Τα καρτέλ λειτουργούν πλέον ως ένοπλοι μη κρατικοί δρώντες, με εδαφικό έλεγχο, στρατιωτική οργάνωση και ικανότητα να παράγουν ανασφάλεια που υπερβαίνει την απλή παραβατικότητα
Τα τελευταία χρόνια, τα μεξικανικά καρτέλ θεωρούνται σοβαρή απειλή για την εσωτερική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών, ιδίως σε ό,τι αφορά τη διακίνηση φαιντανύλης και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.
Το 2026 ο κόσμος θα παρακολουθήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2026 της FIFA, το οποίο για πρώτη φορά διοργανώνεται από κοινού από τρεις χώρες της Βόρειας Αμερικής: τις ΗΠΑ, το Μεξικό και τον Καναδά.
Πίσω όμως από τον παγκόσμιο ενθουσιασμό, ο θάνατος του ηγέτη του Cartel de Jalisco Nueva Generacion (CJNG), Nemesio Oseguera Cervantes, γνωστού ως El Mencho, σε στρατιωτική επιχείρηση, πυροδότησε κύμα βίας σε αρκετές περιοχές του Μεξικού.
Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν στην Tapalpa, περίπου 130 χιλιόμετρα από τη Guadalajara, μία από τις πόλεις που θα φιλοξενήσουν αγώνες του Μουντιάλ. Λίγες ώρες μετά τον θάνατο του El Mencho, μέλη του καρτέλ εξαπέλυσαν αντεπιθέσεις, μετατρέποντας το κλίμα της επιχείρησης σε πανικό που έγινε άμεσα αισθητός στον άμαχο πληθυσμό.
Το «παράδοξο της αποκεφαλιστικής στρατηγικής»
Έρευνες σχετικά με τη στρατηγική «αποκεφαλισμού» ηγεσίας σε ένοπλες συγκρούσεις δείχνουν ότι η εξόντωση μιας κεντρικής φυσιογνωμίας δεν οδηγεί απαραίτητα σε μείωση της βίας, σημειώνει σε ανάλυσή του το Modern Diplomacy.
Αντίθετα, μπορεί να διαλύσει μια ενοποιημένη δομή σε ανταγωνιστικές φατρίες, πιο απρόβλεπτες και δυσκολότερα ελέγξιμες. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «παράδοξο της αποκεφαλιστικής στρατηγικής»: ο θάνατος ενός ηγέτη δημιουργεί κενό εξουσίας, το οποίο συχνά επιταχύνει τον κατακερματισμό και την κλιμάκωση της βίας.
Η σύγκρουση μεταξύ του μεξικανικού κράτους και των καρτέλ δεν είναι νέα. Το 2006, ο τότε πρόεδρος Felipe Calderon εγκαινίασε τον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών» με στρατιωτικοποιημένη προσέγγιση, μετατρέποντας το ζήτημα σε θέμα εθνικής ασφάλειας. Παρά τις συλλήψεις και την εξουδετέρωση ηγετών, η βία δεν εξαφανίστηκε. Αντιθέτως, ο κατακερματισμός γέννησε νέους δρώντες. Το CJNG συγκαταλέγεται σήμερα στα ισχυρότερα καρτέλ, με εκτιμώμενα 15.000–20.000 μέλη και έσοδα δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως.
Κράτος, κυριαρχία και μη κρατικοί δρώντες
Ο Max Weber όρισε το κράτος ως τον φορέα που κατέχει το μονοπώλιο της νόμιμης χρήσης βίας εντός μιας επικράτειας.
Ωστόσο, η ισχύς των καρτέλ στο Μεξικό αμφισβητεί εμπράκτως αυτόν τον ορισμό.
Τα καρτέλ λειτουργούν πλέον ως ένοπλοι μη κρατικοί δρώντες, με εδαφικό έλεγχο, στρατιωτική οργάνωση και ικανότητα να παράγουν ανασφάλεια που υπερβαίνει την απλή παραβατικότητα, αγγίζοντας τα όρια μιας παράλληλης εξουσίας.
Η αμερικανική πίεση και η διαδικασία «ασφαλειοποίησης»
Η διάσταση που καθιστά την υπόθεση ακόμη πιο σύνθετη είναι η πίεση από τις ΗΠΑ. Η Ουάσιγκτον έχει χαρακτηρίσει τα μεξικανικά καρτέλ ως σοβαρή απειλή για την εθνική της ασφάλεια, ιδίως λόγω της φαιντανύλης και της παράτυπης μετανάστευσης. Έτσι, ένα κατεξοχήν εσωτερικό ζήτημα του Μεξικού υπέστη διαδικασία «ασφαλειοποίησης» όταν οι ΗΠΑ το πλαισίωσαν ως υπαρξιακή απειλή.
Ο θάνατος του El Mencho μπορεί να ιδωθεί ως «σοκ φήμης» για το Μεξικό. Η αφήγηση σταθερότητας ενόψει του Μουντιάλ συγκρούεται με την πραγματικότητα της κλιμάκωσης. Στη θεωρία διεθνών σχέσεων, η φήμη ενός κράτους αποτελεί στρατηγικό κεφάλαιο που επηρεάζει την αξιοπιστία και την αντίληψη της ισχύος του.
Διπλό παιχνίδι διαπραγμάτευσης
Υπό την ηγεσία της προέδρου Claudia Sheinbaum, η εξουδετέρωση του El Mencho συνιστά συμβολική αλλά και στρατηγική νίκη. Η κίνηση αυτή ενδέχεται να μετριάσει τις πιέσεις από τον Donald Trump, ο οποίος έχει απειλήσει ακόμη και με μονομερείς ενέργειες κατά των καρτέλ στο μεξικανικό έδαφος.
Η ανάλυση αυτή ερμηνεύεται μέσα από τη θεωρία του «διεπίπεδου παιχνιδιού» του Robert Putnam: οι ηγέτες διαπραγματεύονται ταυτόχρονα σε εσωτερικό και διεθνές επίπεδο. Στο εσωτερικό, η κυβέρνηση οφείλει να αποδείξει ότι ελέγχει την επικράτειά της και διασφαλίζει τη νομιμότητα. Στο διεθνές επίπεδο, πρέπει να διαχειριστεί την πίεση των ΗΠΑ, οι οποίες, εάν θεωρήσουν ότι το Μεξικό δεν ενεργεί επαρκώς, θα μπορούσαν να επικαλεστούν λόγους παρέμβασης.
Μουντιάλ και soft power
Η συνδιοργάνωση του Μουντιάλ λειτουργεί ως εργαλείο soft power για το Μεξικό, μια ευκαιρία αναδιαμόρφωσης της διεθνούς εικόνας του. Ωστόσο, τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα συχνά συνοδεύονται από «υπερασφαλειοποίηση» και προληπτικές στρατηγικές «εκκαθάρισης». Η εμπειρία δείχνει ότι η βία δεν εξαφανίζεται απαραίτητα, αλλά μετατοπίζεται γεωγραφικά, ενώ η διαχείριση της εικόνας αποκτά προτεραιότητα έναντι της ουσιαστικής επίλυσης των αιτίων.
Εάν η βία συνεχίσει να κλιμακώνεται, δεν θα πληγεί μόνο η φήμη του Μεξικού, αλλά και η αξιοπιστία της τριμερούς διοργάνωσης. Το φαινόμενο αυτό αποτυπώνει τη «θόλωση των ορίων» μεταξύ εσωτερικών συγκρούσεων και διεθνών συνεπειών: τα καρτέλ είναι εγχώριοι δρώντες με διασυνοριακή δράση· η κρατική απάντηση είναι εσωτερική, αλλά οι επιπτώσεις εξωτερικές.
Σήμερα, το Μεξικό βρίσκεται αντιμέτωπο με μια πραγματικότητα όπου η εσωτερική ασφάλεια μετατρέπεται σε πεδίο διεθνούς διπλωματίας ασφάλειας — και το Μουντιάλ 2026 λειτουργεί ως επιταχυντής αυτής της εξίσωσης.
www.bankingnews.gr
Το 2026 ο κόσμος θα παρακολουθήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2026 της FIFA, το οποίο για πρώτη φορά διοργανώνεται από κοινού από τρεις χώρες της Βόρειας Αμερικής: τις ΗΠΑ, το Μεξικό και τον Καναδά.
Πίσω όμως από τον παγκόσμιο ενθουσιασμό, ο θάνατος του ηγέτη του Cartel de Jalisco Nueva Generacion (CJNG), Nemesio Oseguera Cervantes, γνωστού ως El Mencho, σε στρατιωτική επιχείρηση, πυροδότησε κύμα βίας σε αρκετές περιοχές του Μεξικού.
Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν στην Tapalpa, περίπου 130 χιλιόμετρα από τη Guadalajara, μία από τις πόλεις που θα φιλοξενήσουν αγώνες του Μουντιάλ. Λίγες ώρες μετά τον θάνατο του El Mencho, μέλη του καρτέλ εξαπέλυσαν αντεπιθέσεις, μετατρέποντας το κλίμα της επιχείρησης σε πανικό που έγινε άμεσα αισθητός στον άμαχο πληθυσμό.
Το «παράδοξο της αποκεφαλιστικής στρατηγικής»
Έρευνες σχετικά με τη στρατηγική «αποκεφαλισμού» ηγεσίας σε ένοπλες συγκρούσεις δείχνουν ότι η εξόντωση μιας κεντρικής φυσιογνωμίας δεν οδηγεί απαραίτητα σε μείωση της βίας, σημειώνει σε ανάλυσή του το Modern Diplomacy.
Αντίθετα, μπορεί να διαλύσει μια ενοποιημένη δομή σε ανταγωνιστικές φατρίες, πιο απρόβλεπτες και δυσκολότερα ελέγξιμες. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «παράδοξο της αποκεφαλιστικής στρατηγικής»: ο θάνατος ενός ηγέτη δημιουργεί κενό εξουσίας, το οποίο συχνά επιταχύνει τον κατακερματισμό και την κλιμάκωση της βίας.
Η σύγκρουση μεταξύ του μεξικανικού κράτους και των καρτέλ δεν είναι νέα. Το 2006, ο τότε πρόεδρος Felipe Calderon εγκαινίασε τον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών» με στρατιωτικοποιημένη προσέγγιση, μετατρέποντας το ζήτημα σε θέμα εθνικής ασφάλειας. Παρά τις συλλήψεις και την εξουδετέρωση ηγετών, η βία δεν εξαφανίστηκε. Αντιθέτως, ο κατακερματισμός γέννησε νέους δρώντες. Το CJNG συγκαταλέγεται σήμερα στα ισχυρότερα καρτέλ, με εκτιμώμενα 15.000–20.000 μέλη και έσοδα δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως.
Κράτος, κυριαρχία και μη κρατικοί δρώντες
Ο Max Weber όρισε το κράτος ως τον φορέα που κατέχει το μονοπώλιο της νόμιμης χρήσης βίας εντός μιας επικράτειας.
Ωστόσο, η ισχύς των καρτέλ στο Μεξικό αμφισβητεί εμπράκτως αυτόν τον ορισμό.
Τα καρτέλ λειτουργούν πλέον ως ένοπλοι μη κρατικοί δρώντες, με εδαφικό έλεγχο, στρατιωτική οργάνωση και ικανότητα να παράγουν ανασφάλεια που υπερβαίνει την απλή παραβατικότητα, αγγίζοντας τα όρια μιας παράλληλης εξουσίας.
Η αμερικανική πίεση και η διαδικασία «ασφαλειοποίησης»
Η διάσταση που καθιστά την υπόθεση ακόμη πιο σύνθετη είναι η πίεση από τις ΗΠΑ. Η Ουάσιγκτον έχει χαρακτηρίσει τα μεξικανικά καρτέλ ως σοβαρή απειλή για την εθνική της ασφάλεια, ιδίως λόγω της φαιντανύλης και της παράτυπης μετανάστευσης. Έτσι, ένα κατεξοχήν εσωτερικό ζήτημα του Μεξικού υπέστη διαδικασία «ασφαλειοποίησης» όταν οι ΗΠΑ το πλαισίωσαν ως υπαρξιακή απειλή.
Ο θάνατος του El Mencho μπορεί να ιδωθεί ως «σοκ φήμης» για το Μεξικό. Η αφήγηση σταθερότητας ενόψει του Μουντιάλ συγκρούεται με την πραγματικότητα της κλιμάκωσης. Στη θεωρία διεθνών σχέσεων, η φήμη ενός κράτους αποτελεί στρατηγικό κεφάλαιο που επηρεάζει την αξιοπιστία και την αντίληψη της ισχύος του.
Διπλό παιχνίδι διαπραγμάτευσης
Υπό την ηγεσία της προέδρου Claudia Sheinbaum, η εξουδετέρωση του El Mencho συνιστά συμβολική αλλά και στρατηγική νίκη. Η κίνηση αυτή ενδέχεται να μετριάσει τις πιέσεις από τον Donald Trump, ο οποίος έχει απειλήσει ακόμη και με μονομερείς ενέργειες κατά των καρτέλ στο μεξικανικό έδαφος.
Η ανάλυση αυτή ερμηνεύεται μέσα από τη θεωρία του «διεπίπεδου παιχνιδιού» του Robert Putnam: οι ηγέτες διαπραγματεύονται ταυτόχρονα σε εσωτερικό και διεθνές επίπεδο. Στο εσωτερικό, η κυβέρνηση οφείλει να αποδείξει ότι ελέγχει την επικράτειά της και διασφαλίζει τη νομιμότητα. Στο διεθνές επίπεδο, πρέπει να διαχειριστεί την πίεση των ΗΠΑ, οι οποίες, εάν θεωρήσουν ότι το Μεξικό δεν ενεργεί επαρκώς, θα μπορούσαν να επικαλεστούν λόγους παρέμβασης.
Μουντιάλ και soft power
Η συνδιοργάνωση του Μουντιάλ λειτουργεί ως εργαλείο soft power για το Μεξικό, μια ευκαιρία αναδιαμόρφωσης της διεθνούς εικόνας του. Ωστόσο, τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα συχνά συνοδεύονται από «υπερασφαλειοποίηση» και προληπτικές στρατηγικές «εκκαθάρισης». Η εμπειρία δείχνει ότι η βία δεν εξαφανίζεται απαραίτητα, αλλά μετατοπίζεται γεωγραφικά, ενώ η διαχείριση της εικόνας αποκτά προτεραιότητα έναντι της ουσιαστικής επίλυσης των αιτίων.
Εάν η βία συνεχίσει να κλιμακώνεται, δεν θα πληγεί μόνο η φήμη του Μεξικού, αλλά και η αξιοπιστία της τριμερούς διοργάνωσης. Το φαινόμενο αυτό αποτυπώνει τη «θόλωση των ορίων» μεταξύ εσωτερικών συγκρούσεων και διεθνών συνεπειών: τα καρτέλ είναι εγχώριοι δρώντες με διασυνοριακή δράση· η κρατική απάντηση είναι εσωτερική, αλλά οι επιπτώσεις εξωτερικές.
Σήμερα, το Μεξικό βρίσκεται αντιμέτωπο με μια πραγματικότητα όπου η εσωτερική ασφάλεια μετατρέπεται σε πεδίο διεθνούς διπλωματίας ασφάλειας — και το Μουντιάλ 2026 λειτουργεί ως επιταχυντής αυτής της εξίσωσης.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών