Το υπόδειγμα είναι πανομοιότυπο: αγνόησε την πολιτική σύγκρουση, πρόβαλε την οικονομική ανάπτυξη ως λύση και υπέθεσε ότι οι λαοί θα ανταλλάξουν την κυριαρχία τους με ευημερία.
Την περασμένη εβδομάδα στο Νταβός, ο γαμπρός του Προέδρου Donald Trump στάθηκε μπροστά στην παγκόσμια ελίτ και παρουσίασε απεικονίσεις μιας «Νέας Γάζας»: ουρανοξύστες που λαμπυρίζουν κατά μήκος της Μεσογείου, κέντρα δεδομένων, αεροδρόμιο και 170 παραθαλάσσιους πύργους.
Ο Jared Kushner τα χαρακτήρισε «εκπληκτικές επενδυτικές ευκαιρίες» για μια περιοχή όπου περισσότεροι από 71.000 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί και 2 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε σκηνές μέσα στα ερείπια.
Θα ήταν εύκολο να απορριφθεί αυτό ως αποκλειστικά «τραμπική» γελοιότητα, αναφέρει χαρακτηριστικά το Modern Diplomacy. Όμως η πρόταση για τη Γάζα δεν είναι εξαίρεση. Είναι μέρος ενός ευρύτερου μοτίβου που εκτείνεται σε τρεις ενεργές ζώνες σύγκρουσης και αντλεί από ένα εγχειρίδιο 30 ετών που στην πράξη δεν λειτούργησε ποτέ.
Η οικονομική «ειρήνη» σε τρία μέτωπα
Μέσα σε διάστημα λίγων εβδομάδων, η κυβέρνηση Trump παρουσίασε εντυπωσιακά παρόμοιες προτάσεις για τη Γάζα, τα Υψίπεδα του Γκολάν στη Συρία και την περιοχή του Ντονμπάς στην Ουκρανία. Το σχήμα είναι ίδιο: παραγνώριση της πολιτικής διαμάχης, οικονομική ανάπτυξη ως πανάκεια, υπόθεση ότι οι άνθρωποι θα ανταλλάξουν την κυριαρχία με την ευημερία.
Στη Γάζα, το «master plan» των 25–30 δισ. δολαρίων του Kushner υπόσχεται ΑΕΠ 10 δισ. δολαρίων έως το 2035, 500.000 θέσεις εργασίας και πολυτελή θέρετρα, υπό την προϋπόθεση του αφοπλισμού της Hamas και χωρίς καμία παλαιστινιακή συμμετοχή στη διακυβέρνηση. Η εκτελεστική επιτροπή του λεγόμενου «Board of Peace» δεν περιλαμβάνει ούτε έναν Παλαιστίνιο.
Στα Υψίπεδα του Γκολάν, οι ΗΠΑ προτείνουν τη μετατροπή της ισραηλινά κατεχόμενης αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης σε κοινή οικονομική περιοχή με –και αυτό είναι πραγματικό– χιονοδρομικό κέντρο, αιολικά πάρκα, φαρμακευτικές μονάδες και κέντρα δεδομένων. Η πρόταση υπόσχεται στη Συρία αύξηση ΑΕΠ κατά 4 δισ. δολάρια και 15.000 θέσεις εργασίας, με αντάλλαγμα την ουσιαστική νομιμοποίηση του ισραηλινού ελέγχου σε κυρίαρχο συριακό έδαφος.
Στο Ντονμπάς της Ουκρανίας, η Ουάσινγκτον έθεσε στο τραπέζι τη δημιουργία «ελεύθερης οικονομικής ζώνης» σε τμήματα της περιοχής από τα οποία θα αποσύρονταν οι ουκρανικές δυνάμεις. Η Ρωσία, θεωρητικά, επίσης δεν θα εισερχόταν. Η ζώνη θα είχε ειδικό φορολογικό και νομικό καθεστώς. Ποιος θα τη διοικούσε, ποιος θα εξασφάλιζε την ασφάλεια ή τι θα εμπόδιζε τις ρωσικές δυνάμεις να προελάσουν; Οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς.
Το έχουμε ξαναδεί
Τίποτα από αυτά δεν είναι καινούργιο. Όπως επισήμανε ο αναλυτής Samer Jaber στο Al Jazeera, τέτοιες νεοφιλελεύθερες προσεγγίσεις έχουν δοκιμαστεί επανειλημμένα στην Παλαιστίνη – και απέτυχαν κάθε φορά.
Τη δεκαετία του 1990, ο Ισραηλινός ΥΠΕΞ Shimon Peres προώθησε την «οικονομική ειρήνη» στη διαδικασία του Όσλο. Το όραμα για μια «Νέα Μέση Ανατολή» υποσχόταν ότι η οικονομική ενσωμάτωση των Παλαιστινίων θα έλυνε τη σύγκρουση. Η κατοχή επεκτάθηκε και ακολούθησε η δεύτερη Ιντιφάντα.
Το 2007, ο Tony Blair ανέλαβε απεσταλμένος του Κουαρτέτου με «γρήγορα οικονομικά έργα», αφότου η παλαιστινιακή οικονομία είχε καταρρεύσει κατά 40%. Αυτό συνέπεσε με τον «Φαγιαδισμό», την ιδέα ότι η οικονομική ανάπτυξη ανοίγει τον δρόμο προς την κρατικότητα. Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποίησε ότι οι επενδύσεις χωρίς τερματισμό του ισραηλινού ελέγχου θα αποτύγχαναν. Και απέτυχαν.
Το μοτίβο είναι σαφές: ανάπτυξη χωρίς τέλος της κατοχής, ευημερία αντί κυριαρχίας. Δεν λειτουργεί, γιατί τα οικονομικά προβλήματα είναι συμπτώματα, όχι αιτίες.
Το μοιραίο λάθος: πρώτα η οικονομία, μετά η πολιτική
Το βασικό πρόβλημα και των τριών σημερινών προτάσεων είναι κοινό: τοποθετούν την οικονομία πριν από την πολιτική, υποθέτοντας ότι τα υλικά κίνητρα μπορούν να υποκαταστήσουν τη λύση θεμελιωδών ζητημάτων κυριαρχίας, ασφάλειας και αυτοδιάθεσης.
Ο Kushner μιλά για «εκπληκτικές επενδυτικές ευκαιρίες» στη Γάζα. Όμως κανένας σοβαρός επενδυτής δεν δεσμεύει δισεκατομμύρια χωρίς πολιτική σταθερότητα και κράτος δικαίου. Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να εγγυηθούν ούτε το ένα ούτε το άλλο, καθώς δεν υπάρχει πολιτικός διακανονισμός. Το Ισραήλ δεν έχει συμφωνήσει να αποχωρήσει, η Hamas δεν έχει αφοπλιστεί και η δομή διακυβέρνησης προβλέπει μια «τεχνοκρατική παλαιστινιακή διοίκηση» υπό ένα «Board of Peace», με τον Trump ισόβιο πρόεδρο και δικαίωμα βέτο σε όλες τις αποφάσεις.
Ποιος λογικός επενδυτής θα έβαζε χρήματα σε κάτι τέτοιο;
Η ίδια λογική ισχύει για το Γκολάν και το Ντονμπάς. Ένα χιονοδρομικό κέντρο σε αμφισβητούμενο έδαφος μεταξύ Ισραήλ και Συρίας, χωρίς ειρηνευτική συμφωνία και με συνεχιζόμενους ισραηλινούς βομβαρδισμούς; Οικονομικές ζώνες στην ανατολική Ουκρανία που απαιτούν ουκρανική αποχώρηση χωρίς μηχανισμό αποτροπής ρωσικής προέλασης; Αυτά δεν είναι επενδυτικές ευκαιρίες. Είναι γεωπολιτικές φαντασιώσεις ντυμένες με μακέτες και προβολές ΑΕΠ.
Πίσω από αυτή την προσέγγιση κρύβεται μια βαθύτερη παραδοχή: ότι οι άνθρωποι είναι πρωτίστως οικονομικοί δρώντες και θα αποδεχθούν πολιτική υποταγή με αντάλλαγμα υλική άνεση.
Οι Παλαιστίνιοι δεν είναι απλώς καταναλωτές που χρειάζονται δουλειές. Είναι λαός με εθνική ταυτότητα και πολιτικά δικαιώματα βάσει του διεθνούς δικαίου. Οι Σύροι δεν είναι μάρκες για εξαγορά με φαρμακευτικά εργοστάσια και χιονοδρομικά κέντρα. Οι Ουκρανοί δεν θα παραδώσουν τη βιομηχανική τους καρδιά για μια «ελεύθερη οικονομική ζώνη» χωρίς εγγυήσεις ασφάλειας.
Εδώ βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα στα έθνη και τις αγορές. Τα οικονομικά κίνητρα έχουν σημασία, αλλά ακολουθούν τον πολιτικό διακανονισμό· δεν τον προηγούνται. Δεν μπορείς να δωροδοκήσεις έναν λαό να εγκαταλείψει την αυτοδιάθεσή του.
Τι δεν καταλαβαίνει ο Trump για το «deal»
Ο Trump έχτισε το brand του πάνω στις συμφωνίες. Βλέπει κάθε πρόβλημα ως διαπραγμάτευση όπου τα σωστά κίνητρα φέρνουν αποτέλεσμα. Στα ακίνητα, αυτό συχνά λειτουργεί. Στη γεωπολιτική όχι.
Η κυριαρχία δεν πωλείται. Απαιτεί πολιτικό συμβιβασμό, όπου και οι δύο πλευρές θυσιάζουν κάτι πολύτιμο. Οι προτάσεις του Trump δεν ζητούν ουσιαστικά τίποτα από τους ισχυρούς. Το Ισραήλ δεν αποχωρεί από τη Γάζα ή το Γκολάν. Η Ρωσία δεν εγκαταλείπει εδαφικά κέρδη. Αντίθετα, Παλαιστίνιοι, Σύροι και Ουκρανοί καλούνται να ανταλλάξουν πολιτικά δικαιώματα με οικονομική ανάπτυξη υπό συνεχιζόμενη κατοχή ή απώλεια εδάφους.
Αυτό δεν είναι συμφωνία. Είναι καλοστημένη παράδοση.
Το πρόβλημα αξιοπιστίας
Ακόμη και αν δεχθούμε τη λογική της οικονομίας, υπάρχει ένα πρακτικό εμπόδιο: οι ΗΠΑ δεν έχουν αξιοπιστία ως εγγυητής.
Στη Γάζα, το Ισραήλ συνεχίζει επιθέσεις παρά την εκεχειρία, έχει σκοτώσει πάνω από 500 Παλαιστινίους από τότε και μόλις απαγόρευσε τη δράση των Doctors Without Borders. Γιατί να πιστέψουν οι επενδυτές ότι διασφαλίζεται σταθερότητα;
Στο Γκολάν, η Ουάσινγκτον υποτίθεται ότι εγγυάται την ασφάλεια μεταξύ Ισραήλ και Συρίας, όμως η στενή της συμμαχία με το Ισραήλ ακυρώνει κάθε έννοια αμεροληψίας.
Στο Ντονμπάς, η Ουκρανία καλείται να αποσυρθεί και να εμπιστευτεί ότι η Ρωσία δεν θα προελάσει. Με δεδομένο το ιστορικό παραβιάσεων, από το Μνημόνιο της Βουδαπέστης έως την Κριμαία και την εισβολή του 2022, ποιος το πιστεύει;
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών