Αναλυτές υποστηρίζουν ότι ακόμα και με συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν θα πρέπει ο κόσμος να ξεχάσει τις τιμές του πετρελαίου στα επίπεδα των 60 δολαρίων το βαρέλι
(upd6) Η συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, σύμφωνα με πληροφορίες από διαφορετικές πηγές, φέρεται - για ακόμα μια φορά - να είναι κοντά... μάλιστα ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump την τοποθετεί ακόμα και μέσα στο Σαββατοκύριακο…
Όπως αναφέρεται, το deal προβλέπεται να εφαρμοστεί σε 4 διαδοχικές φάσεις, όπου η μετάβαση από τη μια στην άλλη θα προϋποθέτει την εκπλήρωση των όρων και των δεσμεύσεων σε κάθε συμφωνημένο στάδιο…
Σε αυτή τη διαδικασία το Ιράν προσέρχεται σημαντικά ενισχυμένο, καθώς διαθέτει ένα εξαιρετικά ισχυρό γεωπολιτικό «χαρτί», το οποίο απέκτησε κατά τη διάρκεια του πολέμου των 40 ημερών και το οποίο δεν πρόκειται να αφήσει…
Πρόκειται για την κυριαρχία και τον έλεγχο των Στενών του Hormuz…, ένα «όπλο» που είναι ικανό να επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία και τις αγορές ενέργειας… όποτε κριθεί σκόπιμο και απαραίτητο… με ότι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για τις αγορές, το πετρέλαιο και τον πληθωρισμό.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και μετά το τέλος της σύγκρουσης, η Τεχεράνη θα διατηρήσει τη δυνατότητα να επηρεάζει τις διεθνείς ενεργειακές ροές, επιβάλλοντας ένα νέο γεωπολιτικό «ασφάλιστρο κινδύνου» στις τιμές του πετρελαίου για τα επόμενα χρόνια.
Πρόκειται αναμφίβολα για μια εξέλιξη που καθιστά το Ιράν μια νέα υπολογίσιμη παγκόσμια δύναμη… και αυτό είναι κάτι που οι Ιρανοί κέρδισαν από τον τελευταίο τους πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ…
Η επιρροή του Ιράν
Το Ιράν έχει αποκτήσει μια νέα πηγή επιρροής πάνω στην παγκόσμια οικονομία και δεν φαίνεται διατεθειμένο να την εγκαταλείψει.
Η Τεχεράνη απέδειξε ότι μπορεί να αποκλείσει αποτελεσματικά το σημαντικότερο παγκόσμιο θαλάσσιο πέρασμα για το πετρέλαιο, χρησιμοποιώντας σχετικά λίγους πυραύλους και drones.
Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές που μίλησαν στο CNN, η επιρροή του Ιράν στα Στενά του Hormuz θα διαρκέσει πολύ περισσότερο από την ίδια τη σύγκρουση, ανεξάρτητα από το τι τελικά θα συμφωνήσει με τον Λευκό Οίκο.
Η τελευταία ανταλλαγή πληγμάτων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν δείχνει ότι μια συμφωνία ενδέχεται να απέχει ακόμη, παρά την αισιοδοξία που διατυπώνει ο πρόεδρος Trump...
Ιστορικό ενεργειακό σοκ
Ωστόσο, ακόμη κι αν επιτευχθεί, οι ειδικοί εκτιμούν ότι δύσκολα θα στερήσει από το Ιράν το νέο του ενεργειακό όπλο.
Αυτό έχει σημαντικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, η οποία ήδη δοκιμάζεται από ένα ιστορικό ενεργειακό σοκ.
Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχονταν από τη θαλάσσια οδό που σήμερα βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης.
Νέο… πυρηνικό όπλο
Οι προσπάθειες απεξάρτησης από τα Στενά του Hormuz - και γενικότερα από τη Μέση Ανατολή - πιθανότατα θα ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά με σημαντικό κόστος.
Πέρα από την ενέργεια, η παρατεταμένη αβεβαιότητα σχετικά με την ασφάλεια του περάσματος θα επηρεάσει και άλλα αγαθά, από λιπάσματα και καύσιμα αεροσκαφών έως ήλιο και αλουμίνιο.
«Αυτό που απέδειξε το Ιράν είναι ότι έχει τη δυνατότητα να κλείσει τα Στενά και να τα διατηρήσει κλειστά, ακόμη και υπό συνθήκες μαζικών αμερικανικών και ισραηλινών βομβαρδισμών», δήλωσε ο Gregory Brew, ανώτερος αναλυτής της Eurasia Group, εταιρείας συμβουλευτικής πολιτικού κινδύνου.
«Και αυτό είναι κάτι που κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να του αφαιρέσει», πρόσθεσε. «Είναι η νέα του πυρηνική επιλογή».
Διόδια στο Hormuz
Αρκετοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι ένα ανοιχτό Στενό του Hormuz ακόμη και αν ελέγχεται εν μέρει από το Ιράν, θα προκαλούσε μικρότερη ζημιά στην παγκόσμια οικονομία από ένα πλήρως κλειστό πέρασμα.
Η εταιρεία εμπορικών πληροφοριών Kpler δημοσίευσε τον Απρίλιο μελέτη σχετικά με το πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη ένα καθεστώς διαχείρισης των Στενών από το Ιράν σε συνεργασία με το Ομάν.
Βρετανοί ακαδημαϊκοί έχουν επίσης διατυπώσει παρόμοιες απόψεις.
Με άλλα λόγια, η ιδέα, όσο ανησυχητική κι αν ακούγεται, έχει πλέον περάσει στον δημόσιο διάλογο.
Το Ιράν, από την πλευρά του, κινήθηκε για να θεσμοθετήσει τον έλεγχό του στα Στενά, σε ευθεία αντίθεση με τις αμερικανικές απαιτήσεις.
Τον περασμένο μήνα ίδρυσε την Persian Gulf Strait Authority (PGSA), η οποία επιβλέπει νέο πρωτόκολλο διέλευσης πλοίων, που περιλαμβάνει ελέγχους από τις ιρανικές αρχές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την επιβολή τελών.
Εμπορικές συμφωνίες
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν στη συνέχεια κυρώσεις στην PGSA και απαγόρευσαν στις ναυτιλιακές εταιρείες να συνάπτουν συμφωνίες με την Τεχεράνη για την εξασφάλιση ασφαλούς διέλευσης από τα Στενά.
Ο Λευκός Οίκος απείλησε επίσης με δευτερογενείς κυρώσεις εταιρείες που καταβάλλουν τέλη στο Ιράν.
Παρά ταύτα, ορισμένοι έμποροι πετρελαίου και ναυτιλιακές εταιρείες φέρονται να έχουν καταλήξει σε συμφωνίες με το Ιράν, σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να συνεχιστεί η ροή πετρελαίου προς τις παγκόσμιες αγορές, όπου τα αποθέματα μειώνονται ταχύτατα.
«Το σημαντικό είναι να επανέλθουν οι ροές μέσω των Στενών σε σημαντικούς όγκους.
Αυτό θα αρχίσει να περιορίζει το ενεργειακό σοκ», δήλωσε ο Alan Gelder, ανώτερος αντιπρόεδρος για τη διύλιση, τα χημικά και τις αγορές πετρελαίου στη Wood Mackenzie.
Ακόμα και στα 200 δολάρια το βαρέλι
Από την άλλη πλευρά, εάν τα Στενά του Hormuz παραμείνουν κλειστά έως το τέλος του έτους, οι τιμές του Brent, θα μπορούσαν να προσεγγίσουν τα 200 δολάρια ανά βαρέλι, μετατρέποντας το ενεργειακό σοκ «σε παγκόσμια οικονομική κρίση», προειδοποίησε ο επικεφαλής οικονομολόγος της Wood Mackenzie, Peter Martin.
Η επιβολή διοδίων στα Στενά θα ήταν πολύ λιγότερο δαπανηρή, τουλάχιστον όσον αφορά τις τιμές του πετρελαίου, εφόσον οι διελεύσεις δεξαμενόπλοιων επέστρεφαν στα προπολεμικά επίπεδα των περίπου 140 πλοίων ημερησίως, σύμφωνα με τον Gelder.
2 εκατ. δολάρια ανά τάνκερ
Ο ίδιος εκτίμησε ότι ένα τέλος διέλευσης ύψους 2 εκατ. δολαρίων ανά δεξαμενόπλοιο - ποσό που, σύμφωνα με τη Lloyd’s List, χρέωσε η Τεχεράνη σε τουλάχιστον ένα πλοίο - θα αύξανε το κόστος μόλις κατά περίπου 1 δολάριο ανά βαρέλι πετρελαίου.
«Η ανησυχία με οποιοδήποτε σύστημα διαχείρισης των Στενών είναι ο βαθμός στον οποίο θα περιορίζει τις ροές», προειδοποίησε, εκφράζοντας αμφιβολίες για το κατά πόσο η Τεχεράνη θα μπορούσε να διαχειριστεί την επίβλεψη 140 διελεύσεων δεξαμενόπλοιων ημερησίως.
Γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου
Η ενεργειακή συμβουλευτική εταιρεία Rystad, ωστόσο, θεωρεί ότι μια επιβάρυνση 1-2 δολαρίων ανά βαρέλι αποτελεί συντηρητική εκτίμηση.
«Μιλάμε για ένα γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου της τάξης των 10-20 δολαρίων ανά βαρέλι», δήλωσε μιλώντας στο CNN ο Jorge Leon, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης της Rystad.
«Είμαστε πεπεισμένοι ότι το Ιράν θα διατηρήσει κάποια μορφή επιρροής στα Στενά του Hormuz και στο μέλλον.
Σε αυτή την περίπτωση, ο κίνδυνος νέων διαταραχών παραμένει πραγματικός», πρόσθεσε.
«Δεν πρόκειται να επιστρέψουμε σε τιμές πετρελαίου στα 60 δολάρια το βαρέλι», όπου βρίσκονταν στις αρχές του έτους, «ούτε καν το 2027».
Εναλλακτικές διαδρομές
Ανεξάρτητα από το αν το Ιράν θεσμοθετήσει ή όχι τον έλεγχό του στα Στενά, οι αμφιβολίες για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια της θαλάσσιας οδού θα παραμείνουν.
Οι ανησυχίες αυτές έχουν ήδη ωθήσει τους μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου του Κόλπου να αξιοποιήσουν και να επενδύσουν σε εναλλακτικές εξαγωγικές διαδρομές.
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ανακατευθύνει τις εξαγωγές πετρελαίου μέσω των αγωγών East-West και Habshan-Fujairah αντίστοιχα.
Τα ΗΑΕ εργάζονται ήδη για την κατασκευή δεύτερου αγωγού που θα παρακάμπτει τα Στενά.
Ωστόσο, για άλλες χώρες της περιοχής, οι εναλλακτικές είναι λιγότερο πολιτικά και εμπορικά βιώσιμες.
Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν, για παράδειγμα, θα χρειάζονταν αγωγούς μέσω της Σαουδικής Αραβίας ή του Ιράκ.
Η κατασκευή αγωγών σημαίνει «μεγάλα έργα υποδομής, συχνά διασυνοριακά, γεγονός που τα καθιστά ακριβά, σύνθετα και χρονοβόρα», ανέφερε ο Gelder.
Αγωγοί εντός εμβέλειας
Για το Κατάρ, το οποίο εξάγει περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG, μια εναλλακτική λύση θα απαιτούσε όχι μόνο την κατασκευή δαπανηρής υποδομής αγωγών, αλλά και επενδύσεις σε εγκαταστάσεις υγροποίησης στα λιμάνια, ώστε το φυσικό αέριο να μετατρέπεται σε LNG και να μεταφέρεται παγκοσμίως.
Επιπλέον, οι νέες ενεργειακές υποδομές δεν θα ήταν άτρωτες απέναντι σε ιρανικές επιθέσεις, όπως έδειξε και η εμπειρία του πολέμου.
Οι αγωγοί «θα βρίσκονταν εντός εμβέλειας των ιρανικών πυραύλων και drones», σημείωσε ο Brew.
Η ενεργειακή ασφάλεια στο επίκεντρο
Η διαταραχή που προκάλεσε ο πόλεμος στα Στενά του Hormuz επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας παγκοσμίως, ακολουθώντας την ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Οι προσπάθειες διαφοροποίησης των ενεργειακών αλυσίδων εφοδιασμού μακριά από τον Περσικό Κόλπο βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και αναμένεται να ενισχύσουν τις επενδύσεις σε άλλες πετρελαιοπαραγωγές περιοχές, όπως η Λατινική Αμερική, καθώς και στον εξηλεκτρισμό και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Παρ’ όλα αυτά, η πλούσια σε πετρέλαιο Μέση Ανατολή θα εξακολουθήσει να είναι κρίσιμη για την κάλυψη των παγκόσμιων ενεργειακών αναγκών για αρκετό καιρό ακόμη, καθιστώντας το νέο ενεργειακό όπλο του Ιράν ακόμη πιο ισχυρό.
«Η παγκόσμια οικονομία θα πρέπει να αναγνωρίσει αυτή την πραγματικότητα», δήλωσε ο Brew στο CNN.
«Η σημασία της είναι τεράστια.
Υποδηλώνει ότι, τελικά, η ασφάλεια των Στενών του Hormuz και του Περσικού Κόλπου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις ενέργειες και τις αποφάσεις του Ιράν».
Τι λέει ο Trump
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump συνεχίζει να διαβεβαιώνει τους Αμερικανούς ότι η διπλωματία με το Ιράν εξελίσσεται θετικά, ότι μια συμφωνία βρίσκεται κοντά και ότι «όλα θα πάνε καλά στο τέλος».
Το ίδιο όμως λέει εδώ και μήνες.
Οι έμμεσες παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις φαίνεται πράγματι να έχουν σημειώσει πρόοδο, καθώς οι δύο πλευρές επεξεργάζονται τη διατύπωση ενός αρχικού μνημονίου κατανόησης, σύμφωνα με πηγές του CNN και άλλων - δυτικών και μη - μέσων.
Ωστόσο, η ολοκληρωμένη και ουσιαστική συμφωνία που υπόσχεται ο Trump, η οποία θα άνοιγε τα Στενά του Hormuz και θα έβαζε οριστικό τέλος στις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν, παραμένει μέχρι στιγμής μια ακόμη μεσανατολική οφθαλμαπάτη.
Είναι ειλικρινής;
Αυτό γεννά ένα ερώτημα: Είναι ο πρόεδρος ειλικρινής με τον αμερικανικό λαό σχετικά με την πρόοδο της διπλωματίας και το πόσο εφικτοί είναι οι στόχοι που θέτει;
Τα μηνύματα από την Τεχεράνη είναι αισθητά λιγότερο αισιόδοξα από τις δηλώσεις του Trump.
Υπάρχουν μάλιστα πληροφορίες ότι οι Ιρανοί διαπραγματευτές διέκοψαν πλήρως την επικοινωνία εξαιτίας των ισραηλινών επιθέσεων στον Λίβανο.
Παράλληλα, υπάρχει και το ζήτημα της αμερικανοϊρανικής εκεχειρίας - εφόσον μπορεί κανείς να την αποκαλέσει έτσι.
Ένας Ινδός υπήκοος σκοτώθηκε το βράδυ της Τρίτης σε ιρανική επίθεση στο αεροδρόμιο του Κουβέιτ, ενώ η Τεχεράνη επιχείρησε να πλήξει αμερικανικές βάσεις στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν.
Οι επιθέσεις αυτές παρουσιάστηκαν ως αντίποινα για αμερικανικό πυραυλικό πλήγμα σε δεξαμενόπλοιο με σημαία Μποτσουάνας, το οποίο κατευθυνόταν προς το εξαγωγικό κέντρο πετρελαίου του Ιράν στο νησί Kharg.
Μέσα σε αυτό το τεταμένο σκηνικό, οι τελευταίες δηλώσεις του Trump έμοιαζαν ακόμη πιο αποκομμένες από την πραγματικότητα ενός πολέμου που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο, τον οποίο κήρυξε νικηφόρο στις αρχές Μαρτίου, αλλά εξακολουθεί να αδυνατεί να τερματίσει.
Σε συνέντευξη που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη σε podcast, δήλωσε ότι ο ίδιος και ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Mojtaba Khamenei, «φαίνεται να τα πηγαίνουν αρκετά καλά» και ότι θα επιθυμούσε να τον συναντήσει
Πόσος χρόνος θα χρειαστεί;
Ο τερματισμός των πολέμων είναι πάντοτε δύσκολη υπόθεση.
Η διπλωματία δεν λειτουργεί σαν βραστήρας που βράζει γρήγορα.
Πρόκειται για μια επίπονη, περίπλοκη και χρονοβόρα διαδικασία.
Θα ήταν λογικό να αναμένει κανείς ότι όλα αυτά απαιτούν χρόνο — αν δεν υπήρχε η συνεχής αισιοδοξία που καλλιεργεί ο Trump.
Η δημιουργία προσδοκιών για διαπραγματεύσεις και διπλωματικές εξελίξεις μπορεί να αποτελεί θεμιτή τακτική, εφόσον δημιουργεί χώρο για συμβιβασμούς.
Ίσως αυτό ακριβώς επιδίωκε ο Trump όταν δήλωσε στους δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο ότι «οι διαπραγματεύσεις έχουν πάει πολύ καλά - πραγματικά πολύ καλά - και αν συμβεί, κάτι που ίσως να μη συμβεί, θα μπορούσε να συμβεί ακόμη και μέσα στο Σαββατοκύριακο».
Ωστόσο, η εικόνα για την αμερικανική κυβέρνηση παραμένει δύσκολη.
Καμία γρήγορη και καθαρή νίκη
Παρά τους ισχυρισμούς περί συντριπτικής νίκης που βύθισε το ιρανικό ναυτικό στον Περσικό Κόλπο, η αμερικανική υπερδύναμη μοιάζει να βρίσκεται σε αναμονή, περιμένοντας ένα ανασυγκροτημένο ιρανικό καθεστώς να υποχωρήσει, χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις ότι σκοπεύει να το κάνει.
Όσο διαρκεί το αδιέξοδο, γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι η γρήγορη, καθαρή νίκη και η άμεση έξοδος που επιθυμεί ο Trump δεν είναι πλέον διαθέσιμες επιλογές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι θα ξεσπάσει ξανά πόλεμος πλήρους κλίμακας - κανείς δεν φαίνεται να το επιθυμεί.
Ωστόσο, μια ικανοποιητική λύση ενδέχεται να απαιτήσει τις «βαρετές» και μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις που ο Trump απέρριπτε μέχρι πρόσφατα.
Οι δύσκολες ερωτήσεις προς τον Marco Rubio
Το δύσκολο περιβάλλον των συνομιλιών αποτυπώθηκε και στις ακροάσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio ενώπιον επιτροπών της Βουλής και της Γερουσίας αυτή την εβδομάδα.
Ο Rubio βρέθηκε αντιμέτωπος με έντονο σκεπτικισμό για τη στρατηγική της κυβέρνησης, όχι μόνο από τους Δημοκρατικούς αλλά και από άλλους πολιτικούς κύκλους.
Οι αντιφάσεις παραμένουν δύσκολο να εξηγηθούν: η κυβέρνηση καλείται να αιτιολογήσει γιατί δεν μπορεί να τερματίσει έναν πόλεμο που υποστηρίζει ότι έχει ήδη κερδίσει, αλλά και γιατί συνεχίζει να διαπραγματεύεται για τον τερματισμό ενός πυρηνικού προγράμματος που ισχυρίζεται ότι «εξάλειψε» με αεροπορικές επιδρομές πέρυσι.
Η Δημοκρατική βουλευτής Sara Jacobs έθεσε ένα ευθύ ερώτημα: «Αν ο πόλεμος τελείωσε, ποιος νίκησε;»
Ο Rubio απάντησε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δεν πραγματοποιούν πλέον συστηματικές επιθέσεις στο Ιράν, ότι κατέστρεψαν σημαντικό μέρος της βιομηχανικής του βάσης, μείωσαν τις δυνατότητες εκτόξευσης πυραύλων και drones και εξουδετέρωσαν σε μεγάλο βαθμό την αεροπορία και το ναυτικό του.
«Εγώ το θεωρώ νίκη», δήλωσε.
Η μυστική διπλωματία
Ο Rubio αποκάλυψε επίσης ορισμένες πτυχές των μυστικών διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν θα πρέπει πρώτα να ανοίξει τα Στενά του Hormuz χωρίς την επιβολή διοδίων, να απομακρύνει τις νάρκες και να σταματήσει τις επιθέσεις κατά πλοίων, ώστε να εξεταστεί η άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά πλοία και λιμάνια.
Τόνισε μάλιστα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν προσφέρει καμία άρση κυρώσεων ως αντάλλαγμα για αυτά τα πρώτα βήματα.
Στη συνέχεια, η Τεχεράνη θα πρέπει να δεχθεί συγκεκριμένες διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου και τη διαχείριση των υφιστάμενων αποθεμάτων της.
Μόνο τότε θα μπορούσε να προσδοκά μερική αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων.
«Δεν πρόκειται να υπάρξει κάποια προκαταβολική ανταμοιβή ή κίνηση καλής θέλησης», ξεκαθάρισε ο Rubio.
Το Ιράν, ωστόσο, έχει τον δικό του λόγο.
Το ημιεπίσημο πρακτορείο Mehr μετέδωσε την Τετάρτη ότι το κείμενο του μνημονίου «παραμένει υπό διαπραγμάτευση» και ότι η Τεχεράνη δεν έχει ακόμη αποστείλει απάντηση.
Πάντως το Ιράν διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα ούτε πρόκειται να παραδώσει τον έλεγχο στο Hormuz...
Το πλεονέκτημα που απέκτησε η Τεχεράνη
Στη διπλωματία, κρίσιμο ζήτημα είναι συχνά η αλληλουχία των βημάτων που θα ακολουθήσει κάθε πλευρά μέχρι να φτάσει σε συμφωνία.
Το σημερινό αδιέξοδο αναδεικνύει το σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα που απέκτησε το Ιράν μέσω της διακοπής της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz.
Το πλεονέκτημα αυτό ίσως αναγκάσει τις ΗΠΑ να εγκαταλείψουν μέρος των παραδοσιακών μοχλών πίεσής τους - όπως οι κυρώσεις και το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων - ακόμη και πριν ξεκινήσουν ουσιαστικά οι διαπραγματεύσεις.
Παράλληλα, η Τεχεράνη φαίνεται να έχει ήδη υποχρεώσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu, μέσω αμερικανικών πιέσεων, να περιορίσει τις επιθέσεις κατά της Hezbollah στον Λίβανο, καθώς οι Φρουροί της Επανάστασης επιδιώκουν να διατηρήσουν την οργάνωση ως βασικό περιφερειακό σύμμαχο.
Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Jeff Merkley δήλωσε στο CNN ότι ο Trump φαίνεται να χάνει το παιχνίδι των διαπραγματεύσεων.
«Νομίζω ότι οι συνομιλίες έχουν παραλύσει.
Το Ιράν ουσιαστικά λέει: Θέλετε να ανοίξουμε τα Στενά; Ξεπαγώστε τα περιουσιακά μας στοιχεία, καταργήστε τις κυρώσεις και, παρεμπιπτόντως, το Ισραήλ πρέπει να σταματήσει να βομβαρδίζει τον Λίβανο», ανέφερε.
Μια μακρά και δύσκολη διαδικασία
Αυτό αφήνει την αμερικανική κυβέρνηση αντιμέτωπη με ένα ακόμη δύσκολο ερώτημα.
Αν χρειάζεται τόσος χρόνος για να συμφωνηθεί ένα απλό μνημόνιο παύσης των εχθροπραξιών, γιατί ο Trump πιστεύει ότι μια συνολική πυρηνική συμφωνία μπορεί να ακολουθήσει γρήγορα;
Η συμφωνία του 2015 επί Barack Obama, που πάγωσε το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, χρειάστηκε σχεδόν δύο χρόνια εντατικών διαπραγματεύσεων και πολλά ακόμη χρόνια προπαρασκευαστικής δουλειάς.
Ο Rubio επέμεινε ότι οποιαδήποτε συμφωνία του Trump θα είναι πολύ πιο ολοκληρωμένη από εκείνη του Obama, την οποία ο ίδιος ο Trump ακύρωσε αργότερα.
Ο υπουργός Εξωτερικών παραδέχθηκε εμμέσως ότι μια πραγματική συμφωνία με αυστηρούς περιορισμούς στις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν θα απαιτήσει πολύ χρόνο και επίπονη διαπραγμάτευση.
«Πρόκειται για εξαιρετικά τεχνικά ζητήματα και δεν πιστεύω ότι μπορούν να λυθούν σε πέντε ημέρες», δήλωσε στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας.
«Θα απαιτηθεί μια ομάδα ειδικών που θα εργαστεί για 30, 60 ή και 90 ημέρες προκειμένου να διευθετηθούν όλες οι λεπτομέρειες.
Πρώτα όμως το Ιράν πρέπει να δεσμευθεί ότι είναι διατεθειμένο να το κάνει».
Παρατεταμένη διπλωματία
Η παρατεταμένη διπλωματία δεν είναι απαραίτητα κακό πράγμα.
Όταν οι αντίπαλοι συνομιλούν, συνήθως δεν πολεμούν, και έτσι αποφεύγονται νέες ανθρώπινες απώλειες.
Ωστόσο, στην περίπτωση της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν, ο χρόνος πιέζει.
Ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει για τα κράτη του Κόλπου που βρίσκονται στη μέση της αντιπαράθεσης και βλέπουν τις οικονομίες, τον τουρισμό και τις κοινωνίες τους να παραμένουν όμηροι της κρίσης.
Δεν έχει τελειώσει ούτε για την παγκόσμια οικονομία, καθώς οι συνέπειες από το κλείσιμο των Στενών του Hormuz γίνονται ολοένα πιο απειλητικές.
Στελέχη της πετρελαϊκής βιομηχανίας προειδοποιούν ότι τα αποθέματα αργού πετρελαίου που μέχρι σήμερα μετρίαζαν τις επιπτώσεις του πολέμου μειώνονται με ανησυχητικό ρυθμό.
Ούτε για τους Αμερικανούς καταναλωτές έχει τελειώσει, καθώς οι υψηλές τιμές των καυσίμων προκαλούν πολιτικούς πονοκεφάλους στους Ρεπουμπλικάνους ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Η αίσθηση του επείγοντος που εκπέμπει ο Trump μπορεί να είναι δικαιολογημένη.
Ωστόσο, η διαρκής προβολή μιας επικείμενης συμφωνίας, όταν μια πραγματική λύση ίσως απέχει ακόμη εβδομάδες ή και μήνες, ενισχύει τις αμφιβολίες για το κατά πόσο οι αισιόδοξες προβλέψεις του ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Ίσως τελικά ο πρόεδρος χρειαστεί να συμφιλιωθεί με εκείνη τη «βαρετή» διπλωματία που τόσο συχνά περιφρονεί.
Δεν υπάρχει εύκολη έξοδος από τον πόλεμο
Είναι προφανές ότι τουλάχιστον σε αυτό το στάδιο δεν φαίνεται να υπάρχει εύκολη διέξοδος για τον Trump από το Ιράν.
Είναι χαρακτηριστικό αυτό που συνέβ στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται κοντά στην έγκριση μιας προσωρινής συμφωνίας διευθέτησης της σύγκρουσης, η οποία προβλέπεται να εφαρμοστεί σε τέσσερις διαδοχικές φάσεις, αναφέρει το τηλεοπτικό δίκτυο Al Hadath, επικαλούμενο δικές του πηγές.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η μετάβαση από τη μία φάση στην επόμενη θα πραγματοποιείται μόνο μετά την πλήρη εφαρμογή των δεσμεύσεων που προβλέπονται σε κάθε στάδιο της συμφωνίας.
Η πρώτη φάση περιλαμβάνει την ενίσχυση της υφιστάμενης εκεχειρίας, την αποτροπή οποιασδήποτε νέας κλιμάκωσης ή ανοίγματος νέων μετώπων στην περιοχή, καθώς και τη διακοπή των άμεσων εχθροπραξιών μεταξύ των δύο πλευρών.
Η δεύτερη φάση επικεντρώνεται στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz και προβλέπει την άρση του θαλάσσιου αποκλεισμού, καθώς και τη λήψη μέτρων για την προστασία των εμπορικών διαδρόμων και των ενεργειακών υποδομών που εξυπηρετούν τη μεταφορά καυσίμων.
Η τρίτη φάση προβλέπει περιορισμένη χαλάρωση των κυρώσεων σε βάρος του Ιράν, καθώς και τη μερική αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Κατά την τέταρτη και τελική φάση, οι δύο πλευρές αναμένεται να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για τον ιρανικό πυρηνικό φάκελο.
Στην ατζέντα περιλαμβάνονται το ανώτατο όριο εμπλουτισμού ουρανίου που θα επιτρέπεται στην Τεχεράνη, καθώς και οι μηχανισμοί διεθνούς εποπτείας και ελέγχου.
Πηγές του Al Hadath επισημαίνουν ότι το τελευταίο αυτό στάδιο ενδέχεται να απαιτήσει πολλούς επιπλέον μήνες διαπραγματεύσεων, καθώς θεωρείται το πλέον σύνθετο και πολιτικά ευαίσθητο μέρος της συμφωνίας.
www.bankingnews.gr
Όπως αναφέρεται, το deal προβλέπεται να εφαρμοστεί σε 4 διαδοχικές φάσεις, όπου η μετάβαση από τη μια στην άλλη θα προϋποθέτει την εκπλήρωση των όρων και των δεσμεύσεων σε κάθε συμφωνημένο στάδιο…
Σε αυτή τη διαδικασία το Ιράν προσέρχεται σημαντικά ενισχυμένο, καθώς διαθέτει ένα εξαιρετικά ισχυρό γεωπολιτικό «χαρτί», το οποίο απέκτησε κατά τη διάρκεια του πολέμου των 40 ημερών και το οποίο δεν πρόκειται να αφήσει…
Πρόκειται για την κυριαρχία και τον έλεγχο των Στενών του Hormuz…, ένα «όπλο» που είναι ικανό να επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία και τις αγορές ενέργειας… όποτε κριθεί σκόπιμο και απαραίτητο… με ότι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για τις αγορές, το πετρέλαιο και τον πληθωρισμό.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και μετά το τέλος της σύγκρουσης, η Τεχεράνη θα διατηρήσει τη δυνατότητα να επηρεάζει τις διεθνείς ενεργειακές ροές, επιβάλλοντας ένα νέο γεωπολιτικό «ασφάλιστρο κινδύνου» στις τιμές του πετρελαίου για τα επόμενα χρόνια.
Πρόκειται αναμφίβολα για μια εξέλιξη που καθιστά το Ιράν μια νέα υπολογίσιμη παγκόσμια δύναμη… και αυτό είναι κάτι που οι Ιρανοί κέρδισαν από τον τελευταίο τους πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ…
Η επιρροή του Ιράν
Το Ιράν έχει αποκτήσει μια νέα πηγή επιρροής πάνω στην παγκόσμια οικονομία και δεν φαίνεται διατεθειμένο να την εγκαταλείψει.
Η Τεχεράνη απέδειξε ότι μπορεί να αποκλείσει αποτελεσματικά το σημαντικότερο παγκόσμιο θαλάσσιο πέρασμα για το πετρέλαιο, χρησιμοποιώντας σχετικά λίγους πυραύλους και drones.
Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές που μίλησαν στο CNN, η επιρροή του Ιράν στα Στενά του Hormuz θα διαρκέσει πολύ περισσότερο από την ίδια τη σύγκρουση, ανεξάρτητα από το τι τελικά θα συμφωνήσει με τον Λευκό Οίκο.
Η τελευταία ανταλλαγή πληγμάτων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν δείχνει ότι μια συμφωνία ενδέχεται να απέχει ακόμη, παρά την αισιοδοξία που διατυπώνει ο πρόεδρος Trump...
Ιστορικό ενεργειακό σοκ
Ωστόσο, ακόμη κι αν επιτευχθεί, οι ειδικοί εκτιμούν ότι δύσκολα θα στερήσει από το Ιράν το νέο του ενεργειακό όπλο.
Αυτό έχει σημαντικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, η οποία ήδη δοκιμάζεται από ένα ιστορικό ενεργειακό σοκ.
Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχονταν από τη θαλάσσια οδό που σήμερα βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης.
Νέο… πυρηνικό όπλο
Οι προσπάθειες απεξάρτησης από τα Στενά του Hormuz - και γενικότερα από τη Μέση Ανατολή - πιθανότατα θα ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά με σημαντικό κόστος.
Πέρα από την ενέργεια, η παρατεταμένη αβεβαιότητα σχετικά με την ασφάλεια του περάσματος θα επηρεάσει και άλλα αγαθά, από λιπάσματα και καύσιμα αεροσκαφών έως ήλιο και αλουμίνιο.
«Αυτό που απέδειξε το Ιράν είναι ότι έχει τη δυνατότητα να κλείσει τα Στενά και να τα διατηρήσει κλειστά, ακόμη και υπό συνθήκες μαζικών αμερικανικών και ισραηλινών βομβαρδισμών», δήλωσε ο Gregory Brew, ανώτερος αναλυτής της Eurasia Group, εταιρείας συμβουλευτικής πολιτικού κινδύνου.
«Και αυτό είναι κάτι που κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να του αφαιρέσει», πρόσθεσε. «Είναι η νέα του πυρηνική επιλογή».
Διόδια στο Hormuz
Αρκετοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι ένα ανοιχτό Στενό του Hormuz ακόμη και αν ελέγχεται εν μέρει από το Ιράν, θα προκαλούσε μικρότερη ζημιά στην παγκόσμια οικονομία από ένα πλήρως κλειστό πέρασμα.
Η εταιρεία εμπορικών πληροφοριών Kpler δημοσίευσε τον Απρίλιο μελέτη σχετικά με το πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη ένα καθεστώς διαχείρισης των Στενών από το Ιράν σε συνεργασία με το Ομάν.
Βρετανοί ακαδημαϊκοί έχουν επίσης διατυπώσει παρόμοιες απόψεις.
Με άλλα λόγια, η ιδέα, όσο ανησυχητική κι αν ακούγεται, έχει πλέον περάσει στον δημόσιο διάλογο.
Το Ιράν, από την πλευρά του, κινήθηκε για να θεσμοθετήσει τον έλεγχό του στα Στενά, σε ευθεία αντίθεση με τις αμερικανικές απαιτήσεις.
Τον περασμένο μήνα ίδρυσε την Persian Gulf Strait Authority (PGSA), η οποία επιβλέπει νέο πρωτόκολλο διέλευσης πλοίων, που περιλαμβάνει ελέγχους από τις ιρανικές αρχές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την επιβολή τελών.
Εμπορικές συμφωνίες
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν στη συνέχεια κυρώσεις στην PGSA και απαγόρευσαν στις ναυτιλιακές εταιρείες να συνάπτουν συμφωνίες με την Τεχεράνη για την εξασφάλιση ασφαλούς διέλευσης από τα Στενά.
Ο Λευκός Οίκος απείλησε επίσης με δευτερογενείς κυρώσεις εταιρείες που καταβάλλουν τέλη στο Ιράν.
Παρά ταύτα, ορισμένοι έμποροι πετρελαίου και ναυτιλιακές εταιρείες φέρονται να έχουν καταλήξει σε συμφωνίες με το Ιράν, σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να συνεχιστεί η ροή πετρελαίου προς τις παγκόσμιες αγορές, όπου τα αποθέματα μειώνονται ταχύτατα.
«Το σημαντικό είναι να επανέλθουν οι ροές μέσω των Στενών σε σημαντικούς όγκους.
Αυτό θα αρχίσει να περιορίζει το ενεργειακό σοκ», δήλωσε ο Alan Gelder, ανώτερος αντιπρόεδρος για τη διύλιση, τα χημικά και τις αγορές πετρελαίου στη Wood Mackenzie.
Ακόμα και στα 200 δολάρια το βαρέλι
Από την άλλη πλευρά, εάν τα Στενά του Hormuz παραμείνουν κλειστά έως το τέλος του έτους, οι τιμές του Brent, θα μπορούσαν να προσεγγίσουν τα 200 δολάρια ανά βαρέλι, μετατρέποντας το ενεργειακό σοκ «σε παγκόσμια οικονομική κρίση», προειδοποίησε ο επικεφαλής οικονομολόγος της Wood Mackenzie, Peter Martin.
Η επιβολή διοδίων στα Στενά θα ήταν πολύ λιγότερο δαπανηρή, τουλάχιστον όσον αφορά τις τιμές του πετρελαίου, εφόσον οι διελεύσεις δεξαμενόπλοιων επέστρεφαν στα προπολεμικά επίπεδα των περίπου 140 πλοίων ημερησίως, σύμφωνα με τον Gelder.
2 εκατ. δολάρια ανά τάνκερ
Ο ίδιος εκτίμησε ότι ένα τέλος διέλευσης ύψους 2 εκατ. δολαρίων ανά δεξαμενόπλοιο - ποσό που, σύμφωνα με τη Lloyd’s List, χρέωσε η Τεχεράνη σε τουλάχιστον ένα πλοίο - θα αύξανε το κόστος μόλις κατά περίπου 1 δολάριο ανά βαρέλι πετρελαίου.
«Η ανησυχία με οποιοδήποτε σύστημα διαχείρισης των Στενών είναι ο βαθμός στον οποίο θα περιορίζει τις ροές», προειδοποίησε, εκφράζοντας αμφιβολίες για το κατά πόσο η Τεχεράνη θα μπορούσε να διαχειριστεί την επίβλεψη 140 διελεύσεων δεξαμενόπλοιων ημερησίως.
Γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου
Η ενεργειακή συμβουλευτική εταιρεία Rystad, ωστόσο, θεωρεί ότι μια επιβάρυνση 1-2 δολαρίων ανά βαρέλι αποτελεί συντηρητική εκτίμηση.
«Μιλάμε για ένα γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου της τάξης των 10-20 δολαρίων ανά βαρέλι», δήλωσε μιλώντας στο CNN ο Jorge Leon, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης της Rystad.
«Είμαστε πεπεισμένοι ότι το Ιράν θα διατηρήσει κάποια μορφή επιρροής στα Στενά του Hormuz και στο μέλλον.
Σε αυτή την περίπτωση, ο κίνδυνος νέων διαταραχών παραμένει πραγματικός», πρόσθεσε.
«Δεν πρόκειται να επιστρέψουμε σε τιμές πετρελαίου στα 60 δολάρια το βαρέλι», όπου βρίσκονταν στις αρχές του έτους, «ούτε καν το 2027».
Εναλλακτικές διαδρομές
Ανεξάρτητα από το αν το Ιράν θεσμοθετήσει ή όχι τον έλεγχό του στα Στενά, οι αμφιβολίες για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια της θαλάσσιας οδού θα παραμείνουν.
Οι ανησυχίες αυτές έχουν ήδη ωθήσει τους μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου του Κόλπου να αξιοποιήσουν και να επενδύσουν σε εναλλακτικές εξαγωγικές διαδρομές.
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ανακατευθύνει τις εξαγωγές πετρελαίου μέσω των αγωγών East-West και Habshan-Fujairah αντίστοιχα.
Τα ΗΑΕ εργάζονται ήδη για την κατασκευή δεύτερου αγωγού που θα παρακάμπτει τα Στενά.
Ωστόσο, για άλλες χώρες της περιοχής, οι εναλλακτικές είναι λιγότερο πολιτικά και εμπορικά βιώσιμες.
Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν, για παράδειγμα, θα χρειάζονταν αγωγούς μέσω της Σαουδικής Αραβίας ή του Ιράκ.
Η κατασκευή αγωγών σημαίνει «μεγάλα έργα υποδομής, συχνά διασυνοριακά, γεγονός που τα καθιστά ακριβά, σύνθετα και χρονοβόρα», ανέφερε ο Gelder.
Αγωγοί εντός εμβέλειας
Για το Κατάρ, το οποίο εξάγει περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG, μια εναλλακτική λύση θα απαιτούσε όχι μόνο την κατασκευή δαπανηρής υποδομής αγωγών, αλλά και επενδύσεις σε εγκαταστάσεις υγροποίησης στα λιμάνια, ώστε το φυσικό αέριο να μετατρέπεται σε LNG και να μεταφέρεται παγκοσμίως.
Επιπλέον, οι νέες ενεργειακές υποδομές δεν θα ήταν άτρωτες απέναντι σε ιρανικές επιθέσεις, όπως έδειξε και η εμπειρία του πολέμου.
Οι αγωγοί «θα βρίσκονταν εντός εμβέλειας των ιρανικών πυραύλων και drones», σημείωσε ο Brew.
Η ενεργειακή ασφάλεια στο επίκεντρο
Η διαταραχή που προκάλεσε ο πόλεμος στα Στενά του Hormuz επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας παγκοσμίως, ακολουθώντας την ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Οι προσπάθειες διαφοροποίησης των ενεργειακών αλυσίδων εφοδιασμού μακριά από τον Περσικό Κόλπο βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και αναμένεται να ενισχύσουν τις επενδύσεις σε άλλες πετρελαιοπαραγωγές περιοχές, όπως η Λατινική Αμερική, καθώς και στον εξηλεκτρισμό και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Παρ’ όλα αυτά, η πλούσια σε πετρέλαιο Μέση Ανατολή θα εξακολουθήσει να είναι κρίσιμη για την κάλυψη των παγκόσμιων ενεργειακών αναγκών για αρκετό καιρό ακόμη, καθιστώντας το νέο ενεργειακό όπλο του Ιράν ακόμη πιο ισχυρό.
«Η παγκόσμια οικονομία θα πρέπει να αναγνωρίσει αυτή την πραγματικότητα», δήλωσε ο Brew στο CNN.
«Η σημασία της είναι τεράστια.
Υποδηλώνει ότι, τελικά, η ασφάλεια των Στενών του Hormuz και του Περσικού Κόλπου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις ενέργειες και τις αποφάσεις του Ιράν».
Τι λέει ο Trump
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump συνεχίζει να διαβεβαιώνει τους Αμερικανούς ότι η διπλωματία με το Ιράν εξελίσσεται θετικά, ότι μια συμφωνία βρίσκεται κοντά και ότι «όλα θα πάνε καλά στο τέλος».
Το ίδιο όμως λέει εδώ και μήνες.
Οι έμμεσες παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις φαίνεται πράγματι να έχουν σημειώσει πρόοδο, καθώς οι δύο πλευρές επεξεργάζονται τη διατύπωση ενός αρχικού μνημονίου κατανόησης, σύμφωνα με πηγές του CNN και άλλων - δυτικών και μη - μέσων.
Ωστόσο, η ολοκληρωμένη και ουσιαστική συμφωνία που υπόσχεται ο Trump, η οποία θα άνοιγε τα Στενά του Hormuz και θα έβαζε οριστικό τέλος στις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν, παραμένει μέχρι στιγμής μια ακόμη μεσανατολική οφθαλμαπάτη.
Είναι ειλικρινής;
Αυτό γεννά ένα ερώτημα: Είναι ο πρόεδρος ειλικρινής με τον αμερικανικό λαό σχετικά με την πρόοδο της διπλωματίας και το πόσο εφικτοί είναι οι στόχοι που θέτει;
Τα μηνύματα από την Τεχεράνη είναι αισθητά λιγότερο αισιόδοξα από τις δηλώσεις του Trump.
Υπάρχουν μάλιστα πληροφορίες ότι οι Ιρανοί διαπραγματευτές διέκοψαν πλήρως την επικοινωνία εξαιτίας των ισραηλινών επιθέσεων στον Λίβανο.
Παράλληλα, υπάρχει και το ζήτημα της αμερικανοϊρανικής εκεχειρίας - εφόσον μπορεί κανείς να την αποκαλέσει έτσι.
Ένας Ινδός υπήκοος σκοτώθηκε το βράδυ της Τρίτης σε ιρανική επίθεση στο αεροδρόμιο του Κουβέιτ, ενώ η Τεχεράνη επιχείρησε να πλήξει αμερικανικές βάσεις στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν.
Οι επιθέσεις αυτές παρουσιάστηκαν ως αντίποινα για αμερικανικό πυραυλικό πλήγμα σε δεξαμενόπλοιο με σημαία Μποτσουάνας, το οποίο κατευθυνόταν προς το εξαγωγικό κέντρο πετρελαίου του Ιράν στο νησί Kharg.
Μέσα σε αυτό το τεταμένο σκηνικό, οι τελευταίες δηλώσεις του Trump έμοιαζαν ακόμη πιο αποκομμένες από την πραγματικότητα ενός πολέμου που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο, τον οποίο κήρυξε νικηφόρο στις αρχές Μαρτίου, αλλά εξακολουθεί να αδυνατεί να τερματίσει.
Σε συνέντευξη που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη σε podcast, δήλωσε ότι ο ίδιος και ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Mojtaba Khamenei, «φαίνεται να τα πηγαίνουν αρκετά καλά» και ότι θα επιθυμούσε να τον συναντήσει
Πόσος χρόνος θα χρειαστεί;
Ο τερματισμός των πολέμων είναι πάντοτε δύσκολη υπόθεση.
Η διπλωματία δεν λειτουργεί σαν βραστήρας που βράζει γρήγορα.
Πρόκειται για μια επίπονη, περίπλοκη και χρονοβόρα διαδικασία.
Θα ήταν λογικό να αναμένει κανείς ότι όλα αυτά απαιτούν χρόνο — αν δεν υπήρχε η συνεχής αισιοδοξία που καλλιεργεί ο Trump.
Η δημιουργία προσδοκιών για διαπραγματεύσεις και διπλωματικές εξελίξεις μπορεί να αποτελεί θεμιτή τακτική, εφόσον δημιουργεί χώρο για συμβιβασμούς.
Ίσως αυτό ακριβώς επιδίωκε ο Trump όταν δήλωσε στους δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο ότι «οι διαπραγματεύσεις έχουν πάει πολύ καλά - πραγματικά πολύ καλά - και αν συμβεί, κάτι που ίσως να μη συμβεί, θα μπορούσε να συμβεί ακόμη και μέσα στο Σαββατοκύριακο».
Ωστόσο, η εικόνα για την αμερικανική κυβέρνηση παραμένει δύσκολη.
Καμία γρήγορη και καθαρή νίκη
Παρά τους ισχυρισμούς περί συντριπτικής νίκης που βύθισε το ιρανικό ναυτικό στον Περσικό Κόλπο, η αμερικανική υπερδύναμη μοιάζει να βρίσκεται σε αναμονή, περιμένοντας ένα ανασυγκροτημένο ιρανικό καθεστώς να υποχωρήσει, χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις ότι σκοπεύει να το κάνει.
Όσο διαρκεί το αδιέξοδο, γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι η γρήγορη, καθαρή νίκη και η άμεση έξοδος που επιθυμεί ο Trump δεν είναι πλέον διαθέσιμες επιλογές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι θα ξεσπάσει ξανά πόλεμος πλήρους κλίμακας - κανείς δεν φαίνεται να το επιθυμεί.
Ωστόσο, μια ικανοποιητική λύση ενδέχεται να απαιτήσει τις «βαρετές» και μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις που ο Trump απέρριπτε μέχρι πρόσφατα.
Οι δύσκολες ερωτήσεις προς τον Marco Rubio
Το δύσκολο περιβάλλον των συνομιλιών αποτυπώθηκε και στις ακροάσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio ενώπιον επιτροπών της Βουλής και της Γερουσίας αυτή την εβδομάδα.
Ο Rubio βρέθηκε αντιμέτωπος με έντονο σκεπτικισμό για τη στρατηγική της κυβέρνησης, όχι μόνο από τους Δημοκρατικούς αλλά και από άλλους πολιτικούς κύκλους.
Οι αντιφάσεις παραμένουν δύσκολο να εξηγηθούν: η κυβέρνηση καλείται να αιτιολογήσει γιατί δεν μπορεί να τερματίσει έναν πόλεμο που υποστηρίζει ότι έχει ήδη κερδίσει, αλλά και γιατί συνεχίζει να διαπραγματεύεται για τον τερματισμό ενός πυρηνικού προγράμματος που ισχυρίζεται ότι «εξάλειψε» με αεροπορικές επιδρομές πέρυσι.
Η Δημοκρατική βουλευτής Sara Jacobs έθεσε ένα ευθύ ερώτημα: «Αν ο πόλεμος τελείωσε, ποιος νίκησε;»
Ο Rubio απάντησε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δεν πραγματοποιούν πλέον συστηματικές επιθέσεις στο Ιράν, ότι κατέστρεψαν σημαντικό μέρος της βιομηχανικής του βάσης, μείωσαν τις δυνατότητες εκτόξευσης πυραύλων και drones και εξουδετέρωσαν σε μεγάλο βαθμό την αεροπορία και το ναυτικό του.
«Εγώ το θεωρώ νίκη», δήλωσε.
Η μυστική διπλωματία
Ο Rubio αποκάλυψε επίσης ορισμένες πτυχές των μυστικών διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν θα πρέπει πρώτα να ανοίξει τα Στενά του Hormuz χωρίς την επιβολή διοδίων, να απομακρύνει τις νάρκες και να σταματήσει τις επιθέσεις κατά πλοίων, ώστε να εξεταστεί η άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά πλοία και λιμάνια.
Τόνισε μάλιστα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν προσφέρει καμία άρση κυρώσεων ως αντάλλαγμα για αυτά τα πρώτα βήματα.
Στη συνέχεια, η Τεχεράνη θα πρέπει να δεχθεί συγκεκριμένες διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου και τη διαχείριση των υφιστάμενων αποθεμάτων της.
Μόνο τότε θα μπορούσε να προσδοκά μερική αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων.
«Δεν πρόκειται να υπάρξει κάποια προκαταβολική ανταμοιβή ή κίνηση καλής θέλησης», ξεκαθάρισε ο Rubio.
Το Ιράν, ωστόσο, έχει τον δικό του λόγο.
Το ημιεπίσημο πρακτορείο Mehr μετέδωσε την Τετάρτη ότι το κείμενο του μνημονίου «παραμένει υπό διαπραγμάτευση» και ότι η Τεχεράνη δεν έχει ακόμη αποστείλει απάντηση.
Πάντως το Ιράν διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα ούτε πρόκειται να παραδώσει τον έλεγχο στο Hormuz...
Το πλεονέκτημα που απέκτησε η Τεχεράνη
Στη διπλωματία, κρίσιμο ζήτημα είναι συχνά η αλληλουχία των βημάτων που θα ακολουθήσει κάθε πλευρά μέχρι να φτάσει σε συμφωνία.
Το σημερινό αδιέξοδο αναδεικνύει το σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα που απέκτησε το Ιράν μέσω της διακοπής της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz.
Το πλεονέκτημα αυτό ίσως αναγκάσει τις ΗΠΑ να εγκαταλείψουν μέρος των παραδοσιακών μοχλών πίεσής τους - όπως οι κυρώσεις και το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων - ακόμη και πριν ξεκινήσουν ουσιαστικά οι διαπραγματεύσεις.
Παράλληλα, η Τεχεράνη φαίνεται να έχει ήδη υποχρεώσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu, μέσω αμερικανικών πιέσεων, να περιορίσει τις επιθέσεις κατά της Hezbollah στον Λίβανο, καθώς οι Φρουροί της Επανάστασης επιδιώκουν να διατηρήσουν την οργάνωση ως βασικό περιφερειακό σύμμαχο.
Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Jeff Merkley δήλωσε στο CNN ότι ο Trump φαίνεται να χάνει το παιχνίδι των διαπραγματεύσεων.
«Νομίζω ότι οι συνομιλίες έχουν παραλύσει.
Το Ιράν ουσιαστικά λέει: Θέλετε να ανοίξουμε τα Στενά; Ξεπαγώστε τα περιουσιακά μας στοιχεία, καταργήστε τις κυρώσεις και, παρεμπιπτόντως, το Ισραήλ πρέπει να σταματήσει να βομβαρδίζει τον Λίβανο», ανέφερε.
Μια μακρά και δύσκολη διαδικασία
Αυτό αφήνει την αμερικανική κυβέρνηση αντιμέτωπη με ένα ακόμη δύσκολο ερώτημα.
Αν χρειάζεται τόσος χρόνος για να συμφωνηθεί ένα απλό μνημόνιο παύσης των εχθροπραξιών, γιατί ο Trump πιστεύει ότι μια συνολική πυρηνική συμφωνία μπορεί να ακολουθήσει γρήγορα;
Η συμφωνία του 2015 επί Barack Obama, που πάγωσε το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, χρειάστηκε σχεδόν δύο χρόνια εντατικών διαπραγματεύσεων και πολλά ακόμη χρόνια προπαρασκευαστικής δουλειάς.
Ο Rubio επέμεινε ότι οποιαδήποτε συμφωνία του Trump θα είναι πολύ πιο ολοκληρωμένη από εκείνη του Obama, την οποία ο ίδιος ο Trump ακύρωσε αργότερα.
Ο υπουργός Εξωτερικών παραδέχθηκε εμμέσως ότι μια πραγματική συμφωνία με αυστηρούς περιορισμούς στις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν θα απαιτήσει πολύ χρόνο και επίπονη διαπραγμάτευση.
«Πρόκειται για εξαιρετικά τεχνικά ζητήματα και δεν πιστεύω ότι μπορούν να λυθούν σε πέντε ημέρες», δήλωσε στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας.
«Θα απαιτηθεί μια ομάδα ειδικών που θα εργαστεί για 30, 60 ή και 90 ημέρες προκειμένου να διευθετηθούν όλες οι λεπτομέρειες.
Πρώτα όμως το Ιράν πρέπει να δεσμευθεί ότι είναι διατεθειμένο να το κάνει».
Παρατεταμένη διπλωματία
Η παρατεταμένη διπλωματία δεν είναι απαραίτητα κακό πράγμα.
Όταν οι αντίπαλοι συνομιλούν, συνήθως δεν πολεμούν, και έτσι αποφεύγονται νέες ανθρώπινες απώλειες.
Ωστόσο, στην περίπτωση της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν, ο χρόνος πιέζει.
Ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει για τα κράτη του Κόλπου που βρίσκονται στη μέση της αντιπαράθεσης και βλέπουν τις οικονομίες, τον τουρισμό και τις κοινωνίες τους να παραμένουν όμηροι της κρίσης.
Δεν έχει τελειώσει ούτε για την παγκόσμια οικονομία, καθώς οι συνέπειες από το κλείσιμο των Στενών του Hormuz γίνονται ολοένα πιο απειλητικές.
Στελέχη της πετρελαϊκής βιομηχανίας προειδοποιούν ότι τα αποθέματα αργού πετρελαίου που μέχρι σήμερα μετρίαζαν τις επιπτώσεις του πολέμου μειώνονται με ανησυχητικό ρυθμό.
Ούτε για τους Αμερικανούς καταναλωτές έχει τελειώσει, καθώς οι υψηλές τιμές των καυσίμων προκαλούν πολιτικούς πονοκεφάλους στους Ρεπουμπλικάνους ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Η αίσθηση του επείγοντος που εκπέμπει ο Trump μπορεί να είναι δικαιολογημένη.
Ωστόσο, η διαρκής προβολή μιας επικείμενης συμφωνίας, όταν μια πραγματική λύση ίσως απέχει ακόμη εβδομάδες ή και μήνες, ενισχύει τις αμφιβολίες για το κατά πόσο οι αισιόδοξες προβλέψεις του ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Ίσως τελικά ο πρόεδρος χρειαστεί να συμφιλιωθεί με εκείνη τη «βαρετή» διπλωματία που τόσο συχνά περιφρονεί.
Δεν υπάρχει εύκολη έξοδος από τον πόλεμο
Είναι προφανές ότι τουλάχιστον σε αυτό το στάδιο δεν φαίνεται να υπάρχει εύκολη διέξοδος για τον Trump από το Ιράν.
Είναι χαρακτηριστικό αυτό που συνέβ στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Ενόψει της ψηφοφορίας για τον περιορισμό των πολεμικών εξουσιών του Trump απέναντι στο Ιράν, ο πρόεδρος του Σώματος Mike Johnson κάλεσε τους Ρεπουμπλικάνους να καταψηφίσουν το σχετικό ψήφισμα.
Σε συνέντευξή του υποστήριξε ότι μια τέτοια κίνηση θα ήταν «επικίνδυνη» και θα αποδυνάμωνε τη διαπραγματευτική ισχύ του Trump στην προσπάθειά του να πετύχει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Και, σε έναν βαθμό, ο Johnson είχε δίκιο.
Τέτοιες ψηφοφορίες εκπέμπουν μήνυμα έλλειψης ενότητας ακόμη και μέσα στο ίδιο το κόμμα του Trump όσον αφορά τη συνέχιση της σύγκρουσης.
Ωστόσο, τέσσερις Ρεπουμπλικάνοι ψήφισαν υπέρ του μέτρου, επιτρέποντας την έγκρισή του με 215 ψήφους έναντι 208 και επιφέροντας στον Trump μία από τις μεγαλύτερες νομοθετικές ήττες της προεδρίας του.
Αν το ψήφισμα εγκριθεί και από τη Γερουσία - όπου περίπου 50 από τους 100 γερουσιαστές εμφανίζονται διατεθειμένοι να το στηρίξουν - ο Trump θα υποχρεωθεί είτε να αποσύρει τις αμερικανικές δυνάμεις από το Ιράν είτε να εξασφαλίσει την έγκριση του Κογκρέσου για τη συνέχιση του πολέμου.
Ο Λευκός Οίκος, ο οποίος έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θεωρεί αντισυνταγματικό τον νόμο στον οποίο βασίζεται το ψήφισμα, θα μπορούσε να επιχειρήσει να αγνοήσει την απόφαση.
Ωστόσο, τουλάχιστον σε πολιτικό επίπεδο, η ψηφοφορία αποτέλεσε μια ηχηρή ένδειξη ότι οι Ρεπουμπλικάνοι χάνουν σταδιακά την υπομονή τους με τον Trump και έναν πόλεμο που έχει σημαντικό πολιτικό κόστος.
Έδειξε ότι μια μικρή αλλά όχι αμελητέα ομάδα βουλευτών δεν είναι πλέον διατεθειμένη να του δώσει απεριόριστο χρόνο για να βρει διέξοδο.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ο Trump βρίσκεται όλο και περισσότερο στριμωγμένος πολιτικά.
Και αυτή η θέση αρχίζει να γίνεται γνώριμη για έναν πρόεδρο του οποίου τα ποσοστά δημοτικότητας έχουν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Με το ενδεχόμενο σημαντικών απωλειών για τους Ρεπουμπλικάνους στις εκλογές του Νοεμβρίου και τον πόλεμο με το Ιράν να εξελίσσεται σε παρατεταμένο αδιέξοδο, ο Trump φαίνεται να χάνει τον έλεγχο των εξελίξεων.
Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται κοντά στην έγκριση μιας προσωρινής συμφωνίας διευθέτησης της σύγκρουσης, η οποία προβλέπεται να εφαρμοστεί σε τέσσερις διαδοχικές φάσεις, αναφέρει το τηλεοπτικό δίκτυο Al Hadath, επικαλούμενο δικές του πηγές.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η μετάβαση από τη μία φάση στην επόμενη θα πραγματοποιείται μόνο μετά την πλήρη εφαρμογή των δεσμεύσεων που προβλέπονται σε κάθε στάδιο της συμφωνίας.
Η πρώτη φάση περιλαμβάνει την ενίσχυση της υφιστάμενης εκεχειρίας, την αποτροπή οποιασδήποτε νέας κλιμάκωσης ή ανοίγματος νέων μετώπων στην περιοχή, καθώς και τη διακοπή των άμεσων εχθροπραξιών μεταξύ των δύο πλευρών.
Η δεύτερη φάση επικεντρώνεται στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz και προβλέπει την άρση του θαλάσσιου αποκλεισμού, καθώς και τη λήψη μέτρων για την προστασία των εμπορικών διαδρόμων και των ενεργειακών υποδομών που εξυπηρετούν τη μεταφορά καυσίμων.
Η τρίτη φάση προβλέπει περιορισμένη χαλάρωση των κυρώσεων σε βάρος του Ιράν, καθώς και τη μερική αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Κατά την τέταρτη και τελική φάση, οι δύο πλευρές αναμένεται να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για τον ιρανικό πυρηνικό φάκελο.
Στην ατζέντα περιλαμβάνονται το ανώτατο όριο εμπλουτισμού ουρανίου που θα επιτρέπεται στην Τεχεράνη, καθώς και οι μηχανισμοί διεθνούς εποπτείας και ελέγχου.
Πηγές του Al Hadath επισημαίνουν ότι το τελευταίο αυτό στάδιο ενδέχεται να απαιτήσει πολλούς επιπλέον μήνες διαπραγματεύσεων, καθώς θεωρείται το πλέον σύνθετο και πολιτικά ευαίσθητο μέρος της συμφωνίας.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών