To γεωπολιτικό παζάρι του αιώνα - Η μυστική ατζέντα της συνόδου Trump - Xi για Ιράν και Στενό του Hormuz

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump φτάνει στο Πεκίνο στις 14 Μαΐου για τη σύνοδο κορυφής με τον Κινέζο ομόλογό του Xi Jinping, η οποία αρχικά είχε προγραμματιστεί για τον Μάρτιο αλλά αναβλήθηκε εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή — ενός πολέμου που, όπως σημειώνεται, «κανείς δεν σχεδίασε πλήρως και κανείς δεν έχει ακόμη τερματίσει πλήρως».
Αυτή η καθυστέρηση αποδείχθηκε τεράστιο διπλωματικό δώρο για την Κίνα, σημειώνει στην ανάλυσή του το Modern Diplomacy.  
Για έξι επιπλέον εβδομάδες, το Πεκίνο παρακολουθούσε την Ουάσινγκτον να διαχειρίζεται κρίση, να εξαντλεί πυρομαχικά στον Ειρηνικό, να αποξενώνει συμμάχους και τελικά να στέλνει τον Αντιπρόεδρο στο Ισλαμαμπάντ για διαπραγματεύσεις με το Ιράν, ενώ η Κίνα παρουσιαζόταν ως η «υπεύθυνη σταθεροποιητική δύναμη» που όλοι χρειάζονταν αλλά κανείς δεν ήθελε να παραδεχτεί.

Το Πεκίνο στέλνει μήνυμα στον Trump μέσω Τεχεράνης

Ο Xi Jinping δεν προκάλεσε τον πόλεμο με το Ιράν.
Αυτό που έκανε ήταν να εκμεταλλευτεί την αμερικανική απόσπαση προσοχής και να τοποθετήσει την Κίνα ακριβώς εκεί που ήθελε πριν από την άφιξη του Trump.
Η κίνηση αυτή έγινε εμφανής όταν ο Wang Yi υποδέχθηκε στο Πεκίνο τον Ιρανό Υπουργό Εξωτερικών Abbas Araghchi την Τετάρτη — την πρώτη τέτοια επίσκεψη από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου.
Ο Wang Yi κάλεσε σε συνολική εκεχειρία και στην άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz.
Η συνάντηση οργανώθηκε από το Πεκίνο και προβλήθηκε επιθετικά από τα κινεζικά κρατικά μέσα.
Το μήνυμα προς την Ουάσινγκτον ήταν σαφές: «Έχουμε επιρροή στο Ιράν που χρειάζεστε και είμαστε διατεθειμένοι να τη χρησιμοποιήσουμε — αλλά με τους δικούς μας όρους και με αντάλλαγμα που θα διαπραγματευτεί στο Πεκίνο».

Πώς η Κίνα έγινε η πιο σημαντική «τηλεφωνική γραμμή» του Ιράν

Από την έναρξη του πολέμου, η Κίνα παραμένει ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας ποσότητες που οι δυτικές κυρώσεις και ο πόλεμος έχουν καταστήσει δύσκολο να πουληθούν αλλού.
Αυτή η οικονομική σχέση δίνει στο Πεκίνο επιρροή που η Ουάσινγκτον δεν μπορεί να αναπαράγει μέσω διπλωματικών πιέσεων.
Το Ιράν χρειάζεται τις κινεζικές αγορές για να κρατήσει ζωντανή την οικονομία του — και το Πεκίνο το γνωρίζει.
Ο Wang Yi και ο Abbas Araghchi έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον τρεις τηλεφωνικές συνομιλίες από την έναρξη της σύγκρουσης, ενώ η Κίνα έχει καταψηφίσει ή απέχει από κάθε απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που θα αύξανε την πίεση στην Τεχεράνη.
Όταν οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν κυρώσεις σε κινεζικά διυλιστήρια που αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο, το Πεκίνο απάντησε ενεργοποιώντας για πρώτη φορά έναν «blocking rule», διατάσσοντας τις κινεζικές εταιρείες να μην συμμορφωθούν με τις αμερικανικές κυρώσεις.
Η κίνηση αυτή έφερε αμερικανικές και κινεζικές επιχειρήσεις μπροστά σε ένα δίλημμα: να υπακούσουν στην Ουάσινγκτον ή στο Πεκίνο.

Η Κίνα παίζει σε διπλό ταμπλό

Την ίδια στιγμή, το Πεκίνο λέει στο Ιράν αυτά που θέλει να ακούσει ιδιωτικά και δηλώνει δημόσια όσα χρειάζεται να ακούσει η Ουάσινγκτον.
Ο Wang Yi ζήτησε δημόσια το άνοιγμα των Στενών «το συντομότερο δυνατόν» — ακριβώς αυτό που απαιτούσαν οι ΗΠΑ.
Ωστόσο, το ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών δεν συμπεριέλαβε αυτή τη θέση στη δική του ανακοίνωση για τη συνάντηση, κάτι που δείχνει πόσο προσεκτικά η Κίνα διαχειρίζεται τα μηνύματα προς κάθε πλευρά.
Το Πεκίνο δεν λειτουργεί ως επίσημος διαμεσολαβητής μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Διαχειρίζεται ταυτόχρονα και τις δύο σχέσεις, αποσπώντας παραχωρήσεις και πολιτικά οφέλη και από τις δύο πλευρές.

Τι πραγματικά θέλει η Κίνα από τον Trump

Σύμφωνα με αναλυτές, η σύνοδος δεν αναμένεται να οδηγήσει σε μια «μεγάλη συμφωνία».
Το πιθανότερο σενάριο είναι περιορισμένες αλλά εντυπωσιακές ανακοινώσεις: κινεζικές αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων, παραγγελίες αεροσκαφών Boeing, ίσως ενεργειακές συμφωνίες που θα επιτρέψουν και στις δύο πλευρές να παρουσιάσουν τη συνάντηση ως επιτυχία.
Το βαθύτερο ζητούμενο της Κίνας είναι κάτι διαφορετικό: «θεσμοθετημένη τριβή».
Το Πεκίνο δεν επιδιώκει να τελειώσει ο ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ. Θέλει έναν πιο σταθερό και προβλέψιμο ανταγωνισμό, χωρίς τις εκρηκτικές κλιμακώσεις που χαρακτήρισαν την πρώτη χρονιά της δεύτερης θητείας Trump.
Η Ταϊβάν παραμένει το πιο ευαίσθητο θέμα για την Κίνα, η οποία πιέζει την Ουάσινγκτον να αλλάξει στάση πριν από τη σύνοδο.

Το «χαρτί» του Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων

Ο Trump έχει καταστήσει σαφές τι ζητά από τον Xi: πίεση προς την Τεχεράνη για να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, να σταματήσουν οι απειλές κατά ενεργειακών υποδομών και να προχωρήσει μια διαρκής συμφωνία που θα τερματίσει τον πόλεμο.
Ο ίδιος δήλωσε δημόσια ότι «ο Xi θα ήθελε να τελειώσει ο πόλεμος με το Ιράν».
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Marco Rubio κάλεσε ανοιχτά την Κίνα να χρησιμοποιήσει την επίσκεψη Araghchi για να πιέσει το Ιράν στο θέμα του Ορμούζ.
Η Κίνα όμως δεν σκοπεύει απλώς να «παραδώσει» το Ιράν στην Ουάσινγκτον.
Αντίθετα, θα χρησιμοποιήσει την επιρροή της ως διαπραγματευτικό όπλο στις συνομιλίες για δασμούς, τεχνολογικούς περιορισμούς και Ταϊβάν, απαιτώντας ανταλλάγματα από τον Trump.

Η νέα κινεζική στρατηγική στη Μέση Ανατολή

Ο πόλεμος Ιράν-ΗΠΑ εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο κινεζικής διπλωματικής επέκτασης που επιταχύνθηκε μετά το 2023, όταν το Πεκίνο διαμεσολάβησε στην εξομάλυνση σχέσεων μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν.
Έκτοτε, η Κίνα έχει αναμειχθεί ενεργά στη σύγκρουση Καμπότζης-Ταϊλάνδης, έχει επισκεφθεί τη Βόρεια Κορέα, έχει φιλοξενήσει τον Ουκρανό Υπουργό Εξωτερικών και έχει παρουσιάσει ειρηνευτικές προτάσεις για την Ουκρανία.
Τώρα, επιδιώκει να εμφανιστεί ως αναντικατάστατος παίκτης και στο τέλος του πολέμου με το Ιράν.

Τι θα βγει τελικά από τη σύνοδο

Το πιθανότερο αποτέλεσμα της συνόδου της 14ης και 15ης Μαΐου είναι ανακοινώσεις αρκετά ισχυρές ώστε να δημιουργήσουν θετικούς τίτλους, χωρίς όμως να λυθούν οι βαθιές στρατηγικές συγκρούσεις.
Η Κίνα ίσως προσφέρει συνεργασία στο Ιράν που ο Trump θα παρουσιάσει ως διπλωματική νίκη.
Το Πεκίνο ίσως λάβει κινήσεις καλής θέλησης σε οικονομικά ή ζητήματα Ταϊβάν που θα παρουσιάσει ως πρόοδο.
Τα πραγματικά δύσκολα θέματα — οι εξαγωγικοί περιορισμοί στα chips, το μέλλον της Ταϊβάν, οι όροι της συμφωνίας με το Ιράν — θα μείνουν για μεταγενέστερες διαπραγματεύσεις.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι πριν ακόμη προσγειωθεί ο Trump στο Πεκίνο, η Κίνα έχει ήδη πετύχει κάτι κρίσιμο: έχει τοποθετηθεί ως η δύναμη που κρατά στα χέρια της ένα πρόβλημα που οι ΗΠΑ δεν μπορούν να λύσουν μόνες τους.

www.bankingnews.gr