία.
Δορυφορικές εικόνες που συνοδεύουν την ανάλυση παρουσιάζουν ζημιές στην αεροπορική βάση Muwaffaq Salti στην Ιορδανία, όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν σημαντική στρατιωτική παρουσία.
Κατά τις πυραυλικές επιθέσεις του Ιουλίου σκοτώθηκαν τρεις Αμερικανοί στρατιώτες στη συγκεκριμένη βάση.
Το Ιράν έχει επανειλημμένα πλήξει αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην περιοχή, προκαλώντας σημαντικές απώλειες στις δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης, αντιαεροπορικής άμυνας και αεροπορικής ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι αμερικανικές δυνάμεις απάντησαν με επιθέσεις εναντίον πολλών ιρανικών στόχων, τόσο στην περιοχή των Στενών του Hormuz όσο και πέραν αυτών.
Και οι δύο πλευρές διαθέτουν πλέον τη δυνατότητα να πλήττουν κρίσιμες υποδομές της άλλης πλευράς, γεγονός που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης.
Οι γεωπολιτικές προεκτάσεις
Οι εξελίξεις αυτές έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από μια απλή περιφερειακή στρατιωτική σύγκρουση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι συνηθισμένες να αντιμετωπίζουν ακριβή πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς από αντίπαλες δυνάμεις.
Σήμερα όμως, με τη χρήση πυραύλων και drones, το Ιράν διαθέτει τη δυνατότητα να απειλήσει σχεδόν όλες τις αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή.
Οι βάσεις αυτές αποτελούν τον βασικό πυλώνα της αμερικανικής στρατηγικής παρουσίας στην περιοχή και συνδέονται άμεσα με τη λειτουργία του συστήματος του πετροδολαρίου (petrodollar system), το οποίο διαμορφώθηκε μετά το 1974.
Το σύστημα του πετροδολαρίου
Η βασική αρχή του συστήματος είναι σχετικά απλή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέχουν στρατιωτική προστασία στους μεγάλους εξαγωγείς πετρελαίου και, σε αντάλλαγμα, οι χώρες αυτές πραγματοποιούν τις εξαγωγές πετρελαίου κυρίως σε δολάρια ΗΠΑ.
Παράλληλα, σημαντικό μέρος των πετρελαϊκών εσόδων επανεπενδύεται σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα, μετοχές και άλλα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία.
Η διαδικασία αυτή δημιούργησε επί δεκαετίες σταθερή διεθνή ζήτηση για δολάρια και αμερικανικό δημόσιο χρέος.
Εφόσον σχεδόν όλες οι χώρες χρειάζονταν δολάρια για την αγορά πετρελαίου, διατηρούσαν σημαντικά συναλλαγματικά αποθέματα σε αμερικανικό νόμισμα, ενώ ταυτόχρονα χρηματοδοτούσαν το αμερικανικό δημόσιο μέσω της αγοράς ομολόγων, συμβάλλοντας στη διατήρηση χαμηλού του κόστους δανεισμού.
Η αυξανόμενη απειλή από πυραύλους και drones θέτει πλέον υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητα των Ηνωμένων Πολιτειών να διατηρήσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στον Περσικό Κόλπο και, κατ' επέκταση, να συνεχίσουν να στηρίζουν το σύστημα του πετροδολαρίου.
Εάν η Ουάσιγκτον αναγκαστεί να περιορίσει σημαντικά τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή, ανταγωνιστικές δυνάμεις όπως η Ρωσία, η Κίνα και το Ιράν θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση τους μέσω νέων συμφωνιών με τους μεγάλους πετρελαιοπαραγωγούς.
Σε βάθος χρόνου, ορισμένα κράτη του Περσικού Κόλπου θα μπορούσαν να διαφοροποιήσουν τις στρατηγικές τους συμμαχίες, γεγονός που ενδέχεται να περιορίσει τη διεθνή ζήτηση για δολάρια.
Ο «εκδημοκρατισμός» των όπλων ακριβείας
Ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή στρατιωτικής τεχνολογίας.
Η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν και η Ουκρανία διαθέτουν ήδη προηγμένα προγράμματα ανάπτυξης πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και μη επανδρωμένων αεροσκαφών ακριβείας, ενώ και άλλες χώρες αναπτύσσουν αντίστοιχες δυνατότητες.
Η εξέλιξη αυτή χαρακτηρίζεται ως «εκδημοκρατισμός των όπλων ακριβείας», καθώς τεχνολογίες που μέχρι πρόσφατα διέθεταν μόνο οι μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις γίνονται ολοένα και πιο προσιτές.
Η εξέλιξη αυτή δυσχεραίνει σημαντικά τη διατήρηση αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στη Μέση Ανατολή και μεταβάλλει τις ισορροπίες ισχύος.
Παράλληλα, παρότι είναι πιθανό να επιτευχθεί τελικά κάποια συμφωνία με το Ιράν, αυτή θα απαιτήσει πολύ μεγαλύτερες αμοιβαίες υποχωρήσεις από όσες είναι σήμερα πολιτικά αποδεκτές.
Ως εκ τούτου, το πλέον πιθανό είναι η σύγκρουση να συνεχιστεί για αρκετό ακόμη χρονικό διάστημα, με περιόδους έντασης και αποκλιμάκωσης.
Το Ιράν αποτελεί την πρώτη ουσιαστική πρόκληση απέναντι στη στρατιωτική και οικονομική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών εδώ και πολλά χρόνια.
Το εάν η Ουάσιγκτον θα μπορέσει να διατηρήσει τη στρατιωτική της παρουσία στη Μέση Ανατολή αποτελεί πλέον ανοικτό ερώτημα.
Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγκαστούν να εγκαταλείψουν μέρος ή ακόμη και το σύνολο των στρατιωτικών τους βάσεων στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, οι συνέπειες, σύμφωνα με τον συντάκτη, θα ήταν ένας γεωπολιτικός και νομισματικός σεισμός, επιταχύνοντας τη μετάβαση προς ένα περισσότερο πολυπολικό διεθνές σύστημα.
Το ξήλωμα του νομισματικού συστήματος
Το σύστημα του πετροδολαρίου πράγματι διαμορφώθηκε μετά τις αμερικανο-σαουδαραβικές συμφωνίες της δεκαετίας του 1970, ωστόσο σήμερα η παγκόσμια αγορά ενέργειας είναι σημαντικά πιο διαφοροποιημένη.
Μέρος των διεθνών ενεργειακών συναλλαγών πραγματοποιείται ήδη σε άλλα νομίσματα, όπως το κινεζικό γουάν και το ευρώ, χωρίς όμως να έχει ανατραπεί η κυρίαρχη θέση του δολαρίου.
Η διεθνής κυριαρχία του δολαρίου δεν στηρίζεται αποκλειστικά στο πετρέλαιο.
Βασίζεται επίσης στο μέγεθος και τη ρευστότητα των αμερικανικών κεφαλαιαγορών, στον ρόλο των αμερικανικών κρατικών ομολόγων ως βασικού ασφαλούς επενδυτικού καταφυγίου, στη χρήση του δολαρίου στο μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου, καθώς και στη θέση του ως κυρίαρχου αποθεματικού νομίσματος των κεντρικών τραπεζών.
Παράλληλα, οι χώρες των BRICS, η Κίνα και η Ρωσία επιδιώκουν τα τελευταία χρόνια να αυξήσουν τη χρήση εθνικών νομισμάτων στις μεταξύ τους συναλλαγές, να αναπτύξουν εναλλακτικά συστήματα πληρωμών και να περιορίσουν σταδιακά την εξάρτησή τους από το δολάριο.
Η διαδικασία αυτή εξελίσσεται σταδιακά και μέχρι σήμερα δεν έχει ανατρέψει τη διεθνή πρωτοκαθεδρία του αμερικανικού νομίσματος.
Επομένως, αν και μια ενδεχόμενη αποδυνάμωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να επηρεάσει τις γεωοικονομικές ισορροπίες, η μελλοντική θέση του δολαρίου θα εξαρτηθεί από ένα πολύ ευρύτερο σύνολο οικονομικών, χρηματοπιστωτικών και γεωπολιτικών παραγόντων και όχι αποκλειστικά από την εξέλιξη της σύγκρουσης με το Ιράν.
www.bankingnews.gr
Το Σάββατο 1η Αυγούστου, ο Πρόεδρος Donald Trump ακύρωσε στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν, το οποίο, όπως δήλωσε, θα ήταν το μεγαλύτερο αμερικανικό χτύπημα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η απόφαση αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, ελήφθη μετά από νέα προειδοποίηση της Τεχεράνης ότι, σε περίπτωση που πληγούν κρίσιμες υποδομές της, θα απαντήσει καταστρέφοντας αμερικανικές, ισραηλινές και υποδομές κρατών του Περσικού Κόλπου.
Στους πιθανούς στόχους περιλαμβάνονται στρατιωτικές βάσεις, μονάδες αφαλάτωσης, εγκαταστάσεις ηλεκτροπαραγωγής, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και άλλες κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Το Ιράν έχει ήδη αποδείξει ότι διαθέτει την ικανότητα να υλοποιεί τέτοιες απειλές.
Τον Ιούλιο εξαπέλυσε επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) εναντίον σειράς αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων, με την ακρίβεια των πληγμάτων να προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία.
Δορυφορικές εικόνες που συνοδεύουν την ανάλυση παρουσιάζουν ζημιές στην αεροπορική βάση Muwaffaq Salti στην Ιορδανία, όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν σημαντική στρατιωτική παρουσία.
Κατά τις πυραυλικές επιθέσεις του Ιουλίου σκοτώθηκαν τρεις Αμερικανοί στρατιώτες στη συγκεκριμένη βάση.
Το Ιράν έχει επανειλημμένα πλήξει αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην περιοχή, προκαλώντας σημαντικές απώλειες στις δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης, αντιαεροπορικής άμυνας και αεροπορικής ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι αμερικανικές δυνάμεις απάντησαν με επιθέσεις εναντίον πολλών ιρανικών στόχων, τόσο στην περιοχή των Στενών του Hormuz όσο και πέραν αυτών.
Και οι δύο πλευρές διαθέτουν πλέον τη δυνατότητα να πλήττουν κρίσιμες υποδομές της άλλης πλευράς, γεγονός που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης.
Οι γεωπολιτικές προεκτάσεις
Οι εξελίξεις αυτές έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από μια απλή περιφερειακή στρατιωτική σύγκρουση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι συνηθισμένες να αντιμετωπίζουν ακριβή πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς από αντίπαλες δυνάμεις.
Σήμερα όμως, με τη χρήση πυραύλων και drones, το Ιράν διαθέτει τη δυνατότητα να απειλήσει σχεδόν όλες τις αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή.
Οι βάσεις αυτές αποτελούν τον βασικό πυλώνα της αμερικανικής στρατηγικής παρουσίας στην περιοχή και συνδέονται άμεσα με τη λειτουργία του συστήματος του πετροδολαρίου (petrodollar system), το οποίο διαμορφώθηκε μετά το 1974.
Το σύστημα του πετροδολαρίου
Η βασική αρχή του συστήματος είναι σχετικά απλή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέχουν στρατιωτική προστασία στους μεγάλους εξαγωγείς πετρελαίου και, σε αντάλλαγμα, οι χώρες αυτές πραγματοποιούν τις εξαγωγές πετρελαίου κυρίως σε δολάρια ΗΠΑ.
Παράλληλα, σημαντικό μέρος των πετρελαϊκών εσόδων επανεπενδύεται σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα, μετοχές και άλλα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία.
Η διαδικασία αυτή δημιούργησε επί δεκαετίες σταθερή διεθνή ζήτηση για δολάρια και αμερικανικό δημόσιο χρέος.
Εφόσον σχεδόν όλες οι χώρες χρειάζονταν δολάρια για την αγορά πετρελαίου, διατηρούσαν σημαντικά συναλλαγματικά αποθέματα σε αμερικανικό νόμισμα, ενώ ταυτόχρονα χρηματοδοτούσαν το αμερικανικό δημόσιο μέσω της αγοράς ομολόγων, συμβάλλοντας στη διατήρηση χαμηλού του κόστους δανεισμού.
Η αυξανόμενη απειλή από πυραύλους και drones θέτει πλέον υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητα των Ηνωμένων Πολιτειών να διατηρήσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στον Περσικό Κόλπο και, κατ' επέκταση, να συνεχίσουν να στηρίζουν το σύστημα του πετροδολαρίου.
Εάν η Ουάσιγκτον αναγκαστεί να περιορίσει σημαντικά τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή, ανταγωνιστικές δυνάμεις όπως η Ρωσία, η Κίνα και το Ιράν θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση τους μέσω νέων συμφωνιών με τους μεγάλους πετρελαιοπαραγωγούς.
Σε βάθος χρόνου, ορισμένα κράτη του Περσικού Κόλπου θα μπορούσαν να διαφοροποιήσουν τις στρατηγικές τους συμμαχίες, γεγονός που ενδέχεται να περιορίσει τη διεθνή ζήτηση για δολάρια.
Ο «εκδημοκρατισμός» των όπλων ακριβείας
Ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή στρατιωτικής τεχνολογίας.
Η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν και η Ουκρανία διαθέτουν ήδη προηγμένα προγράμματα ανάπτυξης πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και μη επανδρωμένων αεροσκαφών ακριβείας, ενώ και άλλες χώρες αναπτύσσουν αντίστοιχες δυνατότητες.
Η εξέλιξη αυτή χαρακτηρίζεται ως «εκδημοκρατισμός των όπλων ακριβείας», καθώς τεχνολογίες που μέχρι πρόσφατα διέθεταν μόνο οι μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις γίνονται ολοένα και πιο προσιτές.
Η εξέλιξη αυτή δυσχεραίνει σημαντικά τη διατήρηση αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στη Μέση Ανατολή και μεταβάλλει τις ισορροπίες ισχύος.
Παράλληλα, παρότι είναι πιθανό να επιτευχθεί τελικά κάποια συμφωνία με το Ιράν, αυτή θα απαιτήσει πολύ μεγαλύτερες αμοιβαίες υποχωρήσεις από όσες είναι σήμερα πολιτικά αποδεκτές.
Ως εκ τούτου, το πλέον πιθανό είναι η σύγκρουση να συνεχιστεί για αρκετό ακόμη χρονικό διάστημα, με περιόδους έντασης και αποκλιμάκωσης.
Το Ιράν αποτελεί την πρώτη ουσιαστική πρόκληση απέναντι στη στρατιωτική και οικονομική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών εδώ και πολλά χρόνια.
Το εάν η Ουάσιγκτον θα μπορέσει να διατηρήσει τη στρατιωτική της παρουσία στη Μέση Ανατολή αποτελεί πλέον ανοικτό ερώτημα.
Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγκαστούν να εγκαταλείψουν μέρος ή ακόμη και το σύνολο των στρατιωτικών τους βάσεων στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, οι συνέπειες, σύμφωνα με τον συντάκτη, θα ήταν ένας γεωπολιτικός και νομισματικός σεισμός, επιταχύνοντας τη μετάβαση προς ένα περισσότερο πολυπολικό διεθνές σύστημα.
Το ξήλωμα του νομισματικού συστήματος
Το σύστημα του πετροδολαρίου πράγματι διαμορφώθηκε μετά τις αμερικανο-σαουδαραβικές συμφωνίες της δεκαετίας του 1970, ωστόσο σήμερα η παγκόσμια αγορά ενέργειας είναι σημαντικά πιο διαφοροποιημένη.
Μέρος των διεθνών ενεργειακών συναλλαγών πραγματοποιείται ήδη σε άλλα νομίσματα, όπως το κινεζικό γουάν και το ευρώ, χωρίς όμως να έχει ανατραπεί η κυρίαρχη θέση του δολαρίου.
Η διεθνής κυριαρχία του δολαρίου δεν στηρίζεται αποκλειστικά στο πετρέλαιο.
Βασίζεται επίσης στο μέγεθος και τη ρευστότητα των αμερικανικών κεφαλαιαγορών, στον ρόλο των αμερικανικών κρατικών ομολόγων ως βασικού ασφαλούς επενδυτικού καταφυγίου, στη χρήση του δολαρίου στο μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου, καθώς και στη θέση του ως κυρίαρχου αποθεματικού νομίσματος των κεντρικών τραπεζών.
Παράλληλα, οι χώρες των BRICS, η Κίνα και η Ρωσία επιδιώκουν τα τελευταία χρόνια να αυξήσουν τη χρήση εθνικών νομισμάτων στις μεταξύ τους συναλλαγές, να αναπτύξουν εναλλακτικά συστήματα πληρωμών και να περιορίσουν σταδιακά την εξάρτησή τους από το δολάριο.
Η διαδικασία αυτή εξελίσσεται σταδιακά και μέχρι σήμερα δεν έχει ανατρέψει τη διεθνή πρωτοκαθεδρία του αμερικανικού νομίσματος.
Επομένως, αν και μια ενδεχόμενη αποδυνάμωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να επηρεάσει τις γεωοικονομικές ισορροπίες, η μελλοντική θέση του δολαρίου θα εξαρτηθεί από ένα πολύ ευρύτερο σύνολο οικονομικών, χρηματοπιστωτικών και γεωπολιτικών παραγόντων και όχι αποκλειστικά από την εξέλιξη της σύγκρουσης με το Ιράν.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών