Μπορεί ο Trump να βομβαρδίσει συμμάχους; Το παράδοξο του Ομάν, το Στενό του Hormuz και το όριο της αμερικανικής ισχύος

Θα αποδεχόταν ο Trump μια βραχυπρόθεσμη συμφωνία που θα επέτρεπε στο Ιράν και στο Ομάν να διαχειρίζονται από κοινού τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Hormuz;
Σε συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου στον Λευκό Οίκο, ένας δημοσιογράφος ρώτησε τον Donald Trump αν θα αποδεχόταν μια προσωρινή συμφωνία που θα έδινε στο Ιράν και στο Ομάν κοινό ρόλο στη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στο Hormuz.
Η απάντησή του δεν ήταν απλή, σημειώνει το Modern Diplomacy.
«Κανείς δεν θα το ελέγχει», είπε. «Είναι διεθνή ύδατα και το Ομάν θα συμπεριφερθεί όπως όλοι οι άλλοι, αλλιώς θα πρέπει να τους βομβαρδίσουμε».

Το Ομάν στο στόχαστρο

Το Ομάν, μια χώρα με πληθυσμό 5,3 εκατομμυρίων, αποτελεί μακροχρόνιο εταίρο των ΗΠΑ εδώ και δύο αιώνες. Δεν φιλοξενεί αμερικανικά στρατεύματα, παρέμεινε ουδέτερο στον πόλεμο με το Ιράν και έχει λειτουργήσει ως βασικός δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Παράλληλα, είχε δεχθεί ιρανικές επιθέσεις με drones σε εμπορικό λιμάνι του κατά τις πρώτες φάσεις της σύγκρουσης. Το Μασκάτ αποτελεί επίσης κρίσιμο διπλωματικό κόμβο για τις μυστικές επαφές ΗΠΑ–Ιράν.
Η δήλωση του Trump προκάλεσε σύγχυση, με κάποιους να αναρωτιούνται αν εννοούσε το Ιράν αντί για το Ομάν. Όμως ο Λευκός Οίκος δημοσίευσε απομαγνητοφώνηση όπου το όνομα του Ομάν αναφερόταν ξεκάθαρα.

Η στρατηγική σημασία του Hormuz

Το Στενό του Hormuz είναι ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του παγκόσμιου εμπορίου. Στενό μόλις 21 μιλίων, από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου.
Η γεωγραφία του είναι μοναδική: στα βόρεια βρίσκονται τα χωρικά ύδατα του Ιράν και στα νότια του Ομάν. Η ναυσιπλοΐα περνά μέσα από περιοχές που τελούν υπό κυριαρχία δύο κρατών, γεγονός που δημιουργεί μόνιμη νομική και γεωπολιτική ένταση.

Ιράν, τέλη διέλευσης και νομική ασάφεια

Το Ιράν δεν αναγνωρίζει πλήρως τον όρο «διεθνή ύδατα» για το σύνολο της περιοχής και έχει επιβάλει στην πράξη ένα σύστημα «τελών διέλευσης», το οποίο χαρακτηρίζει ως «υπηρεσίες».
Η πρακτική αυτή δεν συμβαδίζει με το διεθνές ναυτικό δίκαιο, το οποίο απαγορεύει τέλη για τη διέλευση φυσικών στενών.
Ωστόσο, η Τεχεράνη επιβάλλει de facto κανόνες με στρατιωτική παρουσία, ενώ κανένας διεθνής μηχανισμός δεν έχει καταφέρει να επιβάλει αλλαγή.
Το Ομάν, από την πλευρά του, έχει κρίσιμο ρόλο, καθώς ελέγχει μέρος των θαλάσσιων διαδρομών και λειτουργεί ως ο πιο αξιόπιστος μεσολαβητής μεταξύ Ιράν και Δύσης.

Η «συμφωνία» που προκάλεσε διπλωματικό σεισμό

Ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η Τεχεράνη και το Μασκάτ πλησίαζαν σε μια συμφωνία για κοινή διαχείριση της διέλευσης στο Hormuz. Η Ουάσιγκτον απέρριψε τον ισχυρισμό ως «κατασκευασμένο».
Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι η αντίδραση των ΗΠΑ υποδηλώνει ανησυχία μήπως μια τέτοια συμφωνία νομιμοποιήσει την ιρανική επιρροή στο στενό μέσω μιας «ουδέτερης» αραβικής κάλυψης.
Με αυτό το σενάριο, η διέλευση δεν θα διακοπτόταν, αλλά το Ιράν θα αποκτούσε θεσμοθετημένο οικονομικό ρόλο στη διαχείρισή της.

Το διπλωματικό αδιέξοδο και η σύγκρουση με το Ιράν

Η κρίση εξελίσσεται στο πλαίσιο του πολέμου με το Ιράν, που διαρκεί ήδη 88 ημέρες. Αν και υπάρχει θεωρητικά εκεχειρία, οι συγκρούσεις συνεχίζονται, οι διαπραγματεύσεις έχουν παγώσει και η ναυσιπλοΐα στο Hormuz παραμένει ασταθής.
Το Ομάν είχε λειτουργήσει ως βασικός δίαυλος διαπραγματεύσεων πριν από την έναρξη του πολέμου, φιλοξενώντας κρίσιμες επαφές μεταξύ των πλευρών. Η νέα κρίση, όμως, δείχνει ότι ο ρόλος αυτός τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Οι Συμφωνίες του Αβραάμ ως παράλληλη πίεση

Στην ίδια συνεδρίαση, ο Trump επανέλαβε την απαίτησή του για επέκταση των Abraham Accords ως μέρος οποιασδήποτε συμφωνίας για το Ιράν.
Η σύνδεση αυτή θεωρείται από αναλυτές ιδιαίτερα φιλόδοξη και δύσκολη, καθώς κράτη όπως η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν αντιμετωπίζουν σοβαρούς εσωτερικούς περιορισμούς για εξομάλυνση με το Ισραήλ χωρίς λύση στο παλαιστινιακό ζήτημα.

Το νομικό και πολιτικό παράδοξο

Ο Trump υποστήριξε ότι το Hormuz είναι «διεθνή ύδατα», κάτι που δεν είναι απολύτως ακριβές. Η περιοχή περιλαμβάνει χωρικά ύδατα τόσο του Ιράν όσο και του Ομάν, ενώ το διεθνές δίκαιο προβλέπει δικαιώματα διέλευσης αλλά όχι πλήρη αποσύνδεση από την κυριαρχία των παράκτιων κρατών.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η Ουάσιγκτον, αντί για νομική προσέγγιση, απάντησε με απειλή στρατιωτικής ισχύος.
Παράλληλα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σημειώνουν ότι η απειλή στρατιωτικής βίας κατά ενός κυρίαρχου κράτους παραβιάζει τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος απαγορεύει τέτοιου είδους απειλές.

Τι πραγματικά διακυβεύεται στο Hormuz

Η ουσία του ζητήματος δεν είναι μόνο νομική ή διπλωματική. Είναι στρατηγική.
Το Ομάν αποτελεί τον πιο σταθερό ενδιάμεσο δίαυλο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Οποιαδήποτε συμφωνία για το Στενό θα περνούσε σχεδόν αναγκαστικά από το Μασκάτ, ακριβώς επειδή καμία από τις δύο πλευρές δεν εμπιστεύεται άμεσα την άλλη.
Γι’ αυτό και η απειλή κατά του Ομάν δεν είναι απλώς ρητορική ένταση. Είναι πλήγμα σε έναν από τους λίγους μηχανισμούς που κρατούν ζωντανή τη διπλωματική επικοινωνία.

www.bankingnews.gr