Την κοινωνική αξία του αθλητισμού, ιδίως του ποδοσφαίρου, την κατάλαβε από νωρίς ο Αντόνιο Γκράμσι, αλλά και σχεδόν όλη η αναδυόμενη Αριστερά. Για τον Γκράμσι το ποδόσφαιρο ήταν συνώνυμο της δημοκρατίας, επειδή παίζεται στο ύπαιθρο και μπροστά στον κόσμο, έχει δηλαδή λαϊκό χαρακτήρα, ενώ για τον ίδιο αποτελεί την καλύτερη ευκαιρία για κοινωνική ανάπτυξη της χώρας. «Οι Ιταλοί δεν αγαπάνε τα σπορ. Προτιμούν να κλείνονται στις ταβέρνες και να παίζουν χαρτιά, μέσα σε σύννεφα καπνού, εν μέσω κραυγών στα τραπέζια και γροθιές στα πρόσωπα. Αντίθετα, κοιτάξτε ένα ποδοσφαιρικό παιχνίδι: είναι ένα ατομικιστικό μοντέλο της κοινωνίας: η πρωτοβουλία ασκείται, αλλά ορίζεται από το νόμο. Οι προσωπικότητες διακρίνονται ιεραρχικά, αλλά η διάκριση δεν γίνεται από την καριέρα, αλλά από την ξεχωριστή ικανότητα. Υπάρχει κίνηση, ο αγώνας. Αλλά όλα διέπονται από έναν άγραφο νόμο, ο οποίος ονομάζεται πίστη, κάτω από τη συνεχή παρουσία του διαιτητή. Ανοιχτό τοπίο, κυκλοφορία αέρα, υγιείς πνεύμονες, ισχυροί μύες, πάντα έτοιμοι για δράση».
Μάλιστα, ο μύθος που κυκλοφορεί στην Ιταλία λέει πως: Ενώ εκφωνούσε την ομιλία του κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης στο Botteghe Oscure, ο ηγέτης του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, Παλμίρο Τολιάτι, απευθύνθηκε στον σύντροφο του και ηγετικό στέλεχος του κόμματος, Πιέτρο Σέκια, ρωτώντας τον: «Τι έκανε η Γιουβέντους χθες;». Ο Σέκια, εμφανώς αμήχανος, σώπασε. Τότε ο Τολιάτι του απάντησε: «Και περιμένεις να κάνεις την επανάσταση χωρίς να ξέρεις τα αποτελέσματα της Γιούβε;». Πώς να το πεις, χωρίς να ξέρεις τις διαθέσεις των ανθρώπων που ζητάς να ξεσηκωθούν; Ο επικεφαλής του Κομμουνιστικού Κόμματος, οπαδός της «Γηραιάς Κυρίας», επέπληξε έτσι τον αναπληρωτή του ότι αγνόησε τη σημασία ενός μαζικού φαινομένου όπως το ποδόσφαιρο ικανό να επηρεάσει τη νοοτροπία και τα έθιμα των λαϊκών τάξεων.
Καταλαβαίνει κανείς πως η σχέση ποδοσφαίρου με την πολιτική είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η ιστορική πορεία του ποδοσφαίρου είναι στενά συνδεδεμένη µε την πολιτική, την κοινωνία και τους διαρκείς αγώνες της. Παράλληλα όμως χρησιμοποιήθηκε και ως μέσο αποπροσανατολισμού της κοινωνίας από τα απολυταρχικά καθεστώτα τα οποία κατάφερναν μέσω αυτού να χειραγωγήσουν έναν ολόκληρο λαό, δημιουργώντας ένα αίσθημα υπερηφάνειας μέσα από τις ποδοσφαιρικές επιτυχίες. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τον Αδόλφο Χίτλερ και τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου ή τον Μπενίτο Μουσολίνι και πιο πρόσφατα το απολυταρχικό καθεστώς του Χόρχε Βιδέλα στην Αργεντινή και το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1978.
Ειδικά όμως ο Ιταλός δικτάτορας γρήγορα συνειδητοποίησε ότι το ποδόσφαιρο ήταν το ιδανικό μέσο για να εξασφαλίσει λαϊκή υποστήριξη για το φασιστικό του κίνημα. Άλλωστε, ορισμένες πτυχές του ποδοσφαίρου ταίριαζαν απόλυτα με ορισμένες εκφάνσεις του φασισμού. Ως ομαδικό άθλημα, είχε ως πρωταρχική έννοια την πειθαρχία, την συμμετοχή και την συλλογικότητα. Ειδικότερα την συγκεκριμένη εποχή, ο αθλητισμός γενικότερα θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως μια ιδανική διέξοδος από τις όποιες εντάσεις που υπήρχαν στην κοινωνία και την ενασχόληση με τα κοινά. Μάλιστα, ο Μουσολίνι χρησιμοποίησε και άλλες μεθόδους όπως τους oriundi (ο πρώτος διδάξας με τους νατουραλιζέ αθλητές) για να κατακτήσει δύο Παγκόσμια Κύπελλα.
Γιατί κάναμε αναδρομή στον κοινωνικό και πολιτικό ρόλο του ποδοσφαίρου; Γιατί τέτοιες αντίστοιχες καταστάσεις βιώνουμε και τώρα, τόσο με το πρόσφατο Παγκόσμιο Κύπελλο στο Κατάρ, όσο και με τα όσα προσπαθεί να κάνει η Σαουδική Αραβία με την απόκτηση σπουδαίων ποδοσφαιριστών μέσω της πρακτικής του sportswashing. Αλήθεια όμως τι είναι το sportwashing; Το ξέπλυμα με όχημα τον αθλητισμό για την αποκατάσταση της φήμης ή τη στροφή της προσοχής μακριά από όσα πραγματικά συμβαίνουν. Και αυτή η ορολογία δεν είναι κάτι νέο, ακόμα κι αν αυτή ξεκίνησε να χρησιμοποιείται πρόσφατα.
Από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου το 1936 μέχρι το χορηγικό πρόγραμμα του Κατάρ δουλεύεται εντατικά, «ξεπλένοντας» καθεστώτα, μονάρχες, επιχειρηματίες, πολιτικούς και άλλες αμφιλεγόμενες προσωπικότητες. Και τα χρήματα δεν φαίνεται να απασχολούν κανέναν. Αν κάνουμε αναδρομή από τα αρχαία χρόνια οι χορηγοί ασχολούνταν και επένδυαν χρήματα στον αθλητισμό, καταλήγουμε πάντα στο ίδιο συμπέρασμα: Ότι κάποιος, ο οποίος λόγω αντικειμένου δεν ασχολείται με τον αθλητισμό, εμπλέκεται σε αυτόν μέσω μιας χορηγίας παραδείγματος χάριν, για να μπορέσει να δημιουργήσει ένα θετικό πρόσημο στην εικόνα του. Επί της ουσίας, ο κάθε αθλητής, η κάθε ομάδα το κάθε πρωτάθλημα έχει κάποια χαρακτηριστικά στο μυαλό μας. Αν λοιπόν κάποιος, ο οποίος δεν ασχολείται με τον αθλητισμό εμπλακεί με αυτόν, κάποια από αυτά τα χαρακτηριστικά, τα θετικά, αλλά και τα αρνητικά, μπορούν να περάσουν στον χορηγό. Ή αντίστοιχα σε άλλες εταιρείες ή οργανισμούς που ασχολούνται με αυτόν. Έτσι λοιπόν ξεκίνησε η ιδέα του sportswashing, έτσι ξεκίνησε η ιδέα της χορηγίας γενικά. Η ιδέα του image laundering είναι απλή: Βελτιώνουμε την εικόνα που έχει κάποιος».
Το sportswashing σχετίζεται με το soft power, δηλαδή με την ικανότητα ενός κράτους να δομεί μια κατάσταση με τέτοιο τρόπο, ώστε τα άλλα κράτη να αναπτύσσουν τις προτιμήσεις τους ή να προσδιορίζουν τα ενδιαφέροντά τους σε αρμονική θέση με τα δικά του. Και ο αθλητισμός είναι ένα εργαλείο, μέσω του οποίου μπορεί να δημιουργηθεί soft power. Είναι ένας τρόπος, μέσω του οποίου μπορεί ένα κράτος να γίνει συμπαθές, να μπορέσει να προωθήσει και να γνωστοποιήσει σε αυτούς που δεν το ξέρουν τις συνήθειές του, τις οργανωτικές του δυνατότητες, την ικανότητα, όπως έγινε στο Κατάρ, να δημιουργήσει απίστευτα στάδια στη μέση της ερήμου, την ταχύτητα με την οποία αυτά δημιουργούνται και τους πόρους που ξοδεύονται γι' αυτά. Το να διοργανώσει ένα επιτυχές τουρνουά, στο οποίο οι φίλαθλοι θα περάσουν καλά, όλα αυτά είναι στοιχεία του soft power.
Μάλιστα, σε μια έρευνα της Δρ. Ελισάβετ-Αργυρώ Μανώλη του Loughborough University είχε βγει το εξής συμπέρασμα: Το πώς αισθάνεται ο καθένας αν το αγαπημένο του σπορ ή ομάδα του χρησιμοποιείται για εξωραΐσει την εικόνα ενός ανθρώπου, καθεστώτος ή οργανισμού, είναι προσωπική υπόθεση. Ωστόσο, υπάρχουν σχετικά δεδομένα που δείχνουν την τάση που επικρατεί. Σε πρόσφατη ακαδημαϊκή έρευνα για τους φιλάθλους και τη σχέση τους με την ομάδα που υποστηρίζουν, φαίνεται ότι οι κατηγορίες για sportswashing ή οποιαδήποτε άλλη περίεργη δραστηριότητα από την ομάδα, δεν τους επηρεάζει ιδιαίτερα. Θα αποφύγουν να εκφράσουν κριτική στην ομάδα για μια πράξη με την οποία δεν συμφωνούν, έτσι ώστε να προστατέψουν αυτό το συναίσθημα πίστης και αγάπης για την ομάδα, αλλά και επίσης την αγάπη για τους υπόλοιπους φιλάθλους. Δηλαδή όχι μόνο για το sportswashing, αλλά για οποιαδήποτε δράση γίνει, η οποία μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο κριτικής για το ευρύ κοινό, για τους φιλάθλους οι οποίοι είναι ήδη άρρηκτα συνδεδεμένοι συναισθηματικά με μια ομάδα και με τους φιλάθλους. Βλέπουμε ότι οποιαδήποτε δράση της ομάδας αρνητική, μπορεί να περάσει χωρίς να αφήσει κάποιο αποτέλεσμα.
Είναι πολύ ενδιαφέρον και στην περίπτωση του sportswashing, αλλά γενικά αν δούμε τις δράσεις των ομάδων και το κατά πόσο αυτές είναι ανακόλουθες ίσως με το τι θα έπρεπε να είναι ή με το ποια είναι η πραγματική εικόνα της ομάδας. Αν η ομάδα, π.χ, υποτίθεται ότι ανήκει στην τοπική κοινωνία και βοηθάει την τοπική κοινωνία και οι δράσεις της είναι ανακόλουθες, βλέπουμε ότι αυτό δεν επηρεάζει τους φιλάθλους που της έχουν ιδιαίτερη αγάπη. Και το Κατάρ αποτελεί τρανό παράδειγμα. Κανένας δεν μιλούσε για την συγκεκριμενη χώρα πριν κάτι χρόνια, ενώ τώρα μιλάνε όλοι για το Κατάρ. Δεν ήταν ένα θέμα συζήτησης πριν από 1-2 χρόνια, πόσω μάλλον πριν του δοθεί το Παγκόσμιο Κύπελλο. Οπότε βεβαίως και λειτουργεί. Δεν λειτουργεί σε απόλυτους βαθμούς. Δηλαδή δεν έχουμε αμνησία. Μας αλλάζει ίσως σε κάποιους την εικόνα, αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι διαγράφουμε όλα τα άλλα που γνωρίζουμε για μία μπράντα. Από εκεί και έπειτα, βάσει έρευνας, η μνήμη μας δεν διαρκεί για πάντα. Ίσως στις νεότερες γενιές, σ' αυτές που δεν έχουν ζήσει κάποια από τα γεγονότα που οι παλιότεροι θυμόμαστε ή σε γενιές που δεν έχουν διαφορετική εικόνα για τη διάρκεια των επιπτώσεων των πράξεών μας, τότε θα δούμε και μια διαφορετική αντιμετώπιση.
Βλέπουμε ότι το sportswashing έχει διαφορετική επιρροή στις διάφορες κοινωνίες, άρα επηρεάζεται από κοινωνικοπολιτικούς παράγοντες, επηρεάζεται από τον τρόπο με τον οποίο έχουμε μορφωθεί και τα λοιπά. Αλλά ως γενικός κανόνας, βεβαίως και λειτουργεί. Και έρχεται η στιγμή που το Μουντιάλ του Κατάρ, διεξάγεται κανονικά. Μια διοργάνωση για την οποία έχουν δει το φως της δημοσιότητας τόσο σκάνδαλα διαφθοράς και δωροδοκίας, όσο και εμφανείς καταπατήσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων. Ένα Μουντιάλ που έχει κοστίσει ανθρώπινες ζωές, με τις οικογένειες των νεκρών εργατών να ψάχνουν δικαίωση.
Και αν το Κατάρ και το Παγκόσμιο Κύπελλο του Δεκεμβρίου με τους θανάτους των εργατών και το ξέπλυμα από τους ίδιους τους αθλητικογράφους της Ελλάδος με κατάπτυστα κείμενα το ζήσαμε τον Δεκέμβριο, τώρα ένα άλλο πρόβλημα εμφανίζεται μπροστά μας και είναι το πλάνο της Σαουδικής Αραβίας. Ο διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν, έχει ετοιμάσει ένα πλάνο σε μια προσπάθεια να αλλάξει η εικόνα του έθνους του - τόσο στα μάτια της παγκόσμιας κοινότητας όσο και μέσα στην ίδια την χώρα του. Το ποιος είναι ο Μπιν Σαλμάν είναι γνωστό, αφού κατηγορείται για μια μάστιγα παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως είναι η ποινικοποίηση της ομοφυλοφιλίας, των αυστηρών περιορισμών στην ελευθερία του λόγου και των δικαιωμάτων των γυναικών, ο ρόλος του στον εμφύλιο πόλεμο της Υεμένης, οι φυλακισμένοι δημοσιογράφοι και ακτιβιστές, ενώ τον βαραίνει και η υπόθεση της δολοφονίας του Τζαμάλ Κασόγκι. Θέλοντας να αλλάξει την εικόνα αυτή ο διάδοχος του θρόνου κατέφυγε στον αθλητισμό τον οποίο θεωρεί το κατάλληλο εργαλείο για να βγάλει προς τα έξω μια διαφορετική εικόνα.
Σύμφωνα με το πλάνο που ανακοινώθηκε το 2016 η Σαουδική Αραβία θα προσπαθούσε για ένα άνοιγμα στον υπόλοιπο κόσμο μέσω μιας «οικονομικής και κοινωνικής αναδόμησης. Ο αθλητισμός και συγκεκριμένα το ποδόσφαιρο αποτελεί το καλύτερο όπλο για τον Μπιν Σαλμάν. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε δύο πράγματα για τη Σαουδική Αραβία. Το 70% του πληθυσμού είναι κάτω των 35 ετών, κι έχει εμμονή με το ποδόσφαιρο. Όταν στο πρόσφατο Μουντιάλ η Σαουδική Αραβία επικράτησε της Αργεντινής του Μέσι στην χώρα κηρύχθηκε εθνική αργία. Ο ερχομός του Κριστιάνο Ρονάλντο έχει φέρει αύξηση κατά 143% στους θεατές της Αλ Νασρ και αυτό πρόκειται να πολλαπλασιαστεί σε όλο το πρωτάθλημα. Τον προηγούμενο μήνα, η λίγκα ανακοίνωσε ότι το κρατικό επενδυτικό ταμείο της χώρας, το Δημόσιο Ταμείο Επενδύσεων (PIF), είχε αναλάβει τον έλεγχο των Αλ Χιλάλ, Αλ Ιτιχάντ, Αλ Νασρ, αλλά και της Αλ Αχλί της Τζέντα, με τέσσερις άλλες ομάδες να έχουν ανατεθεί σε κρατικές επιχειρήσεις και τις υπόλοιπες πρωτάθλημα έτοιμες να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους σύντομα. Το Ταμείο θα έχει τον έλεγχο του 75%, ενώ το 25% θα ελέγχεται από έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό.
Πολλοί αναρωτιούνται γιατί τώρα; Γιατί αυτή η έκρηξη. Οι περισσότεροι στέκονται σε τέσσερις κυρίως λόγους.
1) Αποσπά την προσοχή της κοινής γνώμης από το εφιαλτικό ιστορικό καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
2) Διαφοροποίηση του εισοδήματος του Κράτους. Πλέον στόχος της χώρας είναι η εξάρτηση αποκλειστικά από το πετρέλαιο.
3) Να βελτιώσουν τις πιθανότητές τους να φιλοξενήσουν ένα Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου ανδρών
4) Βελτίωση των υψηλών ποσοστών παχυσαρκίας, καρδιακών παθήσεων και διαβήτη στον νεαρό πληθυσμό τους.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την μαζική συμμετοχή στον αθλητισμό η οποία αυξήθηκε από 13% το 2015 σε σχεδόν 50% το 2022 και ο αριθμός των αθλητικών ομοσπονδιών αυξήθηκε από 32 το 2015 σε 95 το 2022, καταδεικνύοντας τις επενδυτικές δυνατότητες. Αλλωστε, υπάρχει όφελος για τη δημόσια υγεία. Το 70% του πληθυσμού είναι ηλικίας κάτω των 35 ετών, με την κυβέρνηση να επιθυμεί να βελτιώσει τα στατιστικά στοιχεία, μια και το 60% του συγκεκριμένου κομματιού του πληθυσμού είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι.
Η αλήθεια όμως είναι πως η παγκόσμια δημοσιότητα αποτελεί βασικό μέρος του σχεδίου της Σαουδικής Αραβίας. Σύμφωνα με τον Μπιν Σαλμάν βασικός «στρατηγικός στόχος» είναι «η δημιουργία ποιοτικών ευκαιριών και ενός ελκυστικού περιβάλλοντος για επενδύσεις στον αθλητικό τομέα». Όπως είπαμε βασικό κίνητρο πίσω από το σχέδιο αυτό είναι όπως είπαμε να απομακρύνει την οικονομία της Σαουδικής Αραβίας μακριά από τα ορυκτά καύσιμα. Στόχος είναι να τριπλασιαστεί η αγοραία αξία του πρωταθλήματος στα 8 δισεκατομμύρια Ριάλ (1,7 δισεκατομμύρια λίρες, 2,1 δισεκατομμύρια δολάρια) μέσω ενός συνδυασμού εμπορικών εσόδων και επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα. Από τότε που έγινε μέλος του Ρονάλντο, οι τιμές των εισιτηρίων ανέβηκαν στα 150 Ριάλ (30 λίρες £), αφού προηγουμένως ήταν περίπου 10 Ριάλ.
Ο ερχομός όλων αυτών των μεγάλων ονομάτων στο πρωτάθλημα της Σαουδικής Αραβίας έχει αλλάξει την γνώμη του κόσμου για την ηγεσία αφού πλέον το μοναδικό θέμα συζήτησης είναι ποιος θα είναι ο επόμενος που θα ακολουθήσει τον Μπενζεμά. Και αυτή είναι η αλήθεια πίσω από την ατζέντα του Μπιν Σαλμάν. Το όραμα 2030 δεν αφορά μόνο το πώς παρουσιάζεται η Σαουδική Αραβία στον κόσμο, αλλά πώς παρουσιάζεται στους δικούς της ανθρώπους.
«Αυτό που δεν θέλουν ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και οι σύμβουλοί του είναι συμμορίες 26χρονων να βγαίνουν στους δρόμους και να σχεδιάζουν την ανατροπή της βασιλικής οικογένειας επειδή πρέπει να ζήσουν τη ζωή τους διαφορετικά από τον υπόλοιπο κόσμο», αναφέρει ο Σάιμον Τσάντγουικ καθηγητής αθλητισμού και γεωπολιτικής οικονομίας στο Skema Business School. «Ουσιαστικά, αυτό που κάνει τώρα η κυβέρνηση είναι να λέει: «Λοιπόν, αν θέλετε τον Κριστιάνο Ρονάλντο και τον Λιονέλ Μέσι, θα σας τα δώσουμε. Ξεκάθαρος στόχος τους είναι να μην αμφισβητηθούν από τους πολίτες. Μέχρι στιγμής φέτος, έχουν γίνει περισσότερες συλλήψεις ανθρώπων στη Σαουδική Αραβία για δημοσίευση αρνητικών σχολίων για την κυβέρνηση από ποτέ. Το πλάνο είναι ότι μπορείς να έχεις ό,τι θέλεις, αλλά μην μας αμφισβητείς. Η Σαουδική Αραβία βλέπει τον εαυτό της να βρίσκεται στο επίκεντρο μιας νέας παγκόσμιας τάξης και μέσω του αθλητισμού προσπαθεί να αποκτήσει τη νομιμότητα που ψάχνει». Γι αυτό και το πλάνο είναι το πρωτάθλημα της χώρας είναι να γίνει ένα από τα 10 κορυφαία πρωταθλήματα στον κόσμο έως το 2030 και το 2034 να φιλοξενήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο.
Χαρακτηριστικό είναι το βίντεο της Σαουδικής Pro League στην κορυφή της ροής τους στο Twitter. Σε αυτό, ο Πορτογάλος σταρ λέει: «Το Ριάντ είναι ένα από τα καλύτερα μέρη που έχω δει ποτέ, με τα πιο ποιοτικά εστιατόρια. Είναι υπέροχα όλα αυτά που χτίζει η χώρα για το μέλλον — μου αρέσει να βλέπω διαφορετικά πράγματα, να δοκιμάζω διαφορετικά πράγματα. Γι' αυτό είμαι εδώ». Το βίντεο αυτό έχει πάνω από 2 εκατ. προβολές. Και ήδη το πλάνο έχει προχωρήσει τουλάχιστον εντός συνόρων ο Μπιν Σαλμάν έχει καταφέρει να αποσπάσει την προσοχή του κόσμου, αφού όπως αναφέρουν οι οπαδοί δεν τους απασχολεί αν αυτό το πλάνο είναι sportwashing αφού αυτό που τους ενδιαφέρει είναι να βλέπουν τον Κριστιάνο και τον Μπενζεμά.
Και όπως στην αρχαία Ρώμη ο αυτοκράτορας συνήθιζε να προσφέρει στον κόσμο λίγο σιτάρι και θέαμα, με σκοπό να τους αποσπά από τα μεγάλα προβλήματα της κοινωνίας, έτσι και η Σαουδική Αραβία έχει καταφέρει σε πρώτο βαθμό τουλάχιστον να αποσπάσει από την μάζα το ενδιαφέρον του από τα μεγάλα προβλήματα και πρόσφερε του μία εύπεπτη φαντασμαγορία μαζικής κατανάλωσης.
Πηγή: www.bnsports.gr
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών