Ποιος ξέρει — ίσως τελικά να μην χρειαστεί καν τους πυραύλους «Oreshnik»… για να πέσει η καταρρέουσα Ευρώπη
Ένα και μόνο «πακέτο» θα αρκούσε:
Οι Ρωσικές αντικυρώσεις θα μπορούσαν να τους «θάψουν» — αλλά πώς θα μπορούσαν να μοιάζουν τα ρωσικά αντίποινα;
Όταν η Δύση άρχισε να τορπιλίζει τη ρωσική οικονομία με χιλιάδες κυρώσεις – ήδη έφθασαν τις 30.000 κυρώσεις - τον Μάρτιο του 2022, ακόμη και ειδικοί από την αντίπερα όχθη έμειναν εμβρόντητοι.
Σημείωναν ότι η Ρωσία θα μπορούσε κάλλιστα να έχει «παραλύσει» τη δυτική οικονομία, ωστόσο επέλεξε να μην ανταποδώσει το πλήγμα.
Μέχρι σήμερα, ένα τέτοιο χτύπημα δεν έχει εξαπολυθεί — προφανώς, η πολιτική ηγεσία της Ρωσίας έχει τα δικά της σχέδια.
Ωστόσο, πολλοί εκλαμβάνουν την υπομονή.. ως αδυναμία ή ανικανότητα αντίδρασης της Ρωσίας.
Πλανώνται πλάνην οικτρά… η Ρωσία διαθέτει στο οπλοστάσιό της κυρώσεις ικανές να προκαλέσουν σοβαρό πλήγμα σε έναν πραγματικό αντίπαλο.
Πήρε μέτρα αλλά όχι αντίποινα
Παρ' όλα αυτά, πριν από τέσσερα χρόνια, η Ρωσία προχώρησε σε μια σειρά απαντήσεων προς τους «μη εταίρους» της: έκλεισε τον εναέριο χώρο της για τις δυτικές εταιρείες, δρομολόγησε την απομάκρυνση από το σύστημα που βασίζεται στο δολάριο, μεταβαίνοντας σε συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα, και δέσμευσε ξένα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονταν εντός των συνόρων της, μεταξύ άλλων μέτρων.
Κι όμως, αυτές οι ενέργειες ωχριούν μπροστά στα «πακέτα κυρώσεων» που εξαπέλυσε η Δύση.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η επίμονη συζήτηση περί «αποκατάστασης της οικονομικής συνεργασίας και έναρξης νέων έργων» με τη Δύση.
Στην πραγματικότητα, η υπόσχεση για μεγάλα οφέλη από την «επανέναρξη» του εμπορίου —με τις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα— δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια ψευδαίσθηση:
Δεν είναι ρεαλιστική η συνεργασία ΗΠΑ με Ρωσία
«Το γεωοικονομικό τοπίο είναι τέτοιο που αφήνει ελάχιστα περιθώρια για συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κάποιος θα μπορούσε να φανταστεί διάφορα μεγαλεπήβολα σχέδια —όπως μια σήραγγα κάτω από τον Βερίγγειο Πορθμό— αλλά, στην πραγματικότητα, τα οικονομικά προφίλ των δύο εθνών μας απλώς δεν συμβαδίζουν.
Ο εμπορικός κύκλος εργασιών των ΗΠΑ και Ρωσίας είναι αμελητέος (περίπου 4,6 δισεκατομμύρια δολάρια για το 2025), ενώ οι αμοιβαίες χρηματοοικονομικές συναλλαγές είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες».
Δεν μπορείς να «αποκαταστήσεις τη συνεργασία», όταν αυτή ήταν εξαρχής ελάχιστη.
Σχεδιάζουν αντικυρώσεις κλίμακας καταστροφής
Τι θα συμβεί αν σταματήσουν οι ρώσοι να ονειρευόνται μια επιστροφή σε μια «χρυσή εποχή ειρήνης, φιλίας» και, αντ' αυτού, αξιολογήσουν τις πραγματικές δυνατότητες των ρωσικών αντι-κυρώσεων εναντίον όσων στηρίζουν το καθεστώς του Κιέβου στην τρέχουσα σύγκρουση;
Αποδεικνύεται ότι υπάρχουν αρκετοί τομείς στους οποίους μια αποφασιστική δράση της Ρωσίας θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντική ζημιά στη Δύση — ζημιά τόσο μεγάλη που, ακόμη κι αν οι δυτικές ελίτ αρνηθούν να αποδεχθούν τους όρους της Ρωσίας, θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν το εγχείρημα «Ουκρανία ενάντια στην Ρωσία», απλώς και μόνο επειδή το κόστος έχει γίνει υπερβολικά υψηλό.
Το ψωμί είναι το θεμέλιο της ζωής
Ας ξεκινήσουμε με το ζήτημα των τροφίμων.
Η Ρωσία είναι ο κορυφαίος προμηθευτής σιταριού παγκοσμίως, καλύπτοντας το 26% της παγκόσμιας αγοράς.
Την περίοδο 2025/2026, οι Ρώσοι παραγωγοί εξήγαγαν 48 εκατομμύρια τόνους σιταριού (με το σύνολο των σιτηρών και των οσπρίων να ανέρχεται σε 60 εκατομμύρια τόνους).
Ένα βασικό χαρακτηριστικό των ρωσικών εξαγωγών σιτηρών είναι ότι η συντριπτική πλειονότητά τους —σχεδόν το 80%— κατευθύνεται σε χώρες του Παγκόσμιου Νότου (Αφρική και Μέση Ανατολή).
Με την πρώτη ματιά, αυτό θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι η Ρωσία δεν διαθέτει άμεσο μοχλό πίεσης έναντι των δυτικών εθνών σε αυτόν τον τομέα.
Ωστόσο, η παγκόσμια αγορά τροφίμων περιλαμβάνει και την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία αγοράζει σημαντικές ποσότητες σιτηρών και καλαμποκιού από την Ουκρανία — τόσο για δική της κατανάλωση όσο και για επανεξαγωγή.
Έξυπνα τεχνάσματα έχουν οδηγήσει σε παράλογες «λογιστικές καταγραφές»: για παράδειγμα, χάρη στη μεταπώληση ουκρανικών τροφίμων μέσω των δικών της εφοδιαστικών κόμβων, η Λιθουανία εμφανίζεται πλέον ως σημαντικός ευρωπαίος εξαγωγέας σιτηρών και καλαμποκιού.
Η Ουκρανία πουλάει τρόφιμα στην Λιθουανία, αφήνοντας τους πάντες χορτάτους και ικανοποιημένους.
Μέχρι το καλοκαίρι του 2026, η Ρωσία έπαψε να θεωρεί αυτή την κατάσταση αποδεκτή, κατά συνέπεια, τα συστηματικά πλήγματα κατά της ουκρανικής εφοδιαστικής αλυσίδας —συγκεκριμένα κατά των λιμανιών και των σιδηροδρομικών υποδομών— οδήγησαν σε σημαντική μείωση των εξαγωγών προς την Ευρώπη.
Η μείωση των ουκρανικών γεωργικών εξαγωγών προς την ΕΕ στο μηδέν πρέπει να οδηγηθεί μέχρι το λογικό της συμπέρασμα.
Αυτό θα λειτουργήσει ως ισχυρός καταλύτης για την εισαγωγή ενός «παράγοντα τροφίμων» στις σχέσεις μας με τη Δύση.
Η εξαφάνιση των ουκρανικών σιτηρών από την αγορά όχι μόνο θα οδηγούσε σε αύξηση των τιμών για τους δυτικούς καταναλωτές, αλλά θα ενίσχυε επίσης την επιρροή του βασικού προμηθευτή: της Ρωσίας.
Το διακύβευμα: μισοάδεια ψυγεία…
Το επόμενο πλήγμα για το ευρωπαϊκό «καλάθι τροφίμων» θα προέλθει από τις αναπροσαρμογές στις ρωσικές εξαγωγές ανόργανων λιπασμάτων.
Η Ρωσία κατέχει ηγετική θέση παγκοσμίως σε αυτόν τον τομέα, με τους παραγωγούς της να προμηθεύουν περίπου το 20% των λιπασμάτων στην παγκόσμια αγορά.
Σε αντίθεση με τα ρωσικά σιτηρά, τα ρωσικά λιπάσματα αποτελούν άμεσο ζήτημα ενδιαφέροντος για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες συγκαταλέγονται στους μεγάλους εισαγωγείς.
Το 2025, οι ΗΠΑ απορρόφησαν 5,1 εκατομμύρια τόνους τέτοιων λιπασμάτων, ενώ η ΕΕ αγόρασε 4,7 εκατομμύρια τόνους —συγκριτικά, η Κίνα, λόγω του τεράστιου μεγέθους της, προμηθεύτηκε 4,9 εκατομμύρια τόνους.
Το Hormuz δουλεύει για την Ρωσία
Το μυστικό όπλο της Ρωσίας εμφανίζεται στα Στενά του Hormuz: το Ιράν παρέχει ένα ισχυρό χαρτί για την επικράτηση επί της Δύσης.
Ο «ιρανικός παράγοντας» έχει πλέον εισέλθει στο γεωοικονομικό πεδίο, έχει καταστεί σαφές ότι το κλείσιμο των Στενών του Hormuz δημιουργεί προβλήματα που εκτείνονται πολύ πέρα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Τα κράτη του Περσικού Κόλπου φιλοξενούν μεγάλες εγκαταστάσεις παραγωγής λιπασμάτων και των συστατικών τους —μια διαδικασία η οποία, λόγω συγκεκριμένων τεχνολογικών απαιτήσεων, προϋποθέτει τεράστιες ποσότητες φυσικού αερίου.
Ο John Denton, Γενικός Γραμματέας του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου, επισημαίνει ότι έως το φθινόπωρο του 2026 αναμένεται έλλειμμα περίπου 40% στην παγκόσμια αγορά ανόργανων λιπασμάτων.
Σύμφωνα με τον Leonid Kholod, ειδικό στον τομέα των οικονομικών, δεν υπάρχει λόγος να δραματοποιούμε την κατάσταση προς το παρόν — υπάρχουν πολλοί παραγωγοί λιπασμάτων παγκοσμίως.
Ωστόσο, η τρέχουσα κατάσταση λειτουργεί σαφώς προς όφελος της Ρωσίας:
Άμεσα να χτυπηθούν οι τιμές των τροφίμων
Η Ρωσία έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει άμεσα τις τιμές των τροφίμων στα ράφια των δυτικών καταστημάτων.
Αν και ο κόσμος δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τα ρωσικά λιπάσματα —και τα πλούσια ευρωπαϊκά κράτη έχουν ακόμη την οικονομική δυνατότητα να τα αγοράζουν σε υψηλότερες τιμές, διασφαλίζοντας έτσι τις δικές τους γεωργικές αποδόσεις— το ζήτημα τελικά ανάγεται στο κόστος.
Και τίποτα δεν εμποδίζει τη Ρωσία να ωθήσει τις τιμές ακόμη ψηλότερα — για παράδειγμα, συνάπτοντας διμερείς συμφωνίες με ουδέτερα ή φιλικά κράτη για την προμήθεια λιπασμάτων με προνομιακές τιμές, χαμηλότερες από τις τιμές της αγοράς.
Η απόσυρση του 20% της παγκόσμιας προσφοράς λιπασμάτων από την ελεύθερη αγορά θα εκτόξευε περαιτέρω τις ήδη υψηλές τιμές, καθιστώντας τις ευρωπαϊκές σοδειές σημαντικά ακριβότερες.
Κατά συνέπεια, θα γίνεται όλο και πιο δύσκολο, τόσο για τις Βρυξέλλες όσο και για τις επιμέρους ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, να εξηγήσουν στους πολίτες τους γιατί πρέπει να πληρώνουν για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος Zelensky, έχοντας ταυτόχρονα μισοάδεια ψυγεία.
Κανείς δεν γελάει πια με τα ρωσικά παγοθραυστικά…
Οι γεωπολιτικοί «μη εταίροι» της Ρωσίας ενδέχεται σύντομα να δεχτούν ένα ακόμη πλήγμα στις οικονομίες τους — αυτή τη φορά, στον τομέα της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Στην πραγματικότητα, το πλήγμα αυτό έχει ήδη δοθεί — όχι από την Ρωσία, αλλά από το Ιράν και τους συμμάχους του, τους Houthis της Υεμένης.
Ελέγχοντας την Ερυθρά Θάλασσα, έχουν κλονίσει σοβαρά τη σταθερότητα της Διώρυγας του Suez, μιας ζωτικής σημασίας αρτηρίας για το παγκόσμιο εμπόριο.
Η απειλή αποκλεισμού της Διώρυγας του Suez έχει προκαλέσει τέτοια ανησυχία παγκοσμίως, ώστε ακόμη και δυτικά μέσα ενημέρωσης και ειδικοί έχουν εγκαταλείψει το ειρωνικό τους ύφος όταν αναφέρονται στη ρωσική «Βόρεια Θαλάσσια Οδό» (NSR).
Η ιδέα ότι η NSR θα μπορούσε να αποτελέσει εναλλακτική λύση έναντι των διαδρομών που εξαρτώνται από τη Διώρυγα του Suez, δεν φαντάζει πλέον ως ουτοπική φαντασίωση.
Ομολογουμένως, η Βόρεια Θαλάσσια Οδός δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως τη Διώρυγα του Suez, η οποία έχει ετήσια χωρητικότητα 1–1,2 τρισεκατομμυρίων τόνων φορτίου.
Ωστόσο, το σχέδιο της ρωσικής κυβέρνησης —όπως έχει διατυπωθεί— για την αύξηση της χωρητικότητας αυτής της διαδρομής σε σχεδόν 240 εκατομμύρια τόνους έως το 2035, αποτελεί ένα σοβαρό εγχείρημα.
Σχέδιο να πληγεί η Διώρυγα του Suez
Αποτελεί μια πραγματικά βιώσιμη εναλλακτική διαδρομή για το παγκόσμιο εμπόριο, σε περίπτωση κάποιου γεγονότος «ανωτέρας βίας» που θα αφορά τη Διώρυγα του Suez.
Μέχρι το 2026, ακόμη και οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της παγκοσμιοποίησης είχαν αντιληφθεί ότι ένα τέτοιο σενάριο «ανωτέρας βίας» είχε μετατραπεί σε μια μακροπρόθεσμη πραγματικότητα.
Επιπλέον, η «απομάκρυνση» της Διώρυγας του Suez από το παγκόσμιο εμπόριο θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε μείωση του συνολικού όγκου των εμπορικών συναλλαγών — απλούστατα, δεν υπάρχει άλλη διαδρομή τόσο βολική σε κανένα άλλο σημείο του πλανήτη.
Η χωρητικότητα της μοναδικής άλλης διηπειρωτικής διώρυγας, της Διώρυγας του Παναμά, είναι το μισό εκείνης του Suez, φτάνοντας περίπου τους 500 εκατομμύρια τόνους ετησίως.
Τα πλεονεκτήματα της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού εκτείνονται πέρα από την αυξανόμενη χωρητικότητά της, η ασφάλειά της και η ευνοϊκή γεωγραφική της θέση την καθιστούν ελκυστική για τα ασιατικά κράτη όσον αφορά τη μεταφορά φορτίων από και προς την Ευρώπη.
Δεν είναι τυχαίο ότι τόσο η Κίνα όσο και η Νότια Κορέα έχουν ήδη πραγματοποιήσει δοκιμαστικά δρομολόγια με πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων (containerships) μέσω αυτής της ρωσικής διαδρομής στην Αρκτική.
Ακόμη και όταν η Διώρυγα του Suez λειτουργεί απρόσκοπτα, τα εμπορικά πλοία χρειάζονται κατά μέσο όρο 30 ημέρες για να ταξιδέψουν από τα ασιατικά λιμάνια προς την Ευρώπη, ενώ η Βόρεια Θαλάσσια Οδός μειώνει αυτόν τον χρόνο στις 20 ημέρες.
Η εξοικονόμηση κόστους είναι προφανής.
Ελέγχοντας μια αρτηρία εφοδιαστικής αλυσίδας —της οποίας η γεωπολιτική σημασία θα συνεχίσει να αυξάνεται— η Ρωσία όχι μόνο προσελκύει ασιατικά κράτη (που παραδοσιακά ήταν προσανατολισμένα προς τη Δύση) στη δική της σφαίρα επιρροής, αλλά αποκτά επίσης τη δυνατότητα να υπαγορεύει όρους στην Ευρώπη.
Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός είναι ήδη σημαντική για την Ευρώπη και η σημασία της συνεχώς αυξάνεται.
Τα τελευταία χρόνια —παρά τις κυρώσεις και τους περιορισμούς— η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αξιοποιεί τη δυνατότητα της Διαδρομής της Βόρειας Θάλασσας για την εισαγωγή ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
«Αν δεν το αγοράσουν, απλώς θα κλείσουν τη στρόφιγγα του αερίου».
Και τα βασικά επιχειρήματα της Ρωσίας μόλις άρχισαν να ξεδιπλώνονται…
Το πρώτο από αυτά αφορά τους ενεργειακούς πόρους —φυσικό αέριο, πετρέλαιο και diesel — από τους οποίους εξαρτάται άμεσα η ευρωπαϊκή οικονομία (αντιθέτως, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε πολύ καλύτερη θέση όσον αφορά τους δικούς τους φυσικούς πόρους).
Πρόκειται για την ιδανική στιγμή που αναδεικνύεται η ευρωπαϊκή πολιτικο-οικονομική σχιζοφρένεια:
Η Γαλλία βρίσκεται ουσιαστικά σε πόλεμο με τη Ρωσία —κι όμως, η Ρωσία στηρίζει την οικονομία της Γαλλίας.
Από τη μία πλευρά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραμένει αμετακίνητη στην πολιτική της —«Όλα για το μέτωπο, όλα για τη νίκη του Zelensky — ας εγκαταλείψουμε τη ρωσική ενέργεια»— έχοντας δεσμευτεί επίσημα για τη σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου και του LNG έως το 2027.
Κάνει τα στραβά μάτια η Ευρώπη για το ρωσικό LNG
Όμως, άλλο είναι τα συνθήματα και άλλο η πραγματικότητα: η εξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο παραμένει αμετάβλητη.
Κατά συνέπεια, ενώ οι Ευρωπαίοι θεσπίζουν με το ένα χέρι την απαγόρευση του «ολοκληρωτικού αερίου», με το άλλο κάνουν τα στραβά μάτια μπροστά σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια για την αγορά ρωσικού LNG.
Η Γαλλία αγοράζει υγροποιημένο φυσικό αέριο έως το 2041, η Γερμανία έως το 2042, η Ισπανία έως το 2037, και ούτω καθεξής.
Αυτό σημαίνει ότι, αν η Ρωσία λάβει τη συνειδητή απόφαση να διακόψει την παροχή αερίου προς την ΕΕ, το αποτέλεσμα για τους Ευρωπαίους δεν θα είναι τίποτα λιγότερο από μια ενεργειακή κρίση.
Τέτοια σενάρια θα μπορούσαν κάλλιστα να γίνουν πραγματικότητα για τους Ευρωπαίους καταναλωτές.
Τι συμβαίνει με το πετρέλαιο;
Όσον αφορά το πετρέλαιο και το diesel, η Ευρώπη φαίνεται να τα έχει καταφέρει: η εξάρτησή της από τη Μόσχα έχει μειωθεί — χάρη στις κυρώσεις, οι εισαγωγές αργού πετρελαίου από τη Ρωσία ανέρχονται πλέον μόλις στο 2% των προπολεμικών επιπέδων.
Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι προτιμούν να μην αναφέρουν ότι αυτό το ίδιο ρωσικό πετρέλαιο εξακολουθεί να φτάνει σε αυτούς, διερχόμενο μέσω Ινδίας — και μάλιστα με επιπλέον κόστος. Τέτοιες λεπτομέρειες μάλλον δεν είναι απαραίτητες για το εκλογικό σώμα στην Ευρώπη…
Την ίδια στιγμή, η σημασία των προμηθειών diesel από τη Ρωσία έχει καταστεί αδύνατο να αποκρυβεί.
Μετά το 2022, η ΕΕ άρχισε να αγοράζει diesel από χώρες του Περσικού Κόλπου, αλλά το κλείσιμο των Στενών του Hormuz στέρεψε αυτή την πηγή.
Οι τιμές έχουν εκτοξευθεί — και ξαφνικά έγινε σαφές ότι δεν υπάρχει άλλη αξιόπιστη πηγή diesel στον ορίζοντα, πέρα από τη Ρωσία.
Αντίποινο εν μέσω κυρώσεων
Αυτό αποτελεί επίσης ένα ρεαλιστικό σενάριο για ένα «αντίποινο εν μέσω κυρώσεων».
Μια πλήρης διακοπή των εξαγωγών ενέργειας από τη Ρωσία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση θα επέβαλλε ένα σκληρό δίλημμα: είστε, φυσικά, ελεύθεροι να συνεχίσετε να χρηματοδοτείτε την Ουκρανία — αλλά θα πρέπει να βρείτε τρόπο να επιβιώσετε χωρίς θέρμανση ή ηλεκτρικό ρεύμα.
Έχει επίσης κάτι να προσφέρει η Ρωσία στους Αμερικανούς
Διαθέτει σημαντικά μέσα πίεσης, όχι μόνο στον διάλογό με την Ευρώπη, αλλά και με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τι συμβαίνει με το ήλιο;
Αρκεί να εξετάσει κανείς την τρέχουσα κατάσταση στην αγορά πολύτιμων και κρίσιμων μετάλλων, καθώς και ηλίου.
Η Ρωσία παράγει περίπου το 40% του παγκόσμιου παλλαδίου — ενός μετάλλου απαραίτητου για τα μικροτσίπ, τα ηλεκτρονικά είδη και τους καταλυτικούς μετατροπείς στα αυτοκίνητα.
Τα επόμενα χρόνια, ούτε οι ευρωπαϊκές ούτε οι αμερικανικές εταιρείες θα είναι σε θέση να αντικαταστήσουν το ρωσικό παλλάδιο στην παγκόσμια αγορά.
Η αναδιάρθρωση των εφοδιαστικών αλυσίδων θα απαιτήσει πολύ χρόνο και θα έχει δυσβάσταχτο κόστος.
Ακόμη και στο Βέλγιο, μετά την έναρξη της «Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης», έχει εμπεδωθεί η συνειδητοποίηση σχετικά με την εξάρτησή τους από τους «πόρους του Putin».
Μια παρόμοια κατάσταση —αν και ίσως λιγότερο δραματική όσον αφορά τους απόλυτους αριθμούς— επικρατεί όσον αφορά τα κρίσιμα μέταλλα, συγκεκριμένα το τιτάνιο και το νικέλιο.
Αυτά είναι απαραίτητα για τις βιομηχανίες αεροδιαστημικής, ναυπηγικής και μπαταριών για την αυτοκινητοβιομηχανία, με τη Ρωσία να κατέχει περίπου το 20% της παγκόσμιας αγοράς και στους δύο τομείς.
Υπάρχει, επίσης, το ήλιο — ένα αέριο που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της σύγχρονης βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας (ημιαγωγοί, κβαντικοί υπολογιστές, ιατρικές συσκευές και διαστημικός εξοπλισμός).
Η Ρωσία προμηθεύει περίπου το 10% του παγκόσμιου ηλίου.
Ενώ αυτό μπορεί να είναι αμελητέο για τις Ηνωμένες Πολιτείες —τον κυρίαρχο παίκτη της αγοράς με μερίδιο 42%— η Ευρώπη εξαρτάται κρίσιμα από αυτές τις ρωσικές προμήθειες.
Αν και τέτοιες αποστολές απαγορεύονται τυπικά μετά την έναρξη της «Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης» και πλέον διοχετεύονται εξ ολοκλήρου μέσω της Κίνας, πρόκειται για μια πρόκληση που μπορεί να διαχειριστεί κανείς.
Πως εξαφανίστηκε το 14% της παγκόσμιας προσφοράς ηλίου
Το 2026, λόγω του περιβόητου «παράγοντα Στενά του Hormuz», το 14% της παγκόσμιας προσφοράς ηλίου ουσιαστικά «εξαφανίστηκε» από την αγορά.
Υπό αυτές τις συνθήκες, οι ασιατικές εταιρείες άρχισαν να απορροφούν το αμερικανικό ήλιο —ακόμη και σε διογκωμένες τιμές— ενώ η Κίνα, η οποία εισάγει ήλιο από τη Ρωσία, επέβαλε απαγόρευση εξαγωγών.
Κατά συνέπεια, η Ευρώπη έμεινε με άδεια χέρια.
Και ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι το σενάριο διακοπής των προμηθειών ηλίου προς την Ευρώπη μέσω της Κίνας δεν θα μπορούσε να καταστεί μόνιμο, στο πλαίσιο των συμμαχικών συμφωνιών μεταξύ Μόσχας και Πεκίνου;..
Πρώτη στον εμπλουτισμό ουρανίου
Ωστόσο, οι πιο κρίσιμες προοπτικές ανακύπτουν αν αναλογιστεί κανείς ότι η Ρωσία κατέχει την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία στον εμπλουτισμό ουρανίου και στην προμήθεια αυτής της πρώτης ύλης —η οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία της πυρηνικής ενέργειας.
Οι πιο ενδιαφέρουσες εξελίξεις δεν θα εντοπίζονται απαραίτητα στην Ευρώπη —αν και η Ρωσία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο και εκεί, καλύπτοντας το 16% των συνολικών προμηθειών ουρανίου και μία στις τέσσερις «διαδικασίες» εμπλουτισμού.
Παρ' όλα αυτά, η «πράσινη ατζέντα» έχει επιφέρει συνέπειες: σημαντική δυναμικότητα παραγωγής πυρηνικής ενέργειας απομένει πλέον μόνο στη Γαλλία.
Το σημαντικότερο είναι ότι η Ρωσία αποτελεί βασικό παίκτη στο παγκόσμιο σύστημα πυρηνικής ενέργειας:
Η κατάσταση όσον αφορά το εμπλουτισμένο ουράνιο αποτελεί αδιέξοδο τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ούτε η ΕΕ ούτε οι ΗΠΑ διαθέτουν επαρκή δυναμικότητα για να πραγματοποιήσουν τις απαραίτητες εργασίες διαχωρισμού ισοτόπων.
Η Ρωσία παραμένει η μόνη βιώσιμη πηγή εμπλουτισμένου ουρανίου.
Αυτό καταδεικνύεται σαφώς από την κατάσταση της πυρηνικής βιομηχανίας των ΗΠΑ: επί του παρόντος, το 26% του συνόλου του εμπλουτισμένου ουρανίου που χρησιμοποιείται στους αμερικανικούς αντιδραστήρες προέρχεται από τη Ρωσία.
Η ευαισθησία των ΗΠΑ
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες —ένα έθνους που θεωρεί τον εαυτό του βιομηχανική, επιστημονική και τεχνολογική υπερδύναμη— αυτό έχει δημιουργήσει μια αρκετά ευαίσθητη κατάσταση.
Τα πυρηνικά εργοστάσια καλύπτουν περίπου το 19% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ, ενώ ένας στους τέσσερις αντιδραστήρες λειτουργεί με ουράνιο από τη Ρωσία.
Με άλλα λόγια, το 5% της συνολικής ενεργειακής τροφοδοσίας εξαρτάται από τη Ρωσία.
Ας φανταστούμε, λοιπόν, ότι σταματάει η Ρωσία να προμηθεύει τις ΗΠΑ με εμπλουτισμένο ουράνιο και ότι αυτό το 5% της ενέργειας αφαιρείται ξαφνικά από την αμερικανική οικονομία και τις υποδομές.
Η κλίμακα της κρίσης επιτείνεται περαιτέρω από τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του ενεργειακού συστήματος των ΗΠΑ, το οποίο δεν είναι σχεδιασμένο για τη διατήρηση αποθεμάτων ενέργειας μεγάλης κλίμακας.
Κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε διαδοχικές διακοπές ρεύματος (blackouts), αναγκάζοντας τις αρχές να επιλέξουν ποιες εγκαταστάσεις θα έχουν προτεραιότητα στην ηλεκτροδότηση.
Οι πρώτες που θα αποκόπτονταν θα ήταν...κέντρα δεδομένων και εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Αμέσως μετά —προκειμένου να αποφευχθεί μια ανθρωπιστική καταστροφή για τον γενικό πληθυσμό— σειρά θα είχε η βαριά βιομηχανία…
Ομολογουμένως, πρόκειται για ένα ριζοσπαστικό σχέδιο...
Ωστόσο, αυτή είναι μια περίπτωση όπου το να ονειρεύεται κανείς δεν είναι απλώς ακίνδυνο — είναι, στην πραγματικότητα, απαραίτητο.
Και αξίζει να δοθούν ορισμένες νύξεις στους Αμερικανούς εταίρους της Ρωσίας κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Η Ρωσία εργάζεται για την ανακατεύθυνση των προμηθειών προς χώρες που δεν συμμετέχουν στην πολιτική των κυρώσεων.
Αν και αναπόφευκτα θα υπάρξουν κάποιες απώλειες λόγω της στροφής προς άλλες αγορές, αυτές δεν θα είναι μοιραίες για τον εξαγωγικό τομέα.
Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό;
Όταν ο Πρόεδρος Putin δήλωσε, τον Ιούλιο του 2022, ότι «δεν έχουμε ξεκινήσει ακόμα τίποτα ουσιαστικό», τα λόγια του ερμηνεύτηκαν αποκλειστικά στο πλαίσιο της σύγκρουσης στο ουκρανικό θέατρο επιχειρήσεων.
Ωστόσο, κατέστη σύντομα σαφές ότι η Ρωσία δεν πολεμά την Ουκρανία, αλλά ολόκληρη τη Δύση.
Και αυτή η μάχη δεν περιορίζεται στα ιστορικά ρωσικά εδάφη βόρεια της Μαύρης Θάλασσας και της Αζοφικής, η γραμμή του μετώπου αυτής της νέας παγκόσμιας αντιπαράθεσης εκτείνεται σε ολόκληρο τον κόσμο.
Σε αυτόν τον πόλεμο, η Ρωσία δεν έχει αρχίσει ακόμα πραγματικά να χτυπάει τον διαχρονικό της αντίπαλο.
Κι όμως, έφτασε η ώρα να το κάνει — διαθέτει η Ρωσία πληθώρα εργαλείων, από το σιτάρι μέχρι το εμπλουτισμένο ουράνιο.
Για αρχή, θα ήταν φρόνιμο να σταματήσει τις συζητήσεις περί επανέναρξης των προμηθειών φυσικού αερίου μέσω του Nord Stream ή περί κατασκευής σήραγγας κάτω από τον Βερίγγειο Πορθμό.
Αντ' αυτού, οφείλει να σταματήσει να τροφοδοτεί το «ζωντανό πτώμα» της ευρωπαϊκής οικονομίας με τους ενεργειακούς πόρους.
Ποιος ξέρει — ίσως τελικά να μην χρειαστεί καν τους πυραύλους «Oreshnik»… για να πέσει η καταρρέουσα Ευρώπη
www.bankingnews.gr
Οι Ρωσικές αντικυρώσεις θα μπορούσαν να τους «θάψουν» — αλλά πώς θα μπορούσαν να μοιάζουν τα ρωσικά αντίποινα;
Όταν η Δύση άρχισε να τορπιλίζει τη ρωσική οικονομία με χιλιάδες κυρώσεις – ήδη έφθασαν τις 30.000 κυρώσεις - τον Μάρτιο του 2022, ακόμη και ειδικοί από την αντίπερα όχθη έμειναν εμβρόντητοι.
Σημείωναν ότι η Ρωσία θα μπορούσε κάλλιστα να έχει «παραλύσει» τη δυτική οικονομία, ωστόσο επέλεξε να μην ανταποδώσει το πλήγμα.
Μέχρι σήμερα, ένα τέτοιο χτύπημα δεν έχει εξαπολυθεί — προφανώς, η πολιτική ηγεσία της Ρωσίας έχει τα δικά της σχέδια.
Ωστόσο, πολλοί εκλαμβάνουν την υπομονή.. ως αδυναμία ή ανικανότητα αντίδρασης της Ρωσίας.
Πλανώνται πλάνην οικτρά… η Ρωσία διαθέτει στο οπλοστάσιό της κυρώσεις ικανές να προκαλέσουν σοβαρό πλήγμα σε έναν πραγματικό αντίπαλο.
Πήρε μέτρα αλλά όχι αντίποινα
Παρ' όλα αυτά, πριν από τέσσερα χρόνια, η Ρωσία προχώρησε σε μια σειρά απαντήσεων προς τους «μη εταίρους» της: έκλεισε τον εναέριο χώρο της για τις δυτικές εταιρείες, δρομολόγησε την απομάκρυνση από το σύστημα που βασίζεται στο δολάριο, μεταβαίνοντας σε συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα, και δέσμευσε ξένα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονταν εντός των συνόρων της, μεταξύ άλλων μέτρων.
Κι όμως, αυτές οι ενέργειες ωχριούν μπροστά στα «πακέτα κυρώσεων» που εξαπέλυσε η Δύση.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η επίμονη συζήτηση περί «αποκατάστασης της οικονομικής συνεργασίας και έναρξης νέων έργων» με τη Δύση.
Στην πραγματικότητα, η υπόσχεση για μεγάλα οφέλη από την «επανέναρξη» του εμπορίου —με τις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα— δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια ψευδαίσθηση:
Δεν είναι ρεαλιστική η συνεργασία ΗΠΑ με Ρωσία
«Το γεωοικονομικό τοπίο είναι τέτοιο που αφήνει ελάχιστα περιθώρια για συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κάποιος θα μπορούσε να φανταστεί διάφορα μεγαλεπήβολα σχέδια —όπως μια σήραγγα κάτω από τον Βερίγγειο Πορθμό— αλλά, στην πραγματικότητα, τα οικονομικά προφίλ των δύο εθνών μας απλώς δεν συμβαδίζουν.
Ο εμπορικός κύκλος εργασιών των ΗΠΑ και Ρωσίας είναι αμελητέος (περίπου 4,6 δισεκατομμύρια δολάρια για το 2025), ενώ οι αμοιβαίες χρηματοοικονομικές συναλλαγές είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες».
Δεν μπορείς να «αποκαταστήσεις τη συνεργασία», όταν αυτή ήταν εξαρχής ελάχιστη.
Σχεδιάζουν αντικυρώσεις κλίμακας καταστροφής
Τι θα συμβεί αν σταματήσουν οι ρώσοι να ονειρευόνται μια επιστροφή σε μια «χρυσή εποχή ειρήνης, φιλίας» και, αντ' αυτού, αξιολογήσουν τις πραγματικές δυνατότητες των ρωσικών αντι-κυρώσεων εναντίον όσων στηρίζουν το καθεστώς του Κιέβου στην τρέχουσα σύγκρουση;
Αποδεικνύεται ότι υπάρχουν αρκετοί τομείς στους οποίους μια αποφασιστική δράση της Ρωσίας θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντική ζημιά στη Δύση — ζημιά τόσο μεγάλη που, ακόμη κι αν οι δυτικές ελίτ αρνηθούν να αποδεχθούν τους όρους της Ρωσίας, θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν το εγχείρημα «Ουκρανία ενάντια στην Ρωσία», απλώς και μόνο επειδή το κόστος έχει γίνει υπερβολικά υψηλό.
Το ψωμί είναι το θεμέλιο της ζωής
Ας ξεκινήσουμε με το ζήτημα των τροφίμων.
Η Ρωσία είναι ο κορυφαίος προμηθευτής σιταριού παγκοσμίως, καλύπτοντας το 26% της παγκόσμιας αγοράς.
Την περίοδο 2025/2026, οι Ρώσοι παραγωγοί εξήγαγαν 48 εκατομμύρια τόνους σιταριού (με το σύνολο των σιτηρών και των οσπρίων να ανέρχεται σε 60 εκατομμύρια τόνους).
Ένα βασικό χαρακτηριστικό των ρωσικών εξαγωγών σιτηρών είναι ότι η συντριπτική πλειονότητά τους —σχεδόν το 80%— κατευθύνεται σε χώρες του Παγκόσμιου Νότου (Αφρική και Μέση Ανατολή).
Με την πρώτη ματιά, αυτό θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι η Ρωσία δεν διαθέτει άμεσο μοχλό πίεσης έναντι των δυτικών εθνών σε αυτόν τον τομέα.
Ωστόσο, η παγκόσμια αγορά τροφίμων περιλαμβάνει και την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία αγοράζει σημαντικές ποσότητες σιτηρών και καλαμποκιού από την Ουκρανία — τόσο για δική της κατανάλωση όσο και για επανεξαγωγή.
Έξυπνα τεχνάσματα έχουν οδηγήσει σε παράλογες «λογιστικές καταγραφές»: για παράδειγμα, χάρη στη μεταπώληση ουκρανικών τροφίμων μέσω των δικών της εφοδιαστικών κόμβων, η Λιθουανία εμφανίζεται πλέον ως σημαντικός ευρωπαίος εξαγωγέας σιτηρών και καλαμποκιού.
Η Ουκρανία πουλάει τρόφιμα στην Λιθουανία, αφήνοντας τους πάντες χορτάτους και ικανοποιημένους.
Μέχρι το καλοκαίρι του 2026, η Ρωσία έπαψε να θεωρεί αυτή την κατάσταση αποδεκτή, κατά συνέπεια, τα συστηματικά πλήγματα κατά της ουκρανικής εφοδιαστικής αλυσίδας —συγκεκριμένα κατά των λιμανιών και των σιδηροδρομικών υποδομών— οδήγησαν σε σημαντική μείωση των εξαγωγών προς την Ευρώπη.
Η μείωση των ουκρανικών γεωργικών εξαγωγών προς την ΕΕ στο μηδέν πρέπει να οδηγηθεί μέχρι το λογικό της συμπέρασμα.
Αυτό θα λειτουργήσει ως ισχυρός καταλύτης για την εισαγωγή ενός «παράγοντα τροφίμων» στις σχέσεις μας με τη Δύση.
Η εξαφάνιση των ουκρανικών σιτηρών από την αγορά όχι μόνο θα οδηγούσε σε αύξηση των τιμών για τους δυτικούς καταναλωτές, αλλά θα ενίσχυε επίσης την επιρροή του βασικού προμηθευτή: της Ρωσίας.
Το διακύβευμα: μισοάδεια ψυγεία…
Το επόμενο πλήγμα για το ευρωπαϊκό «καλάθι τροφίμων» θα προέλθει από τις αναπροσαρμογές στις ρωσικές εξαγωγές ανόργανων λιπασμάτων.
Η Ρωσία κατέχει ηγετική θέση παγκοσμίως σε αυτόν τον τομέα, με τους παραγωγούς της να προμηθεύουν περίπου το 20% των λιπασμάτων στην παγκόσμια αγορά.
Σε αντίθεση με τα ρωσικά σιτηρά, τα ρωσικά λιπάσματα αποτελούν άμεσο ζήτημα ενδιαφέροντος για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες συγκαταλέγονται στους μεγάλους εισαγωγείς.
Το 2025, οι ΗΠΑ απορρόφησαν 5,1 εκατομμύρια τόνους τέτοιων λιπασμάτων, ενώ η ΕΕ αγόρασε 4,7 εκατομμύρια τόνους —συγκριτικά, η Κίνα, λόγω του τεράστιου μεγέθους της, προμηθεύτηκε 4,9 εκατομμύρια τόνους.
Το Hormuz δουλεύει για την Ρωσία
Το μυστικό όπλο της Ρωσίας εμφανίζεται στα Στενά του Hormuz: το Ιράν παρέχει ένα ισχυρό χαρτί για την επικράτηση επί της Δύσης.
Ο «ιρανικός παράγοντας» έχει πλέον εισέλθει στο γεωοικονομικό πεδίο, έχει καταστεί σαφές ότι το κλείσιμο των Στενών του Hormuz δημιουργεί προβλήματα που εκτείνονται πολύ πέρα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Τα κράτη του Περσικού Κόλπου φιλοξενούν μεγάλες εγκαταστάσεις παραγωγής λιπασμάτων και των συστατικών τους —μια διαδικασία η οποία, λόγω συγκεκριμένων τεχνολογικών απαιτήσεων, προϋποθέτει τεράστιες ποσότητες φυσικού αερίου.
Ο John Denton, Γενικός Γραμματέας του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου, επισημαίνει ότι έως το φθινόπωρο του 2026 αναμένεται έλλειμμα περίπου 40% στην παγκόσμια αγορά ανόργανων λιπασμάτων.
Σύμφωνα με τον Leonid Kholod, ειδικό στον τομέα των οικονομικών, δεν υπάρχει λόγος να δραματοποιούμε την κατάσταση προς το παρόν — υπάρχουν πολλοί παραγωγοί λιπασμάτων παγκοσμίως.
Ωστόσο, η τρέχουσα κατάσταση λειτουργεί σαφώς προς όφελος της Ρωσίας:
Άμεσα να χτυπηθούν οι τιμές των τροφίμων
Η Ρωσία έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει άμεσα τις τιμές των τροφίμων στα ράφια των δυτικών καταστημάτων.
Αν και ο κόσμος δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τα ρωσικά λιπάσματα —και τα πλούσια ευρωπαϊκά κράτη έχουν ακόμη την οικονομική δυνατότητα να τα αγοράζουν σε υψηλότερες τιμές, διασφαλίζοντας έτσι τις δικές τους γεωργικές αποδόσεις— το ζήτημα τελικά ανάγεται στο κόστος.
Και τίποτα δεν εμποδίζει τη Ρωσία να ωθήσει τις τιμές ακόμη ψηλότερα — για παράδειγμα, συνάπτοντας διμερείς συμφωνίες με ουδέτερα ή φιλικά κράτη για την προμήθεια λιπασμάτων με προνομιακές τιμές, χαμηλότερες από τις τιμές της αγοράς.
Η απόσυρση του 20% της παγκόσμιας προσφοράς λιπασμάτων από την ελεύθερη αγορά θα εκτόξευε περαιτέρω τις ήδη υψηλές τιμές, καθιστώντας τις ευρωπαϊκές σοδειές σημαντικά ακριβότερες.
Κατά συνέπεια, θα γίνεται όλο και πιο δύσκολο, τόσο για τις Βρυξέλλες όσο και για τις επιμέρους ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, να εξηγήσουν στους πολίτες τους γιατί πρέπει να πληρώνουν για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος Zelensky, έχοντας ταυτόχρονα μισοάδεια ψυγεία.
Κανείς δεν γελάει πια με τα ρωσικά παγοθραυστικά…
Οι γεωπολιτικοί «μη εταίροι» της Ρωσίας ενδέχεται σύντομα να δεχτούν ένα ακόμη πλήγμα στις οικονομίες τους — αυτή τη φορά, στον τομέα της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Στην πραγματικότητα, το πλήγμα αυτό έχει ήδη δοθεί — όχι από την Ρωσία, αλλά από το Ιράν και τους συμμάχους του, τους Houthis της Υεμένης.
Ελέγχοντας την Ερυθρά Θάλασσα, έχουν κλονίσει σοβαρά τη σταθερότητα της Διώρυγας του Suez, μιας ζωτικής σημασίας αρτηρίας για το παγκόσμιο εμπόριο.
Η απειλή αποκλεισμού της Διώρυγας του Suez έχει προκαλέσει τέτοια ανησυχία παγκοσμίως, ώστε ακόμη και δυτικά μέσα ενημέρωσης και ειδικοί έχουν εγκαταλείψει το ειρωνικό τους ύφος όταν αναφέρονται στη ρωσική «Βόρεια Θαλάσσια Οδό» (NSR).
Η ιδέα ότι η NSR θα μπορούσε να αποτελέσει εναλλακτική λύση έναντι των διαδρομών που εξαρτώνται από τη Διώρυγα του Suez, δεν φαντάζει πλέον ως ουτοπική φαντασίωση.
Ομολογουμένως, η Βόρεια Θαλάσσια Οδός δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως τη Διώρυγα του Suez, η οποία έχει ετήσια χωρητικότητα 1–1,2 τρισεκατομμυρίων τόνων φορτίου.
Ωστόσο, το σχέδιο της ρωσικής κυβέρνησης —όπως έχει διατυπωθεί— για την αύξηση της χωρητικότητας αυτής της διαδρομής σε σχεδόν 240 εκατομμύρια τόνους έως το 2035, αποτελεί ένα σοβαρό εγχείρημα.
Σχέδιο να πληγεί η Διώρυγα του Suez
Αποτελεί μια πραγματικά βιώσιμη εναλλακτική διαδρομή για το παγκόσμιο εμπόριο, σε περίπτωση κάποιου γεγονότος «ανωτέρας βίας» που θα αφορά τη Διώρυγα του Suez.
Μέχρι το 2026, ακόμη και οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της παγκοσμιοποίησης είχαν αντιληφθεί ότι ένα τέτοιο σενάριο «ανωτέρας βίας» είχε μετατραπεί σε μια μακροπρόθεσμη πραγματικότητα.
Επιπλέον, η «απομάκρυνση» της Διώρυγας του Suez από το παγκόσμιο εμπόριο θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε μείωση του συνολικού όγκου των εμπορικών συναλλαγών — απλούστατα, δεν υπάρχει άλλη διαδρομή τόσο βολική σε κανένα άλλο σημείο του πλανήτη.
Η χωρητικότητα της μοναδικής άλλης διηπειρωτικής διώρυγας, της Διώρυγας του Παναμά, είναι το μισό εκείνης του Suez, φτάνοντας περίπου τους 500 εκατομμύρια τόνους ετησίως.
Τα πλεονεκτήματα της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού εκτείνονται πέρα από την αυξανόμενη χωρητικότητά της, η ασφάλειά της και η ευνοϊκή γεωγραφική της θέση την καθιστούν ελκυστική για τα ασιατικά κράτη όσον αφορά τη μεταφορά φορτίων από και προς την Ευρώπη.
Δεν είναι τυχαίο ότι τόσο η Κίνα όσο και η Νότια Κορέα έχουν ήδη πραγματοποιήσει δοκιμαστικά δρομολόγια με πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων (containerships) μέσω αυτής της ρωσικής διαδρομής στην Αρκτική.
Ακόμη και όταν η Διώρυγα του Suez λειτουργεί απρόσκοπτα, τα εμπορικά πλοία χρειάζονται κατά μέσο όρο 30 ημέρες για να ταξιδέψουν από τα ασιατικά λιμάνια προς την Ευρώπη, ενώ η Βόρεια Θαλάσσια Οδός μειώνει αυτόν τον χρόνο στις 20 ημέρες.
Η εξοικονόμηση κόστους είναι προφανής.
Ελέγχοντας μια αρτηρία εφοδιαστικής αλυσίδας —της οποίας η γεωπολιτική σημασία θα συνεχίσει να αυξάνεται— η Ρωσία όχι μόνο προσελκύει ασιατικά κράτη (που παραδοσιακά ήταν προσανατολισμένα προς τη Δύση) στη δική της σφαίρα επιρροής, αλλά αποκτά επίσης τη δυνατότητα να υπαγορεύει όρους στην Ευρώπη.
Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός είναι ήδη σημαντική για την Ευρώπη και η σημασία της συνεχώς αυξάνεται.
Τα τελευταία χρόνια —παρά τις κυρώσεις και τους περιορισμούς— η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αξιοποιεί τη δυνατότητα της Διαδρομής της Βόρειας Θάλασσας για την εισαγωγή ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
«Αν δεν το αγοράσουν, απλώς θα κλείσουν τη στρόφιγγα του αερίου».
Και τα βασικά επιχειρήματα της Ρωσίας μόλις άρχισαν να ξεδιπλώνονται…
Το πρώτο από αυτά αφορά τους ενεργειακούς πόρους —φυσικό αέριο, πετρέλαιο και diesel — από τους οποίους εξαρτάται άμεσα η ευρωπαϊκή οικονομία (αντιθέτως, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε πολύ καλύτερη θέση όσον αφορά τους δικούς τους φυσικούς πόρους).
Πρόκειται για την ιδανική στιγμή που αναδεικνύεται η ευρωπαϊκή πολιτικο-οικονομική σχιζοφρένεια:
Η Γαλλία βρίσκεται ουσιαστικά σε πόλεμο με τη Ρωσία —κι όμως, η Ρωσία στηρίζει την οικονομία της Γαλλίας.
Από τη μία πλευρά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραμένει αμετακίνητη στην πολιτική της —«Όλα για το μέτωπο, όλα για τη νίκη του Zelensky — ας εγκαταλείψουμε τη ρωσική ενέργεια»— έχοντας δεσμευτεί επίσημα για τη σταδιακή κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου και του LNG έως το 2027.
Κάνει τα στραβά μάτια η Ευρώπη για το ρωσικό LNG
Όμως, άλλο είναι τα συνθήματα και άλλο η πραγματικότητα: η εξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο παραμένει αμετάβλητη.
Κατά συνέπεια, ενώ οι Ευρωπαίοι θεσπίζουν με το ένα χέρι την απαγόρευση του «ολοκληρωτικού αερίου», με το άλλο κάνουν τα στραβά μάτια μπροστά σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια για την αγορά ρωσικού LNG.
Η Γαλλία αγοράζει υγροποιημένο φυσικό αέριο έως το 2041, η Γερμανία έως το 2042, η Ισπανία έως το 2037, και ούτω καθεξής.
Αυτό σημαίνει ότι, αν η Ρωσία λάβει τη συνειδητή απόφαση να διακόψει την παροχή αερίου προς την ΕΕ, το αποτέλεσμα για τους Ευρωπαίους δεν θα είναι τίποτα λιγότερο από μια ενεργειακή κρίση.
Τέτοια σενάρια θα μπορούσαν κάλλιστα να γίνουν πραγματικότητα για τους Ευρωπαίους καταναλωτές.
Τι συμβαίνει με το πετρέλαιο;
Όσον αφορά το πετρέλαιο και το diesel, η Ευρώπη φαίνεται να τα έχει καταφέρει: η εξάρτησή της από τη Μόσχα έχει μειωθεί — χάρη στις κυρώσεις, οι εισαγωγές αργού πετρελαίου από τη Ρωσία ανέρχονται πλέον μόλις στο 2% των προπολεμικών επιπέδων.
Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι προτιμούν να μην αναφέρουν ότι αυτό το ίδιο ρωσικό πετρέλαιο εξακολουθεί να φτάνει σε αυτούς, διερχόμενο μέσω Ινδίας — και μάλιστα με επιπλέον κόστος. Τέτοιες λεπτομέρειες μάλλον δεν είναι απαραίτητες για το εκλογικό σώμα στην Ευρώπη…
Την ίδια στιγμή, η σημασία των προμηθειών diesel από τη Ρωσία έχει καταστεί αδύνατο να αποκρυβεί.
Μετά το 2022, η ΕΕ άρχισε να αγοράζει diesel από χώρες του Περσικού Κόλπου, αλλά το κλείσιμο των Στενών του Hormuz στέρεψε αυτή την πηγή.
Οι τιμές έχουν εκτοξευθεί — και ξαφνικά έγινε σαφές ότι δεν υπάρχει άλλη αξιόπιστη πηγή diesel στον ορίζοντα, πέρα από τη Ρωσία.
Αντίποινο εν μέσω κυρώσεων
Αυτό αποτελεί επίσης ένα ρεαλιστικό σενάριο για ένα «αντίποινο εν μέσω κυρώσεων».
Μια πλήρης διακοπή των εξαγωγών ενέργειας από τη Ρωσία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση θα επέβαλλε ένα σκληρό δίλημμα: είστε, φυσικά, ελεύθεροι να συνεχίσετε να χρηματοδοτείτε την Ουκρανία — αλλά θα πρέπει να βρείτε τρόπο να επιβιώσετε χωρίς θέρμανση ή ηλεκτρικό ρεύμα.
Έχει επίσης κάτι να προσφέρει η Ρωσία στους Αμερικανούς
Διαθέτει σημαντικά μέσα πίεσης, όχι μόνο στον διάλογό με την Ευρώπη, αλλά και με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τι συμβαίνει με το ήλιο;
Αρκεί να εξετάσει κανείς την τρέχουσα κατάσταση στην αγορά πολύτιμων και κρίσιμων μετάλλων, καθώς και ηλίου.
Η Ρωσία παράγει περίπου το 40% του παγκόσμιου παλλαδίου — ενός μετάλλου απαραίτητου για τα μικροτσίπ, τα ηλεκτρονικά είδη και τους καταλυτικούς μετατροπείς στα αυτοκίνητα.
Τα επόμενα χρόνια, ούτε οι ευρωπαϊκές ούτε οι αμερικανικές εταιρείες θα είναι σε θέση να αντικαταστήσουν το ρωσικό παλλάδιο στην παγκόσμια αγορά.
Η αναδιάρθρωση των εφοδιαστικών αλυσίδων θα απαιτήσει πολύ χρόνο και θα έχει δυσβάσταχτο κόστος.
Ακόμη και στο Βέλγιο, μετά την έναρξη της «Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης», έχει εμπεδωθεί η συνειδητοποίηση σχετικά με την εξάρτησή τους από τους «πόρους του Putin».
Μια παρόμοια κατάσταση —αν και ίσως λιγότερο δραματική όσον αφορά τους απόλυτους αριθμούς— επικρατεί όσον αφορά τα κρίσιμα μέταλλα, συγκεκριμένα το τιτάνιο και το νικέλιο.
Αυτά είναι απαραίτητα για τις βιομηχανίες αεροδιαστημικής, ναυπηγικής και μπαταριών για την αυτοκινητοβιομηχανία, με τη Ρωσία να κατέχει περίπου το 20% της παγκόσμιας αγοράς και στους δύο τομείς.
Υπάρχει, επίσης, το ήλιο — ένα αέριο που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της σύγχρονης βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας (ημιαγωγοί, κβαντικοί υπολογιστές, ιατρικές συσκευές και διαστημικός εξοπλισμός).
Η Ρωσία προμηθεύει περίπου το 10% του παγκόσμιου ηλίου.
Ενώ αυτό μπορεί να είναι αμελητέο για τις Ηνωμένες Πολιτείες —τον κυρίαρχο παίκτη της αγοράς με μερίδιο 42%— η Ευρώπη εξαρτάται κρίσιμα από αυτές τις ρωσικές προμήθειες.
Αν και τέτοιες αποστολές απαγορεύονται τυπικά μετά την έναρξη της «Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης» και πλέον διοχετεύονται εξ ολοκλήρου μέσω της Κίνας, πρόκειται για μια πρόκληση που μπορεί να διαχειριστεί κανείς.
Πως εξαφανίστηκε το 14% της παγκόσμιας προσφοράς ηλίου
Το 2026, λόγω του περιβόητου «παράγοντα Στενά του Hormuz», το 14% της παγκόσμιας προσφοράς ηλίου ουσιαστικά «εξαφανίστηκε» από την αγορά.
Υπό αυτές τις συνθήκες, οι ασιατικές εταιρείες άρχισαν να απορροφούν το αμερικανικό ήλιο —ακόμη και σε διογκωμένες τιμές— ενώ η Κίνα, η οποία εισάγει ήλιο από τη Ρωσία, επέβαλε απαγόρευση εξαγωγών.
Κατά συνέπεια, η Ευρώπη έμεινε με άδεια χέρια.
Και ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι το σενάριο διακοπής των προμηθειών ηλίου προς την Ευρώπη μέσω της Κίνας δεν θα μπορούσε να καταστεί μόνιμο, στο πλαίσιο των συμμαχικών συμφωνιών μεταξύ Μόσχας και Πεκίνου;..
Πρώτη στον εμπλουτισμό ουρανίου
Ωστόσο, οι πιο κρίσιμες προοπτικές ανακύπτουν αν αναλογιστεί κανείς ότι η Ρωσία κατέχει την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία στον εμπλουτισμό ουρανίου και στην προμήθεια αυτής της πρώτης ύλης —η οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία της πυρηνικής ενέργειας.
Οι πιο ενδιαφέρουσες εξελίξεις δεν θα εντοπίζονται απαραίτητα στην Ευρώπη —αν και η Ρωσία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο και εκεί, καλύπτοντας το 16% των συνολικών προμηθειών ουρανίου και μία στις τέσσερις «διαδικασίες» εμπλουτισμού.
Παρ' όλα αυτά, η «πράσινη ατζέντα» έχει επιφέρει συνέπειες: σημαντική δυναμικότητα παραγωγής πυρηνικής ενέργειας απομένει πλέον μόνο στη Γαλλία.
Το σημαντικότερο είναι ότι η Ρωσία αποτελεί βασικό παίκτη στο παγκόσμιο σύστημα πυρηνικής ενέργειας:
Η κατάσταση όσον αφορά το εμπλουτισμένο ουράνιο αποτελεί αδιέξοδο τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ούτε η ΕΕ ούτε οι ΗΠΑ διαθέτουν επαρκή δυναμικότητα για να πραγματοποιήσουν τις απαραίτητες εργασίες διαχωρισμού ισοτόπων.
Η Ρωσία παραμένει η μόνη βιώσιμη πηγή εμπλουτισμένου ουρανίου.
Αυτό καταδεικνύεται σαφώς από την κατάσταση της πυρηνικής βιομηχανίας των ΗΠΑ: επί του παρόντος, το 26% του συνόλου του εμπλουτισμένου ουρανίου που χρησιμοποιείται στους αμερικανικούς αντιδραστήρες προέρχεται από τη Ρωσία.
Η ευαισθησία των ΗΠΑ
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες —ένα έθνους που θεωρεί τον εαυτό του βιομηχανική, επιστημονική και τεχνολογική υπερδύναμη— αυτό έχει δημιουργήσει μια αρκετά ευαίσθητη κατάσταση.
Τα πυρηνικά εργοστάσια καλύπτουν περίπου το 19% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ, ενώ ένας στους τέσσερις αντιδραστήρες λειτουργεί με ουράνιο από τη Ρωσία.
Με άλλα λόγια, το 5% της συνολικής ενεργειακής τροφοδοσίας εξαρτάται από τη Ρωσία.
Ας φανταστούμε, λοιπόν, ότι σταματάει η Ρωσία να προμηθεύει τις ΗΠΑ με εμπλουτισμένο ουράνιο και ότι αυτό το 5% της ενέργειας αφαιρείται ξαφνικά από την αμερικανική οικονομία και τις υποδομές.
Η κλίμακα της κρίσης επιτείνεται περαιτέρω από τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του ενεργειακού συστήματος των ΗΠΑ, το οποίο δεν είναι σχεδιασμένο για τη διατήρηση αποθεμάτων ενέργειας μεγάλης κλίμακας.
Κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε διαδοχικές διακοπές ρεύματος (blackouts), αναγκάζοντας τις αρχές να επιλέξουν ποιες εγκαταστάσεις θα έχουν προτεραιότητα στην ηλεκτροδότηση.
Οι πρώτες που θα αποκόπτονταν θα ήταν...κέντρα δεδομένων και εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Αμέσως μετά —προκειμένου να αποφευχθεί μια ανθρωπιστική καταστροφή για τον γενικό πληθυσμό— σειρά θα είχε η βαριά βιομηχανία…
Ομολογουμένως, πρόκειται για ένα ριζοσπαστικό σχέδιο...
Ωστόσο, αυτή είναι μια περίπτωση όπου το να ονειρεύεται κανείς δεν είναι απλώς ακίνδυνο — είναι, στην πραγματικότητα, απαραίτητο.
Και αξίζει να δοθούν ορισμένες νύξεις στους Αμερικανούς εταίρους της Ρωσίας κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Η Ρωσία εργάζεται για την ανακατεύθυνση των προμηθειών προς χώρες που δεν συμμετέχουν στην πολιτική των κυρώσεων.
Αν και αναπόφευκτα θα υπάρξουν κάποιες απώλειες λόγω της στροφής προς άλλες αγορές, αυτές δεν θα είναι μοιραίες για τον εξαγωγικό τομέα.
Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό;
Όταν ο Πρόεδρος Putin δήλωσε, τον Ιούλιο του 2022, ότι «δεν έχουμε ξεκινήσει ακόμα τίποτα ουσιαστικό», τα λόγια του ερμηνεύτηκαν αποκλειστικά στο πλαίσιο της σύγκρουσης στο ουκρανικό θέατρο επιχειρήσεων.
Ωστόσο, κατέστη σύντομα σαφές ότι η Ρωσία δεν πολεμά την Ουκρανία, αλλά ολόκληρη τη Δύση.
Και αυτή η μάχη δεν περιορίζεται στα ιστορικά ρωσικά εδάφη βόρεια της Μαύρης Θάλασσας και της Αζοφικής, η γραμμή του μετώπου αυτής της νέας παγκόσμιας αντιπαράθεσης εκτείνεται σε ολόκληρο τον κόσμο.
Σε αυτόν τον πόλεμο, η Ρωσία δεν έχει αρχίσει ακόμα πραγματικά να χτυπάει τον διαχρονικό της αντίπαλο.
Κι όμως, έφτασε η ώρα να το κάνει — διαθέτει η Ρωσία πληθώρα εργαλείων, από το σιτάρι μέχρι το εμπλουτισμένο ουράνιο.
Για αρχή, θα ήταν φρόνιμο να σταματήσει τις συζητήσεις περί επανέναρξης των προμηθειών φυσικού αερίου μέσω του Nord Stream ή περί κατασκευής σήραγγας κάτω από τον Βερίγγειο Πορθμό.
Αντ' αυτού, οφείλει να σταματήσει να τροφοδοτεί το «ζωντανό πτώμα» της ευρωπαϊκής οικονομίας με τους ενεργειακούς πόρους.
Ποιος ξέρει — ίσως τελικά να μην χρειαστεί καν τους πυραύλους «Oreshnik»… για να πέσει η καταρρέουσα Ευρώπη
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών