Ευρωπαϊκές τράπεζες: «Αντεπίθεση» απέναντι στην αμερικανική απορρύθμιση – Η μάχη για τα κεφάλαια και το Basel III
Ο Slawomir Krupa, διευθύνων σύμβουλος της γαλλικής Societe Generale SA, έχει στο γραφείο του έναν μαγνήτη.
«Stop Basel Endgame!» αναγράφεται πάνω του, υπενθυμίζοντάς του καθημερινά την πιο αποτελεσματική εκστρατεία lobbying στην ιστορία του τραπεζικού κλάδου.
Για τον Krupa – ο οποίος είναι παράλληλα πρόεδρος της European Banking Federation (EBF) – υπάρχει όμως ένα σημαντικό πρόβλημα: η μάχη αυτή κερδήθηκε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Οι αμερικανικές τράπεζες ανταμείφθηκαν για την εκστρατεία τους, με διαφημιστικές πινακίδες και τηλεοπτικά σποτ, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση έκανε απότομη στροφή και εγκατέλειψε την απειλούμενη αύξηση των κεφαλαιακών απαιτήσεων κατά 16%, μέτρο που σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις θα είχε κόστος 160 δισ. δολαρίων.
Παράλληλα, η Wall Street πέτυχε λιγότερο παρεμβατική εποπτεία και αλλαγές σε μια σειρά άλλων μέτρων, καθώς η κυβέρνηση του Donald Trump δεσμεύτηκε να απαλλάξει τις τράπεζες από αυτό που θεωρεί υπερβολικούς περιορισμούς, οι οποίοι είχαν επιβληθεί μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Η Ευρώπη επιχειρεί να ακολουθήσει την αμερικανική στροφή
Για τον Krupa και τους Ευρωπαίους τραπεζίτες, το κύμα απορρύθμισης άργησε πολύ να περάσει τον Ατλαντικό.
Ωστόσο, πλέον οι ευρωπαϊκές τράπεζες εμφανίζονται αισιόδοξες, μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον προηγούμενο μήνα να αντιμετωπίσει ορισμένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που θέτει εδώ και χρόνια ο κλάδος.
«Είναι ένα αποφασιστικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, για πρώτη φορά εδώ και χρόνια», δήλωσε ο Krupa αναφερόμενος στις προτάσεις της Κομισιόν.
Οι αλλαγές θα μπορούσαν να απελευθερώσουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε κεφάλαια και ρευστότητα που σήμερα παραμένουν εγκλωβισμένα λόγω των εθνικών περιορισμών και της λεγόμενης ring-fencing πολιτικής.
Παράλληλα, ανοίγει ο δρόμος για αλλαγές σε τμήματα του παγκόσμιου πλαισίου κεφαλαιακών κανόνων, τα οποία αποτελούν εδώ και χρόνια ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα ζητήματα για τις ευρωπαϊκές τράπεζες.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες ζητούν «ίσους όρους παιχνιδιού»
Το πακέτο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προέκυψε υπό την πίεση πολιτικών και τραπεζών, οι οποίοι ζητούν άμεση δράση προκειμένου να διασφαλιστούν «ίσοι όροι ανταγωνισμού» σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη έναντι των αμερικανικών τραπεζών, οι οποίες εδώ και χρόνια εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις από τις ευρωπαϊκές και πλέον αποκτούν επιπλέον πλεονέκτημα από την ατζέντα απορρύθμισης του Donald Trump.
Ωστόσο, ενώ οι πολιτικοί φαίνεται να στηρίζουν την κατεύθυνση αυτή, οι ευρωπαίοι επόπτες εμφανίζονται πολύ πιο επιφυλακτικοί.
Ο βασικός φόβος τους είναι ότι η χαλάρωση των κανόνων θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια νέα χρηματοπιστωτική κρίση και να προκαλέσει εκ νέου σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις.
Έτσι, διαμορφώνεται το σκηνικό για νέες διεθνείς συγκρούσεις σχετικά με το πόσο μπορούν να χαλαρώσουν με ασφάλεια οι υφιστάμενοι κανόνες, αλλά και για το αν θα πρέπει να θεσπιστούν νέοι κανόνες για αναδυόμενους κινδύνους, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και οι ιδιωτικές αγορές πιστώσεων.
«Είναι σίγουρα δυσκολότερο – και πολύ, πολύ δυσκολότερο από ποτέ – να γίνουν αλλαγές και να υπάρξει συμφωνία», δήλωσε ο Neil Esho, ο οποίος μέχρι τον Μάρτιο ήταν γενικός γραμματέας της Basel Committee on Banking Supervision, όπου διαμορφώθηκαν οι κανόνες κεφαλαιακής επάρκειας Basel III που σήμερα αμφισβητούνται.
«Ώρα για αντεπίθεση» από τις αμερικανικές τράπεζες
Όταν ο Krupa ανέλαβε την προεδρία της European Banking Federation τον Φεβρουάριο του 2025, η επίθεση του αμερικανικού τραπεζικού κλάδου κατά της υπερβολικής ρύθμισης είχε ήδη ξεκινήσει με μεγάλη ένταση.
«Ήρθε η ώρα να αντεπιτεθούμε», είχε δηλώσει τον Οκτώβριο του 2024 ο Jamie Dimon, διευθύνων σύμβουλος της JPMorgan Chase & Co, καθώς οι αμερικανικές τράπεζες κλιμάκωναν τις αντιδράσεις τους απέναντι σε αυτό που χαρακτήριζαν υπερβολική ρυθμιστική παρέμβαση.
Την ίδια περίοδο, η Ευρώπη είχε επικεντρωθεί σε δύο σημαντικές εκθέσεις που ανέδειξαν τα προβλήματα χρηματοδότησης και ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Πρόκειται για τις εκθέσεις του πρώην προέδρου της ΕΚΤ Mario Draghi και του πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας Enrico Letta.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες αξιοποίησαν τις διαπιστώσεις των δύο εκθέσεων για να απαιτήσουν μεταρρυθμίσεις υπέρ της «ανταγωνιστικότητας», ώστε να μπορούν να αυξήσουν τη χορήγηση δανείων.
Το FRTB στο επίκεντρο
Το πιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα μέχρι σήμερα της ευρωπαϊκής πίεσης είναι η απόφαση της ΕΕ να αναβάλει μέρος της εφαρμογής των νέων παγκόσμιων κανόνων, γνωστών ως Fundamental Review of the Trading Book (FRTB), μέχρι να ξεκαθαρίσουν τα σχέδια των ΗΠΑ.
Το FRTB αυξάνει τις κεφαλαιακές απαιτήσεις για τις δραστηριότητες trading, έναν τομέα στον οποίο οι ευρωπαϊκές τράπεζες ανταγωνίζονται άμεσα τη Wall Street.
Η εφαρμογή των κανόνων από την Ευρώπη πριν από τις ΗΠΑ θα μπορούσε να είχε οδηγήσει σε σημαντικό ανταγωνιστικό μειονέκτημα για τις ευρωπαϊκές τράπεζες.
«Νομίζω ότι χάσαμε δύο χρόνια», δήλωσε ο Krupa, ο οποίος ανέλαβε την κορυφή της Societe Generale το 2023, αναφερόμενος στις προσπάθειες των ευρωπαϊκών τραπεζών να πετύχουν ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις.
Σε δημόσιες παρεμβάσεις τους, ο ίδιος και άλλοι CEOs έχουν εκφράσει έντονη απογοήτευση για την αργή πρόοδο.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες εξακολουθούν να διαπραγματεύονται με discount έναντι των αμερικανικών, αν και η διαφορά έχει περιοριστεί.
Basel III: Η μάχη για το «output floor»
Η κατεύθυνση του τελευταίου πακέτου της ΕΕ δεν είναι τόσο δραστική όσο η χαλάρωση των κανόνων στις ΗΠΑ ή ακόμη και στη Βρετανία.
Δεν ακολουθεί, επίσης, το ίδιο μοντέλο, καθώς δεν επικεντρώνεται άμεσα στα επίπεδα κεφαλαίων.
Ωστόσο, οι εκπρόσωποι του τραπεζικού κλάδου θεωρούν τις αμερικανικές κινήσεις βασικό καταλύτη για τις αλλαγές στην Ευρώπη.
Η ΕΕ των 27 χωρών δεν θέλει να εμφανιστεί ότι απλώς αντιγράφει τις ΗΠΑ. Αντίθετα, υποστηρίζει ότι στόχος της είναι να καταστήσει ανεξάρτητα το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα πιο αποτελεσματικό και να δώσει στις τράπεζες πρόσβαση σε οικονομίες κλίμακας, ώστε να μπορούν να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ο CEO της Deutsche Bank AG, Christian Sewing, δήλωσε πρόσφατα ότι είναι «ενθαρρυμένος» από την αυξανόμενη έμφαση στην «απλοποίηση και την ανάπτυξη».
Ο Wim Mijs, ο οποίος έχει την καθημερινή ευθύνη λειτουργίας της EBF, χαρακτήρισε την πρωτοβουλία της ΕΕ «ορόσημο».
Ιδιαίτερα θετικά υποδέχθηκε το γεγονός ότι η Ευρώπη ανοίγει την πόρτα για αλλαγές στο λεγόμενο «output floor», ένα από τα σημαντικότερα και πλέον προβληματικά σημεία του παγκόσμιου τραπεζικού πλαισίου.
Το output floor θεσπίστηκε προκειμένου να αποτρέψει τις τράπεζες από το να χρησιμοποιούν τα εσωτερικά μοντέλα τους με τρόπο που μειώνει τεχνητά τις κεφαλαιακές απαιτήσεις.
Αποτελεί κεντρικό στοιχείο των τελικών κανόνων Basel, οι οποίοι σήμερα εφαρμόζονται – και αντιμετωπίζουν αντιδράσεις – σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η αμερικανική απόφαση ανοίγει τον δρόμο για την Ευρώπη
Νωρίτερα φέτος, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι δεν θα εφαρμόσουν τον συγκεκριμένο κανόνα.
Η απόφαση είχε περιορισμένη επίδραση στο εσωτερικό των ΗΠΑ, καθώς οι αμερικανικές τράπεζες ήδη δεν μπορούν να χρησιμοποιούν εσωτερικά μοντέλα για τον υπολογισμό του κινδύνου του δανειακού τους χαρτοφυλακίου.
Ωστόσο, η κίνηση αυτή άνοιξε τον δρόμο στις ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες επηρεάζονται πολύ περισσότερο από το μέτρο, να ζητήσουν την επανεξέτασή του στο πλαίσιο της ανάγκης για «ίσους όρους ανταγωνισμού».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες έδωσε πλέον το πράσινο φως για την επανεξέταση.
Ένα σημαντικό εμπόδιο, ωστόσο, παραμένει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τη θέση της ΕΚΤ, οι οποίες μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, οι αξιωματούχοι της θεωρούν ότι το output floor θα πρέπει να παραμείνει ως έχει.
«Θα πρέπει επίσης να έχουμε έναν ουσιαστικό διάλογο με τους επόπτες μας και πρέπει να βρούμε τη σωστή ισορροπία», δήλωσε στο Bloomberg η Maria Luis Albuquerque, Επίτροπος της ΕΕ αρμόδια για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και την υλοποίηση του σχεδίου.
Γιατί οι ευρωπαϊκές τραπεζικές μετοχές δεν αντέδρασαν
Η ανάγκη της Ευρώπης να συμβιβάσει τις επιφυλάξεις των εποπτικών αρχών με τα διαφορετικά συμφέροντα των κρατών-μελών είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ευρωπαϊκές τραπεζικές μετοχές δεν κατέγραψαν σημαντική άνοδο μετά την ανακοίνωση της Κομισιόν.
«Όλα έχουν να κάνουν με τη βεβαιότητα. Στις ΗΠΑ, όταν μιλάει η Miki Bowman, όλοι πιστεύουν αυτά που λέει, και ειδικά η αγορά», δήλωσε ο Mijs, αναφερόμενος στην κορυφαία αξιωματούχο της Federal Reserve για την εποπτεία των τραπεζών.
«Super sad» η νέα ρήξη ΗΠΑ - Ευρώπης
Καθώς οι ευρωπαϊκές τράπεζες πιέζουν τους πολιτικούς να καλύψουν την απόσταση από τις ΗΠΑ, οι μεταρρυθμίσεις στην αμερικανική χρηματοπιστωτική αγορά συνεχίζονται.
Η τάση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη ατζέντα απορρύθμισης της κυβέρνησης Trump, η οποία εκτείνεται από την τεχνολογία έως τα ορυκτά καύσιμα και την αυτοκινητοβιομηχανία.
Αυτή η νέα δυναμική προκαλεί ανησυχία σε ορισμένους ανώτερους Ευρωπαίους κεντρικούς τραπεζίτες και επόπτες.
Αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν στο Bloomberg υπό καθεστώς ανωνυμίας, υποστήριξαν ότι η αμερικανική προσέγγιση έχει μεταφερθεί σε δύσκολες συζητήσεις σε διεθνή φόρα, όπως η Basel Committee.
Σύμφωνα με έναν έμπειρο Ευρωπαίο policymaker, στα σχεδόν 20 χρόνια που συμμετέχει στα διεθνή όργανα ρύθμισης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, δεν έχει δει ποτέ τόσο μεγάλη απόσταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη ως προς τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τους κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Αρκετοί αξιωματούχοι εξέφρασαν ανησυχίες για αυτό που αντιλαμβάνονται ως εφησυχασμό των ΗΠΑ απέναντι σε κινδύνους, ιδιαίτερα στους τομείς των τραπεζών, της τεχνητής νοημοσύνης και της πίστωσης, αλλά και για την υποχώρηση της εποπτείας στο εσωτερικό της χώρας.
Η τεχνητή νοημοσύνη και το private credit προκαλούν νέες ανησυχίες
Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει δημοσίως ότι δεν θεωρούν πως το private credit αποτελεί συστημική απειλή.
Ωστόσο, αναζητούν πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με την έκθεση των τραπεζών στον συγκεκριμένο τομέα.
Παράλληλα, έχουν χαρακτηρίσει τον κυβερνοκίνδυνο ως μία από τις βασικές προτεραιότητες της εποπτείας των τραπεζών.
«Είναι δύσκολο να αξιολογήσει κανείς τις αλλαγές στην εποπτεία της Fed, αλλά η ΕΚΤ, η Bank of England και άλλες αρχές θα πρέπει να εξετάσουν εάν η εποπτεία καθίσταται ανεπαρκής», δήλωσε ο Paul Tucker, πρώην υποδιοικητής της Bank of England και σήμερα ερευνητής στο Harvard University.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα σχέδια της Fed για μεταρρύθμιση των βασικών κανόνων ρευστότητας.
Οι αλλαγές θα μπορούσαν τελικά να επιτρέψουν στις τράπεζες να μεταφέρουν κεφάλαια από περιουσιακά στοιχεία χαμηλής απόδοσης, όπως τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, σε πιο ριψοκίνδυνα assets.
Ο Tucker χαρακτήρισε την προοπτική αυτή «μπερδεμένο λάθος».
Οι προτάσεις δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Τον Ιούνιο, η Bowman είχε δηλώσει στην Επιτροπή Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών της Βουλής των Αντιπροσώπων ότι στόχος είναι να διασφαλιστεί «ότι οι τράπεζες μπορούν να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους υπό συνθήκες πίεσης, διατηρώντας παράλληλα την ικανότητα να παρέχουν ρευστότητα σε πελάτες και κοινότητες».
«Modernize» για τις ΗΠΑ, «deregulate» για την Ευρώπη
Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν παράλληλα τονίσει δημοσίως την ανάγκη «εκσυγχρονισμού» του παγκόσμιου ρυθμιστικού πλαισίου.
Ωστόσο, σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν τον τρόπο σκέψης των Ευρωπαίων αξιωματούχων, η λέξη «modernize» εκλαμβάνεται από ορισμένους στην Ευρώπη ως συνώνυμη της λέξης «deregulate», δηλαδή απορρύθμιση.
Παράλληλα, σε ιδιωτικό επίπεδο, οι ΗΠΑ έχουν αμφισβητήσει την ανάγκη οι χρηματοπιστωτικές εποπτικές αρχές να επεκταθούν σε νέα πεδία, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις σχετικές συζητήσεις.
Ο πρώην αξιωματούχος της Basel, Neil Esho, εκτιμά ότι δεν αναμένει «κάτι ουσιαστικό να αλλάξει, εφόσον απαιτείται διεθνής συμφωνία».
Η αμφισβήτηση της Basel Committee
Κατά την κατάθεσή της στη Γερουσία τον περασμένο Φεβρουάριο, η Bowman έθεσε επίσης ζήτημα σχετικά με αυτό που χαρακτήρισε μακροχρόνιες «ανησυχίες διακυβέρνησης» στην Basel Committee.
Μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε σε «αυξανόμενη συγκέντρωση και μειωμένη εναλλαγή της ηγεσίας μεταξύ των δικαιοδοσιών».
Οι ΗΠΑ παραμένουν ενεργός συμμετέχων σε διμερείς και τριμερείς συναντήσεις με τους διεθνείς εταίρους τους.
Ωστόσο, ο Esho εκτιμά ότι θα μπορούσε να καταστεί «δύσκολη» η διασφάλιση ομαλού διεθνούς συντονισμού σε περιόδους κρίσης.
«Υπάρχει σαφής έλλειψη εμπιστοσύνης»
«Υπάρχει σίγουρα έλλειψη εμπιστοσύνης», δήλωσε ο Esho, περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο η αμερικανική θέση θεωρείται πλέον ότι προέρχεται απευθείας από το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, κάτι που αποτελεί νέα εξέλιξη.
«Νομίζω ότι ορισμένοι έχουν την άποψη πως μπορείς να συμβιβαστείς σε όλα τα υπόλοιπα, αλλά όχι στην ανεξαρτησία της νομισματικής πολιτικής. Το καταλαβαίνω, αλλά είναι πραγματικά πολύ λυπηρό», κατέληξε.
Η σύγκρουση ΗΠΑ - Ευρώπης για το μέλλον της τραπεζικής εποπτείας και των κανόνων Basel αποκτά έτσι νέα διάσταση.
Από τη μία πλευρά, η Ουάσινγκτον του Donald Trump προωθεί μια επιθετική ατζέντα απορρύθμισης, επιδιώκοντας να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των αμερικανικών τραπεζών.
Από την άλλη, η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει εάν θα ακολουθήσει την ίδια πορεία ή εάν θα διατηρήσει ένα αυστηρότερο εποπτικό πλαίσιο, με κίνδυνο όμως οι ευρωπαϊκές τράπεζες να συνεχίσουν να λειτουργούν με μειονέκτημα έναντι της Wall Street.
Η μάχη για το Basel III, το κόστος κεφαλαίου και τους κανόνες εποπτείας δεν είναι πλέον μόνο τεχνική υπόθεση. Αποτελεί πλέον κρίσιμο ζήτημα ανταγωνιστικότητας για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.
www.bankingnews.gr
«Stop Basel Endgame!» αναγράφεται πάνω του, υπενθυμίζοντάς του καθημερινά την πιο αποτελεσματική εκστρατεία lobbying στην ιστορία του τραπεζικού κλάδου.
Για τον Krupa – ο οποίος είναι παράλληλα πρόεδρος της European Banking Federation (EBF) – υπάρχει όμως ένα σημαντικό πρόβλημα: η μάχη αυτή κερδήθηκε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Οι αμερικανικές τράπεζες ανταμείφθηκαν για την εκστρατεία τους, με διαφημιστικές πινακίδες και τηλεοπτικά σποτ, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση έκανε απότομη στροφή και εγκατέλειψε την απειλούμενη αύξηση των κεφαλαιακών απαιτήσεων κατά 16%, μέτρο που σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις θα είχε κόστος 160 δισ. δολαρίων.
Παράλληλα, η Wall Street πέτυχε λιγότερο παρεμβατική εποπτεία και αλλαγές σε μια σειρά άλλων μέτρων, καθώς η κυβέρνηση του Donald Trump δεσμεύτηκε να απαλλάξει τις τράπεζες από αυτό που θεωρεί υπερβολικούς περιορισμούς, οι οποίοι είχαν επιβληθεί μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Η Ευρώπη επιχειρεί να ακολουθήσει την αμερικανική στροφή
Για τον Krupa και τους Ευρωπαίους τραπεζίτες, το κύμα απορρύθμισης άργησε πολύ να περάσει τον Ατλαντικό.
Ωστόσο, πλέον οι ευρωπαϊκές τράπεζες εμφανίζονται αισιόδοξες, μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον προηγούμενο μήνα να αντιμετωπίσει ορισμένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που θέτει εδώ και χρόνια ο κλάδος.
«Είναι ένα αποφασιστικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, για πρώτη φορά εδώ και χρόνια», δήλωσε ο Krupa αναφερόμενος στις προτάσεις της Κομισιόν.
Οι αλλαγές θα μπορούσαν να απελευθερώσουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε κεφάλαια και ρευστότητα που σήμερα παραμένουν εγκλωβισμένα λόγω των εθνικών περιορισμών και της λεγόμενης ring-fencing πολιτικής.
Παράλληλα, ανοίγει ο δρόμος για αλλαγές σε τμήματα του παγκόσμιου πλαισίου κεφαλαιακών κανόνων, τα οποία αποτελούν εδώ και χρόνια ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα ζητήματα για τις ευρωπαϊκές τράπεζες.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες ζητούν «ίσους όρους παιχνιδιού»
Το πακέτο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προέκυψε υπό την πίεση πολιτικών και τραπεζών, οι οποίοι ζητούν άμεση δράση προκειμένου να διασφαλιστούν «ίσοι όροι ανταγωνισμού» σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη έναντι των αμερικανικών τραπεζών, οι οποίες εδώ και χρόνια εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις από τις ευρωπαϊκές και πλέον αποκτούν επιπλέον πλεονέκτημα από την ατζέντα απορρύθμισης του Donald Trump.
Ωστόσο, ενώ οι πολιτικοί φαίνεται να στηρίζουν την κατεύθυνση αυτή, οι ευρωπαίοι επόπτες εμφανίζονται πολύ πιο επιφυλακτικοί.
Ο βασικός φόβος τους είναι ότι η χαλάρωση των κανόνων θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια νέα χρηματοπιστωτική κρίση και να προκαλέσει εκ νέου σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις.
Έτσι, διαμορφώνεται το σκηνικό για νέες διεθνείς συγκρούσεις σχετικά με το πόσο μπορούν να χαλαρώσουν με ασφάλεια οι υφιστάμενοι κανόνες, αλλά και για το αν θα πρέπει να θεσπιστούν νέοι κανόνες για αναδυόμενους κινδύνους, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και οι ιδιωτικές αγορές πιστώσεων.
«Είναι σίγουρα δυσκολότερο – και πολύ, πολύ δυσκολότερο από ποτέ – να γίνουν αλλαγές και να υπάρξει συμφωνία», δήλωσε ο Neil Esho, ο οποίος μέχρι τον Μάρτιο ήταν γενικός γραμματέας της Basel Committee on Banking Supervision, όπου διαμορφώθηκαν οι κανόνες κεφαλαιακής επάρκειας Basel III που σήμερα αμφισβητούνται.
«Ώρα για αντεπίθεση» από τις αμερικανικές τράπεζες
Όταν ο Krupa ανέλαβε την προεδρία της European Banking Federation τον Φεβρουάριο του 2025, η επίθεση του αμερικανικού τραπεζικού κλάδου κατά της υπερβολικής ρύθμισης είχε ήδη ξεκινήσει με μεγάλη ένταση.
«Ήρθε η ώρα να αντεπιτεθούμε», είχε δηλώσει τον Οκτώβριο του 2024 ο Jamie Dimon, διευθύνων σύμβουλος της JPMorgan Chase & Co, καθώς οι αμερικανικές τράπεζες κλιμάκωναν τις αντιδράσεις τους απέναντι σε αυτό που χαρακτήριζαν υπερβολική ρυθμιστική παρέμβαση.
Την ίδια περίοδο, η Ευρώπη είχε επικεντρωθεί σε δύο σημαντικές εκθέσεις που ανέδειξαν τα προβλήματα χρηματοδότησης και ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Πρόκειται για τις εκθέσεις του πρώην προέδρου της ΕΚΤ Mario Draghi και του πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας Enrico Letta.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες αξιοποίησαν τις διαπιστώσεις των δύο εκθέσεων για να απαιτήσουν μεταρρυθμίσεις υπέρ της «ανταγωνιστικότητας», ώστε να μπορούν να αυξήσουν τη χορήγηση δανείων.
Το FRTB στο επίκεντρο
Το πιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα μέχρι σήμερα της ευρωπαϊκής πίεσης είναι η απόφαση της ΕΕ να αναβάλει μέρος της εφαρμογής των νέων παγκόσμιων κανόνων, γνωστών ως Fundamental Review of the Trading Book (FRTB), μέχρι να ξεκαθαρίσουν τα σχέδια των ΗΠΑ.
Το FRTB αυξάνει τις κεφαλαιακές απαιτήσεις για τις δραστηριότητες trading, έναν τομέα στον οποίο οι ευρωπαϊκές τράπεζες ανταγωνίζονται άμεσα τη Wall Street.
Η εφαρμογή των κανόνων από την Ευρώπη πριν από τις ΗΠΑ θα μπορούσε να είχε οδηγήσει σε σημαντικό ανταγωνιστικό μειονέκτημα για τις ευρωπαϊκές τράπεζες.
«Νομίζω ότι χάσαμε δύο χρόνια», δήλωσε ο Krupa, ο οποίος ανέλαβε την κορυφή της Societe Generale το 2023, αναφερόμενος στις προσπάθειες των ευρωπαϊκών τραπεζών να πετύχουν ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις.
Σε δημόσιες παρεμβάσεις τους, ο ίδιος και άλλοι CEOs έχουν εκφράσει έντονη απογοήτευση για την αργή πρόοδο.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες εξακολουθούν να διαπραγματεύονται με discount έναντι των αμερικανικών, αν και η διαφορά έχει περιοριστεί.
Basel III: Η μάχη για το «output floor»
Η κατεύθυνση του τελευταίου πακέτου της ΕΕ δεν είναι τόσο δραστική όσο η χαλάρωση των κανόνων στις ΗΠΑ ή ακόμη και στη Βρετανία.
Δεν ακολουθεί, επίσης, το ίδιο μοντέλο, καθώς δεν επικεντρώνεται άμεσα στα επίπεδα κεφαλαίων.
Ωστόσο, οι εκπρόσωποι του τραπεζικού κλάδου θεωρούν τις αμερικανικές κινήσεις βασικό καταλύτη για τις αλλαγές στην Ευρώπη.
Η ΕΕ των 27 χωρών δεν θέλει να εμφανιστεί ότι απλώς αντιγράφει τις ΗΠΑ. Αντίθετα, υποστηρίζει ότι στόχος της είναι να καταστήσει ανεξάρτητα το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα πιο αποτελεσματικό και να δώσει στις τράπεζες πρόσβαση σε οικονομίες κλίμακας, ώστε να μπορούν να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ο CEO της Deutsche Bank AG, Christian Sewing, δήλωσε πρόσφατα ότι είναι «ενθαρρυμένος» από την αυξανόμενη έμφαση στην «απλοποίηση και την ανάπτυξη».
Ο Wim Mijs, ο οποίος έχει την καθημερινή ευθύνη λειτουργίας της EBF, χαρακτήρισε την πρωτοβουλία της ΕΕ «ορόσημο».
Ιδιαίτερα θετικά υποδέχθηκε το γεγονός ότι η Ευρώπη ανοίγει την πόρτα για αλλαγές στο λεγόμενο «output floor», ένα από τα σημαντικότερα και πλέον προβληματικά σημεία του παγκόσμιου τραπεζικού πλαισίου.
Το output floor θεσπίστηκε προκειμένου να αποτρέψει τις τράπεζες από το να χρησιμοποιούν τα εσωτερικά μοντέλα τους με τρόπο που μειώνει τεχνητά τις κεφαλαιακές απαιτήσεις.
Αποτελεί κεντρικό στοιχείο των τελικών κανόνων Basel, οι οποίοι σήμερα εφαρμόζονται – και αντιμετωπίζουν αντιδράσεις – σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η αμερικανική απόφαση ανοίγει τον δρόμο για την Ευρώπη
Νωρίτερα φέτος, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι δεν θα εφαρμόσουν τον συγκεκριμένο κανόνα.
Η απόφαση είχε περιορισμένη επίδραση στο εσωτερικό των ΗΠΑ, καθώς οι αμερικανικές τράπεζες ήδη δεν μπορούν να χρησιμοποιούν εσωτερικά μοντέλα για τον υπολογισμό του κινδύνου του δανειακού τους χαρτοφυλακίου.
Ωστόσο, η κίνηση αυτή άνοιξε τον δρόμο στις ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες επηρεάζονται πολύ περισσότερο από το μέτρο, να ζητήσουν την επανεξέτασή του στο πλαίσιο της ανάγκης για «ίσους όρους ανταγωνισμού».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες έδωσε πλέον το πράσινο φως για την επανεξέταση.
Ένα σημαντικό εμπόδιο, ωστόσο, παραμένει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τη θέση της ΕΚΤ, οι οποίες μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, οι αξιωματούχοι της θεωρούν ότι το output floor θα πρέπει να παραμείνει ως έχει.
«Θα πρέπει επίσης να έχουμε έναν ουσιαστικό διάλογο με τους επόπτες μας και πρέπει να βρούμε τη σωστή ισορροπία», δήλωσε στο Bloomberg η Maria Luis Albuquerque, Επίτροπος της ΕΕ αρμόδια για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και την υλοποίηση του σχεδίου.
Γιατί οι ευρωπαϊκές τραπεζικές μετοχές δεν αντέδρασαν
Η ανάγκη της Ευρώπης να συμβιβάσει τις επιφυλάξεις των εποπτικών αρχών με τα διαφορετικά συμφέροντα των κρατών-μελών είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ευρωπαϊκές τραπεζικές μετοχές δεν κατέγραψαν σημαντική άνοδο μετά την ανακοίνωση της Κομισιόν.
«Όλα έχουν να κάνουν με τη βεβαιότητα. Στις ΗΠΑ, όταν μιλάει η Miki Bowman, όλοι πιστεύουν αυτά που λέει, και ειδικά η αγορά», δήλωσε ο Mijs, αναφερόμενος στην κορυφαία αξιωματούχο της Federal Reserve για την εποπτεία των τραπεζών.
«Super sad» η νέα ρήξη ΗΠΑ - Ευρώπης
Καθώς οι ευρωπαϊκές τράπεζες πιέζουν τους πολιτικούς να καλύψουν την απόσταση από τις ΗΠΑ, οι μεταρρυθμίσεις στην αμερικανική χρηματοπιστωτική αγορά συνεχίζονται.
Η τάση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη ατζέντα απορρύθμισης της κυβέρνησης Trump, η οποία εκτείνεται από την τεχνολογία έως τα ορυκτά καύσιμα και την αυτοκινητοβιομηχανία.
Αυτή η νέα δυναμική προκαλεί ανησυχία σε ορισμένους ανώτερους Ευρωπαίους κεντρικούς τραπεζίτες και επόπτες.
Αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν στο Bloomberg υπό καθεστώς ανωνυμίας, υποστήριξαν ότι η αμερικανική προσέγγιση έχει μεταφερθεί σε δύσκολες συζητήσεις σε διεθνή φόρα, όπως η Basel Committee.
Σύμφωνα με έναν έμπειρο Ευρωπαίο policymaker, στα σχεδόν 20 χρόνια που συμμετέχει στα διεθνή όργανα ρύθμισης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, δεν έχει δει ποτέ τόσο μεγάλη απόσταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη ως προς τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τους κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Αρκετοί αξιωματούχοι εξέφρασαν ανησυχίες για αυτό που αντιλαμβάνονται ως εφησυχασμό των ΗΠΑ απέναντι σε κινδύνους, ιδιαίτερα στους τομείς των τραπεζών, της τεχνητής νοημοσύνης και της πίστωσης, αλλά και για την υποχώρηση της εποπτείας στο εσωτερικό της χώρας.
Η τεχνητή νοημοσύνη και το private credit προκαλούν νέες ανησυχίες
Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει δημοσίως ότι δεν θεωρούν πως το private credit αποτελεί συστημική απειλή.
Ωστόσο, αναζητούν πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με την έκθεση των τραπεζών στον συγκεκριμένο τομέα.
Παράλληλα, έχουν χαρακτηρίσει τον κυβερνοκίνδυνο ως μία από τις βασικές προτεραιότητες της εποπτείας των τραπεζών.
«Είναι δύσκολο να αξιολογήσει κανείς τις αλλαγές στην εποπτεία της Fed, αλλά η ΕΚΤ, η Bank of England και άλλες αρχές θα πρέπει να εξετάσουν εάν η εποπτεία καθίσταται ανεπαρκής», δήλωσε ο Paul Tucker, πρώην υποδιοικητής της Bank of England και σήμερα ερευνητής στο Harvard University.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα σχέδια της Fed για μεταρρύθμιση των βασικών κανόνων ρευστότητας.
Οι αλλαγές θα μπορούσαν τελικά να επιτρέψουν στις τράπεζες να μεταφέρουν κεφάλαια από περιουσιακά στοιχεία χαμηλής απόδοσης, όπως τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, σε πιο ριψοκίνδυνα assets.
Ο Tucker χαρακτήρισε την προοπτική αυτή «μπερδεμένο λάθος».
Οι προτάσεις δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Τον Ιούνιο, η Bowman είχε δηλώσει στην Επιτροπή Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών της Βουλής των Αντιπροσώπων ότι στόχος είναι να διασφαλιστεί «ότι οι τράπεζες μπορούν να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους υπό συνθήκες πίεσης, διατηρώντας παράλληλα την ικανότητα να παρέχουν ρευστότητα σε πελάτες και κοινότητες».
«Modernize» για τις ΗΠΑ, «deregulate» για την Ευρώπη
Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν παράλληλα τονίσει δημοσίως την ανάγκη «εκσυγχρονισμού» του παγκόσμιου ρυθμιστικού πλαισίου.
Ωστόσο, σύμφωνα με ανθρώπους που γνωρίζουν τον τρόπο σκέψης των Ευρωπαίων αξιωματούχων, η λέξη «modernize» εκλαμβάνεται από ορισμένους στην Ευρώπη ως συνώνυμη της λέξης «deregulate», δηλαδή απορρύθμιση.
Παράλληλα, σε ιδιωτικό επίπεδο, οι ΗΠΑ έχουν αμφισβητήσει την ανάγκη οι χρηματοπιστωτικές εποπτικές αρχές να επεκταθούν σε νέα πεδία, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις σχετικές συζητήσεις.
Ο πρώην αξιωματούχος της Basel, Neil Esho, εκτιμά ότι δεν αναμένει «κάτι ουσιαστικό να αλλάξει, εφόσον απαιτείται διεθνής συμφωνία».
Η αμφισβήτηση της Basel Committee
Κατά την κατάθεσή της στη Γερουσία τον περασμένο Φεβρουάριο, η Bowman έθεσε επίσης ζήτημα σχετικά με αυτό που χαρακτήρισε μακροχρόνιες «ανησυχίες διακυβέρνησης» στην Basel Committee.
Μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε σε «αυξανόμενη συγκέντρωση και μειωμένη εναλλαγή της ηγεσίας μεταξύ των δικαιοδοσιών».
Οι ΗΠΑ παραμένουν ενεργός συμμετέχων σε διμερείς και τριμερείς συναντήσεις με τους διεθνείς εταίρους τους.
Ωστόσο, ο Esho εκτιμά ότι θα μπορούσε να καταστεί «δύσκολη» η διασφάλιση ομαλού διεθνούς συντονισμού σε περιόδους κρίσης.
«Υπάρχει σαφής έλλειψη εμπιστοσύνης»
«Υπάρχει σίγουρα έλλειψη εμπιστοσύνης», δήλωσε ο Esho, περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο η αμερικανική θέση θεωρείται πλέον ότι προέρχεται απευθείας από το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, κάτι που αποτελεί νέα εξέλιξη.
«Νομίζω ότι ορισμένοι έχουν την άποψη πως μπορείς να συμβιβαστείς σε όλα τα υπόλοιπα, αλλά όχι στην ανεξαρτησία της νομισματικής πολιτικής. Το καταλαβαίνω, αλλά είναι πραγματικά πολύ λυπηρό», κατέληξε.
Η σύγκρουση ΗΠΑ - Ευρώπης για το μέλλον της τραπεζικής εποπτείας και των κανόνων Basel αποκτά έτσι νέα διάσταση.
Από τη μία πλευρά, η Ουάσινγκτον του Donald Trump προωθεί μια επιθετική ατζέντα απορρύθμισης, επιδιώκοντας να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των αμερικανικών τραπεζών.
Από την άλλη, η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει εάν θα ακολουθήσει την ίδια πορεία ή εάν θα διατηρήσει ένα αυστηρότερο εποπτικό πλαίσιο, με κίνδυνο όμως οι ευρωπαϊκές τράπεζες να συνεχίσουν να λειτουργούν με μειονέκτημα έναντι της Wall Street.
Η μάχη για το Basel III, το κόστος κεφαλαίου και τους κανόνες εποπτείας δεν είναι πλέον μόνο τεχνική υπόθεση. Αποτελεί πλέον κρίσιμο ζήτημα ανταγωνιστικότητας για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών