Η Ισλανδία κοιτά προς τις Βρυξέλλες - Δημοψήφισμα στα τέλη Αυγούστου για επιστροφή στις συνομιλίες ένταξης στην ΕΕ

Οι Ισλανδοί διατηρούν τη φήμη ενός λαού που εκτιμά βαθιά την ανεξαρτησία του και προτιμά ξεκάθαρες επιλογές.
Μετά την καταστροφική τραπεζική κρίση της περιόδου 2009-2013, η οποία έφερε τη χώρα στα όρια της οικονομικής κατάρρευσης, κατάφεραν να ανακάμψουν σχετικά γρήγορα.
Η εμπειρία αυτή τους έκανε πιο επιφυλακτικούς απέναντι στις πολιτικές αποφάσεις και πολύ πιο απαιτητικούς από την ηγεσία τους. Εκείνη την εποχή, κυρίως λόγω των οικονομικών συνθηκών, η Ισλανδία προσέγγισε περισσότερο την Ευρωπαϊκή Ένωση και ξεκίνησε συνομιλίες για ενδεχόμενη ένταξη.

Οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση

Παρότι η Ισλανδία διατηρεί στενούς οικονομικούς και εμπορικούς δεσμούς με την Ευρώπη και συμμετέχει στη Ζώνη Σένγκεν, η βελτίωση της οικονομίας της και οι διαφωνίες με τις Βρυξέλλες γύρω από τα αλιευτικά δικαιώματα οδήγησαν την τότε κυβέρνηση να εγκαταλείψει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, η ανάδειξη στην εξουσία ενός φιλοευρωπαϊκού κυβερνητικού συνασπισμού, αποτελούμενου από τη Σοσιαλδημοκρατική Συμμαχία και το Φιλελεύθερο Μεταρρυθμιστικό Κόμμα, επανέφερε το ζήτημα της ευρωπαϊκής προοπτικής στο πολιτικό προσκήνιο.
Η κυβέρνηση είχε δεσμευθεί ότι θα δώσει τον λόγο στους πολίτες μέσω δημοψηφίσματος για το εάν επιθυμούν την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Παρά τις έντονες αντιδράσεις των κομμάτων της αντιπολίτευσης, τα οποία αντιτίθενται στην ένταξη, η σχετική πρόταση εγκρίθηκε. Έτσι, στις 29 Αυγούστου οι Ισλανδοί θα αποφασίσουν εάν θέλουν να ανοίξει εκ νέου ο διάλογος με την ΕΕ, ενώ ήδη έχει ξεκινήσει η διαδικασία της πρόωρης ψηφοφορίας.

Το δημοψήφισμα αφορά μόνο στην επανέναρξη των συνομιλιών

Η ψηφοφορία δεν αφορά την ίδια την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν οι διαπραγματεύσεις επαναληφθούν και ολοκληρωθούν με συμφωνία, τότε το τελικό αποτέλεσμα θα τεθεί εκ νέου στην κρίση των πολιτών μέσω δεύτερου δημοψηφίσματος. Μετά την οικονομική κρίση, άλλωστε, η κοινωνία της Ισλανδίας έχει υιοθετήσει την άποψη ότι τόσο σημαντικές αποφάσεις δεν πρέπει να λαμβάνονται αποκλειστικά από τις κυβερνήσεις.
Η πολιτική αντιπαράθεση γύρω από το θέμα είναι ιδιαίτερα έντονη και το αποτέλεσμα παραμένει αμφίρροπο. Οι υποστηρικτές της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων εμφανίζονται να διατηρούν οριακό προβάδισμα, ωστόσο όταν τίθεται το ερώτημα της πλήρους ένταξης στην ΕΕ, οι αντίπαλοι υπερέχουν.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση της Gallup, το 42% των πολιτών τάσσεται υπέρ της επανεκκίνησης των συνομιλιών, έναντι 39% που διαφωνεί. Αντίθετα, όσον αφορά την ένταξη, το 47% δηλώνει αρνητικό και το 40% θετικό, γεγονός που δείχνει πως αρκετοί αντιμετωπίζουν τις διαπραγματεύσεις ως έναν τρόπο να επιβεβαιώσουν τελικά την άρνησή τους.

Η αλιεία παραμένει σημείο τριβής

Η ισλανδική κοινωνία ήταν ανέκαθεν διχασμένη σε τρεις βασικές κατηγορίες: όσους στηρίζουν ξεκάθαρα την ένταξη, όσους την απορρίπτουν κατηγορηματικά και μια μεγάλη ομάδα αναποφάσιστων, στην οποία επικεντρώνεται πλέον η προεκλογική μάχη.
Η αντίθεση προς την ΕΕ είναι ιδιαίτερα έντονη στους συντηρητικούς και στον αγροτικό κόσμο, κυρίως λόγω της αλιείας, όπου η ευρωπαϊκή πολιτική αντιμετωπίζεται με μεγάλη καχυποψία. Από την άλλη πλευρά, όσοι τάσσονται υπέρ της ευρωπαϊκής προοπτικής υποστηρίζουν ότι μέσω των διαπραγματεύσεων μπορούν να εξασφαλιστούν συμβιβασμοί που θα προστατεύουν τα συμφέροντα της χώρας.
Η αλιεία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας της Ισλανδίας, προσφέροντας εργασία σε περίπου 7.500 ανθρώπους, σε έναν συνολικό πληθυσμό που προσεγγίζει τις 400.000.

Ευρώ ή ισλανδική κορόνα;

Οι υποστηρικτές της ένταξης προβάλλουν και τα πιθανά οφέλη από μια μελλοντική συμμετοχή στην Ευρωζώνη. Επισημαίνουν ότι η ισλανδική κορόνα χαρακτηρίζεται από μεταβλητότητα, ο πληθωρισμός συχνά υπερβαίνει το 5% και το κόστος ζωής παραμένει αισθητά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρώπης. Υποστηρίζουν επίσης ότι το εθνικό νόμισμα λειτουργεί αποτρεπτικά για ξένες επενδύσεις και περιορίζει τον ανταγωνισμό.
Από την άλλη, οι υποστηρικτές της κορόνας θεωρούν πως το εθνικό νόμισμα προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στην άσκηση οικονομικής πολιτικής και ενισχύει τις εξαγωγικές επιχειρήσεις, οι οποίες εισπράττουν σε ξένο νόμισμα αλλά καλύπτουν τις δαπάνες τους σε τοπικό.

Η γεωπολιτική διάσταση

Στη δημόσια συζήτηση έχει προστεθεί και ο παράγοντας της ασφάλειας. Η Ισλανδία είναι ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ, χωρίς όμως να διαθέτει τακτικό στρατό. Οι πρόσφατες αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος φάνηκε να συγχέει την Ισλανδία με τη Γροιλανδία, προκάλεσαν ανησυχία, αν και πολλοί απέδωσαν το περιστατικό σε λεκτικό λάθος.
Η χώρα έχει ήδη συνάψει συμφωνία συνεργασίας με την ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, ωστόσο παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο η Ένωση θα μπορούσε να προσφέρει ουσιαστική προστασία σε μια ενδεχόμενη κρίση. Παράλληλα, οι υποστηρικτές της ευρωπαϊκής πορείας εκτιμούν ότι η συμμετοχή στην ΕΕ θα ενίσχυε τη θέση της Ισλανδίας απέναντι σε προκλήσεις όπως ο εμπορικός πόλεμος και οι δασμοί που προωθεί ο Ντόναλντ Τραμπ. Η υπουργός Εξωτερικών, Κάτριν Γκουναρσντότιρ, θεωρεί ότι η χώρα θα ήταν πιο ισχυρή απέναντι σε τέτοιες πιέσεις εάν αποτελούσε μέλος της Ένωσης.

Η τελική απόφαση ίσως κριθεί από το συναίσθημα

Όλα δείχνουν ότι η ψήφος των Ισλανδών δεν θα βασιστεί μόνο σε οικονομικά ή γεωπολιτικά επιχειρήματα. Το δίλημμα αφορά κυρίως την ισορροπία ανάμεσα στην παραδοσιακή προσήλωση στην εθνική ανεξαρτησία και την ανάγκη για μεγαλύτερη ασφάλεια σε ένα ολοένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον.
Το δημοψήφισμα της 29ης Αυγούστου δεν θα κρίνει οριστικά την ένταξη της Ισλανδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά θα καθορίσει εάν η χώρα θα προχωρήσει στο επόμενο βήμα, δηλαδή στην επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Και οι δύο πλευρές, πάντως, προειδοποιούν ότι τυχόν παρεμβάσεις ή πιέσεις από ξένες κυβερνήσεις θα μπορούσαν να έχουν τα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.
Για τις Βρυξέλλες, ένα θετικό αποτέλεσμα θα αποτελούσε σημαντική πολιτική ώθηση, καθώς θα επιβεβαίωνε ότι η προοπτική διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξακολουθεί να παραμένει ελκυστική και για χώρες εκτός της Ανατολικής Ευρώπης.

www.bankingnews.gr