Αντί να αμφισβητεί άμεσα το δολάριο, η πρόταση εστιάζει σε μια πιο πραγματιστική προσέγγιση — τη δημιουργία εναλλακτικών «διαδρομών» στις πληρωμές που επιτρέπουν τον διακανονισμό του εμπορίου απευθείας μεταξύ εθνικών ψηφιακών νομισμάτων, μειώνοντας την εξάρτηση από το δολαριοκεντρικό σύστημα SWIFT
Καθώς η Ινδία προετοιμάζεται να φιλοξενήσει αργότερα μέσα στο έτος τη σύνοδο κορυφής των BRICS, το επίκεντρο θα είναι ένα σύστημα πληρωμών που θα συνδέει τα εθνικά ψηφιακά νομίσματα.
Δίνοντας προτεραιότητα σε αυτή την υποδομή αντί για τη δημιουργία ενός νέου νομίσματος, το μπλοκ κάνει ένα πραγματιστικό στοίχημα ότι τα νέα λειτουργικά συστήματα μπορούν να αναδιαμορφώσουν την παγκόσμια χρηματοδότηση με εμπράγματο τρόπο και δεν αποτελούν συμβολικές κινήσεις.
Στη σύνοδο, ένα κρίσιμο θέμα της ημερήσιας διάταξης σηματοδοτεί μια πιθανή στροφή: την ανάπτυξη ενός συστήματος πληρωμών των BRICS που θα βασίζεται σε διαλειτουργικά ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών (CBDCs).
Αυτή η πρωτοβουλία που εστιάζει στην υποδομή έχει προσελκύσει λιγότερη προσοχή, καθώς αποφεύγει τη δραματικότητα εκκλήσεων για ένα «νόμισμα BRICS» ή την ανοιχτή αποδολαριοποίηση.
Ωστόσο, ακριβώς αυτή η αποφυγή εντυπωσιακών κινήσεων ενδέχεται να την καταστήσει πιο καθοριστική, υπογραμμίζοντας το βασικό επιχείρημα: οι πρακτικές αλλαγές στην υποδομή μπορούν να αναμορφώσουν τη χρηματοδότηση περισσότερο από τις συμβολικές προκλήσεις.
Σε αυτό το πνεύμα, αντί να αμφισβητεί άμεσα το δολάριο, η πρόταση εστιάζει σε μια πιο πραγματιστική προσέγγιση — τη δημιουργία εναλλακτικών «διαδρομών» πληρωμών που επιτρέπουν τον διακανονισμό του εμπορίου απευθείας μεταξύ εθνικών ψηφιακών νομισμάτων, μειώνοντας την εξάρτηση από το δολαριοκεντρικό σύστημα SWIFT.
Όχι ένα νόμισμα
Μια επαναλαμβανόμενη παρεξήγηση περιβάλλει τη χρηματοοικονομική συνεργασία των BRICS.
Η τρέχουσα πρωτοβουλία δεν επιδιώκει τη δημιουργία ενός ενιαίου νομίσματος BRICS, ούτε απαιτεί από τα κράτη-μέλη να εκχωρήσουν τη νομισματική τους κυριαρχία σε μια υπερεθνική αρχή.
Παλαιότερες προτάσεις προς αυτή την κατεύθυνση προσέκρουσαν σε προβλέψιμα εμπόδια: αποκλίνοντα καθεστώτα πληθωρισμού, ασύμβατους ελέγχους κεφαλαίων και ανησυχίες για κυριαρχία του κινεζικού γιουάν.
Η σύνδεση με τα εθνικά νομίσματα CBDCs
Η παρούσα προσέγγιση κινείται σε διαφορετική κατεύθυνση.
Στόχος της είναι να συνδέσει τα ήδη υπάρχοντα εθνικά CBDCs —όπως η ψηφιακή ρουπία της Ινδίας, το ψηφιακό γιουάν της Κίνας και το ψηφιακό ρούβλι της Ρωσίας— μέσω διαλειτουργικής υποδομής.
Κάθε νόμισμα παραμένει πλήρως κυρίαρχο και όπως έχει τονίσει η Ρωσία δεν πρόκειται για νομισματική ένωση (ο συντονισμός τόσον οικονομιών με διαφορετικά δομή θα ήταν... ουτοπικός.
Αυτό που αλλάζει είναι η υποδομή που τους επιτρέπει να αλληλεπιδρούν πιο αποτελεσματικά.
Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό θα επέτρεπε οι διασυνοριακές πληρωμές να διακανονίζονται απευθείας σε εθνικά νομίσματα, χωρίς τη μεσολάβηση ανταποκρινόμενων τραπεζών ή του δολαριοκεντρικού δικτύου SWIFT.
Για τους συμμετέχοντες, το όφελος είναι σαφές: ταχύτερος διακανονισμός, χαμηλότερο κόστος συναλλαγών και μειωμένη έκθεση σε κυρώσεις ή δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων από δυτικές κυβερνήσεις.
Ο κεντρικός ρόλος της Ινδίας
Ο ρόλος της Ινδίας είναι καθοριστικός.
Ως χώρα υποδοχής της συνόδου και διαμορφωτής της ατζέντας, το Νέο Δελχί έχει μετατρέψει τη διαλειτουργικότητα των CBDCs από αφηρημένη συζήτηση σε συγκεκριμένο συντονισμό πολιτικής.
Αυτό αντικατοπτρίζει τη γενικότερη φιλοσοφία της Ινδίας στις ψηφιακές πληρωμές, η οποία έχει διαμορφωθεί από την εγχώρια επιτυχία του Unified Payments Interface (UPI): έμφαση στη διαλειτουργικότητα και στη διατήρηση της νομισματικής κυριαρχίας.
Η Κεντρική Τράπεζα της Ινδίας, που διαδραματίζει βασικό ρόλο στη διαδικασία, έχει τονίσει ότι η ψηφιακή ρουπία δεν είναι crypto-περιουσιακό στοιχείο και δεν αποτελεί βήμα προς μια νομισματική ένωση.
Είναι ένα κρατικά εγγυημένο ψηφιακό ισοδύναμο των μετρητών, σχεδιασμένο να βελτιώνει την αποδοτικότητα διατηρώντας τον έλεγχο της πολιτικής.
Αυτή η στάση εξηγεί γιατί η Ινδία αντιστάθηκε σε προτάσεις για ένα υπερεθνικό νόμισμα BRICS, ενώ υποστηρίζει υποδομές που καθιστούν τα εθνικά νομίσματα πιο λειτουργικά στο διασυνοριακό εμπόριο.
Ρόλο διαδραμάτισε και η εμπειρία.
Προηγούμενες διμερείς ρυθμίσεις διακανονισμού των διμερών συναλλαγών με τη Ρωσία άφησαν τη Μόσχα με μεγάλα αποθέματα ρουπιών που δεν μπορούσε εύκολα να δαπανήσει — ένα πρόβλημα γνωστό ως «παγίδα της ρουπίας».
Αυτή η αποτυχία ανέδειξε την ανάγκη για ένα πολυμερές δίκτυο, στο οποίο τα κερδισμένα νομίσματα θα μπορούν να κυκλοφορούν σε ένα ευρύτερο εμπορικό μπλοκ, αντί να συσσωρεύονται άχρηστα.
Άμεσος διακανονισμός - Η καινοτόμος ιδέα
Στην καρδιά του προτεινόμενου νέου συστήματος πληρωμών των BRICS βρίσκονται δύο βασικοί μηχανισμοί που έχουν σχεδιαστεί για να καταστήσουν το εμπόριο σε εθνικά νομίσματα απρόσκοπτο, χωρίς εξάρτηση από το δολάριο: οι κύκλοι διακανονισμού και οι γραμμές συναλλαγματικών ανταλλαγών (forex swap lines).
1. Οι κύκλοι διακανονισμού λειτουργούν ως ένα περιοδικό σύστημα καθαρής εκκαθάρισης.
Αντί να απαιτείται άμεση ανταλλαγή για κάθε μεμονωμένη συναλλαγή —κάτι που προϋποθέτει συνεχή και τεράστια ρευστότητα— όλες οι πληρωμές μεταξύ δύο χωρών συσσωρεύονται για μια καθορισμένη περίοδο.
Στο τέλος του κύκλου, διακανονίζεται μόνο η καθαρή διαφορά.
Για παράδειγμα, αν οι ινδικές εισαγωγές από την Κίνα ανέρχονται σε 500 δισ. ρουπίες τον μήνα και οι κινεζικές εισαγωγές από την Ινδία σε 400 δισ., μόνο η καθαρή διαφορά των 100 δισ. ρουπιών που οφείλει η Ινδία στην Κίνα χρειάζεται να μεταφερθεί.
Αυτό μειώνει δραστικά τον όγκο του νομίσματος που πρέπει να κινηθεί, περιορίζει το κόστος και εξαλείφει τον κίνδυνο μια χώρα να μείνει με μεγάλο, μη αξιοποιήσιμο πλεόνασμα στο νόμισμα μιας άλλης.
2. Οι γραμμές ανταλλαγής συναλλάγματος λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας ρευστότητας.
Πρόκειται για προσυμφωνημένες συμφωνίες μεταξύ κεντρικών τραπεζών για την ανταλλαγή συγκεκριμένων ποσών των νομισμάτων τους για καθορισμένο χρονικό διάστημα.
Αν μια χώρα χρειαστεί αιφνίδια μεγαλύτερη ποσότητα του νομίσματος ενός εταίρου για να καλύψει την καθαρή της υποχρέωση διακανονισμού —π.χ. λόγω εποχικής αύξησης εισαγωγών— η κεντρική της τράπεζα μπορεί να «δανειστεί» προσωρινά αυτό το νόμισμα μέσω της γραμμής swap.
Ανησυχίες για το χρέος που είναι εκπεφρασμένο σε δολάρια
Τίποτε από αυτά δεν καθιστά το σύστημα των BRICS υποκατάστατο του δολαρίου, που παραμένει το θεμέλιο της σύγχρονης παγκόσμιας χρηματοδότησης.
Το δολάριο εξακολουθεί να αποτελεί περίπου το 59% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων, να στηρίζει το 58% των διεθνών πληρωμών και να χρησιμοποιείται για την τιμολόγηση πάνω από του μισού διασυνοριακού εμπορίου.
Την ίδια στιγμή, η πρωτοφανής κλίμακα του χρέους σε δολάρια στις ΗΠΑ και παγκοσμίως έχει καταστεί βασική πηγή συστημικού χρηματοοικονομικού κινδύνου.
Με το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ να πλησιάζει τα 39 τρισ. δολάρια και το παγκόσμιο χρέος να εκτιμάται στα 315 τρισ. δολάρια —εκ των οποίων το 64% είναι εκφρασμένο σε δολάρια— η παγκόσμια οικονομική σταθερότητα συνδέεται επικίνδυνα με τη διαρκή εμπιστοσύνη στο δολάριο.
Η βασική ανησυχία είναι ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος.
Η εξυπηρέτηση του τεράστιου αμερικανικού χρέους βασίζεται στη συνεχή παγκόσμια ζήτηση για περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια, κυρίως αμερικανικά κρατικά ομόλογα. Αν αυτή η ζήτηση υποχωρήσει λόγω γεωπολιτικών μεταβολών ή πολιτικών των ΗΠΑ, τα επιτόκια θα μπορούσαν να αυξηθούν απότομα.
Τα υψηλότερα επιτόκια θα εκτόξευαν το κόστος εξυπηρέτησης του αμερικανικού χρέους —ήδη το μεγαλύτερο κονδύλι του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού— ενώ ταυτόχρονα θα πίεζαν τις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές συνθήκες.
Αυτό θα μπορούσε να πυροδοτήσει αθετήσεις πληρωμών και κρίσεις σε χώρες και επιχειρήσεις που είναι επιβαρυμένες με δάνεια σε δολάρια.
Αυτή η δυναμική δημιουργεί ευπάθειες τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για την παγκόσμια οικονομία που εξαρτάται από τη ρευστότητα σε δολάρια..
Το σήμα από τη ζήτηση για χρυσό
Ωστόσο, πρόσφατες τάσεις προκαλούν ανησυχία σε επενδυτές και κεντρικούς τραπεζίτες.
Ένας βασικός δείκτης είναι η επιταχυνόμενη ζήτηση για χρυσό από κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως.
Το 2025, για πρώτη φορά μετά από σχεδόν τρεις δεκαετίες, τα συνολικά αποθέματα χρυσού των ξένων κεντρικών τραπεζών ξεπέρασαν σε αξία τα αποθέματά τους σε αμερικανικά ομόλογα.
Αυτή η ιστορική ανατροπή συνοδεύτηκε από τη θεαματική άνοδο της τιμής του χρυσού, η οποία αυξήθηκε κατά 60–70% το 2025, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τα 4.000 δολάρια ανά ουγγιά. Οι τιμές συνέχισαν να αυξάνονται και τον πρώτο μήνα του 2026, υπερβαίνοντας τα 5.500 δολάρια ανά ουγγιά.
Αυτή η σταδιακή αναδιάρθρωση προς «ουδέτερα» περιουσιακά στοιχεία όπως ο χρυσός ενισχύει την ανθεκτικότητα χωρίς να ανατρέπει πλήρως το ισχύον νομισματικό σύστημα.
Ωστόσο, αναδεικνύει τη φθίνουσα εμπιστοσύνη σε ένα υπερβολικά δολαριοκεντρικό μοντέλο.
Αμορτισέρ… κρίσεων
Οι ανησυχίες γύρω από το δολάριο εξηγούν εν μέρει τις ανανεωμένες προσπάθειες των BRICS να αναπτύξουν μια παράλληλη «σιδηροτροχιά» πληρωμών δίπλα στο SWIFT. Άλλοι λόγοι είναι ο αποκλεισμός της Ρωσίας από το SWIFT και η κατάσχεση 300 δισ. δολαρίων ρωσικών αποθεμάτων.
Η Ρωσία δεν ήταν η πρώτη χώρα που βίωσε την ισχύ του δυτικού χρηματοπιστωτικού συστήματος• το Ιράν, η Βόρεια Κορέα και η Κούβα είχαν επίσης δει περιουσιακά τους στοιχεία να δεσμεύονται ή να κατάσχονται. Όμως η περίπτωση της Ρωσίας αποτέλεσε σημείο καμπής.
Αν μπορούν να παγώσουν ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, καμία χώρα δεν είναι άτρωτη.
Αναμφίβολα, παραμένουν σημαντικά εμπόδια μέχρι οι BRICS να διαθέτουν ένα πλήρως λειτουργικό σύστημα πληρωμών που θα μπορούσε να αποτελέσει εναλλακτική του SWIFT, μεταξύ των οποίων η νομική εναρμόνιση και η τεχνική υλοποίηση.
Τα περισσότερα CBDCs (νομίσματα κεντρικής τράπαζας) των χωρών BRICS βρίσκονται ακόμη σε δοκιμαστικό στάδιο, ενώ η διαλειτουργικότητα αντιμετωπίζει τεχνικές, κανονιστικές και διοικητικές προκλήσεις.
Ωστόσο, με απρόβλεπτες πολιτικές των ΗΠΑ και αυξανόμενες γεωπολιτικές και γεωοικονομικές εντάσεις, ένα εναλλακτικό χρηματοοικονομικό σύστημα δεν αποτελεί πλέον επιλογή αλλά επιτακτική ανάγκη.
Στρώνοντας τις ράγες για μια νέα διαδρομή
Η ανάπτυξη των «διαδρομών» πληρωμών των BRICS είναι πιθανό να εξελιχθεί πραγματιστικά, αξιοποιώντας υπάρχοντα διμερή συστήματα πριν επεκταθεί σε ένα πολυμερές δίκτυο. Ένα παράδειγμα είναι η βασική σύνδεση μεταξύ της Ινδίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Το Unified Payments Interface της Ινδίας είναι ήδη διαλειτουργικό με την Instant Payment Platform των ΗΑΕ, επιτρέποντας ταχείες και χαμηλού κόστους διασυνοριακές μεταφορές.
Αυτός ο καθιερωμένος διάδρομος μπορεί να λειτουργήσει ως δοκιμασμένο μοντέλο και τεχνικό πρότυπο για άλλους εταίρους των BRICS.
Η επέκταση θα επικεντρωθεί λογικά στην ενσωμάτωση και άλλων μελών με ισχυρά εγχώρια συστήματα άμεσων πληρωμών, όπως το PIX της Βραζιλίας ή, ενδεχομένως, η υποδομή CIPS/ψηφιακού γιουάν της Κίνας.
Η πρόκληση θα είναι η δημιουργία ενός κεντρικού κόμβου ή ενός κοινού προτύπου ανταλλαγής μηνυμάτων που θα συνδέει αυτά τα διαφορετικά εθνικά συστήματα χωρίς να απαιτεί πλήρη εναρμόνιση. Αρχικά, αυτό θα λάβει τη μορφή ενός δικτύου διμερών συμφωνιών που μειώνουν άμεσα την εξάρτηση από το δυτικοκεντρικό SWIFT για διακανονισμούς εμπορίου σε τοπικά νομίσματα.
Η μακροπρόθεσμη φιλοδοξία είναι μια ενιαία πλατφόρμα BRICS που θα διευκολύνει άμεσες συναλλαγές στα νομίσματα των μελών. Η συμμετοχή θα είναι εθελοντική. Η επιτυχία θα εξαρτηθεί από την υπέρβαση γεωπολιτικών αποκλίσεων και την ευθυγράμμιση τεχνικών προτύπων.
Παρά τα σημαντικά εμπόδια, η κατεύθυνση είναι αρκετά σαφής ώστε να αξίζει προσοχής.
Η εποχή ενός και μόνο ηγεμονικού χρηματοπιστωτικού συστήματος δεν τελειώνει από τη μια μέρα στην άλλη, όμως μια εναλλακτική πορεία μοιάζει ιστορικά αναπόφευκτη.
Οι BRICS, με την Ινδία στην πρώτη γραμμή, στρώνουν τις πρώτες ράγες.
www.bankingnews.gr
Δίνοντας προτεραιότητα σε αυτή την υποδομή αντί για τη δημιουργία ενός νέου νομίσματος, το μπλοκ κάνει ένα πραγματιστικό στοίχημα ότι τα νέα λειτουργικά συστήματα μπορούν να αναδιαμορφώσουν την παγκόσμια χρηματοδότηση με εμπράγματο τρόπο και δεν αποτελούν συμβολικές κινήσεις.
Στη σύνοδο, ένα κρίσιμο θέμα της ημερήσιας διάταξης σηματοδοτεί μια πιθανή στροφή: την ανάπτυξη ενός συστήματος πληρωμών των BRICS που θα βασίζεται σε διαλειτουργικά ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών (CBDCs).
Αυτή η πρωτοβουλία που εστιάζει στην υποδομή έχει προσελκύσει λιγότερη προσοχή, καθώς αποφεύγει τη δραματικότητα εκκλήσεων για ένα «νόμισμα BRICS» ή την ανοιχτή αποδολαριοποίηση.
Ωστόσο, ακριβώς αυτή η αποφυγή εντυπωσιακών κινήσεων ενδέχεται να την καταστήσει πιο καθοριστική, υπογραμμίζοντας το βασικό επιχείρημα: οι πρακτικές αλλαγές στην υποδομή μπορούν να αναμορφώσουν τη χρηματοδότηση περισσότερο από τις συμβολικές προκλήσεις.
Σε αυτό το πνεύμα, αντί να αμφισβητεί άμεσα το δολάριο, η πρόταση εστιάζει σε μια πιο πραγματιστική προσέγγιση — τη δημιουργία εναλλακτικών «διαδρομών» πληρωμών που επιτρέπουν τον διακανονισμό του εμπορίου απευθείας μεταξύ εθνικών ψηφιακών νομισμάτων, μειώνοντας την εξάρτηση από το δολαριοκεντρικό σύστημα SWIFT.
Όχι ένα νόμισμα
Μια επαναλαμβανόμενη παρεξήγηση περιβάλλει τη χρηματοοικονομική συνεργασία των BRICS.
Η τρέχουσα πρωτοβουλία δεν επιδιώκει τη δημιουργία ενός ενιαίου νομίσματος BRICS, ούτε απαιτεί από τα κράτη-μέλη να εκχωρήσουν τη νομισματική τους κυριαρχία σε μια υπερεθνική αρχή.
Παλαιότερες προτάσεις προς αυτή την κατεύθυνση προσέκρουσαν σε προβλέψιμα εμπόδια: αποκλίνοντα καθεστώτα πληθωρισμού, ασύμβατους ελέγχους κεφαλαίων και ανησυχίες για κυριαρχία του κινεζικού γιουάν.
Η σύνδεση με τα εθνικά νομίσματα CBDCs
Η παρούσα προσέγγιση κινείται σε διαφορετική κατεύθυνση.
Στόχος της είναι να συνδέσει τα ήδη υπάρχοντα εθνικά CBDCs —όπως η ψηφιακή ρουπία της Ινδίας, το ψηφιακό γιουάν της Κίνας και το ψηφιακό ρούβλι της Ρωσίας— μέσω διαλειτουργικής υποδομής.
Κάθε νόμισμα παραμένει πλήρως κυρίαρχο και όπως έχει τονίσει η Ρωσία δεν πρόκειται για νομισματική ένωση (ο συντονισμός τόσον οικονομιών με διαφορετικά δομή θα ήταν... ουτοπικός.
Αυτό που αλλάζει είναι η υποδομή που τους επιτρέπει να αλληλεπιδρούν πιο αποτελεσματικά.
Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό θα επέτρεπε οι διασυνοριακές πληρωμές να διακανονίζονται απευθείας σε εθνικά νομίσματα, χωρίς τη μεσολάβηση ανταποκρινόμενων τραπεζών ή του δολαριοκεντρικού δικτύου SWIFT.
Για τους συμμετέχοντες, το όφελος είναι σαφές: ταχύτερος διακανονισμός, χαμηλότερο κόστος συναλλαγών και μειωμένη έκθεση σε κυρώσεις ή δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων από δυτικές κυβερνήσεις.
Ο κεντρικός ρόλος της Ινδίας
Ο ρόλος της Ινδίας είναι καθοριστικός.
Ως χώρα υποδοχής της συνόδου και διαμορφωτής της ατζέντας, το Νέο Δελχί έχει μετατρέψει τη διαλειτουργικότητα των CBDCs από αφηρημένη συζήτηση σε συγκεκριμένο συντονισμό πολιτικής.
Αυτό αντικατοπτρίζει τη γενικότερη φιλοσοφία της Ινδίας στις ψηφιακές πληρωμές, η οποία έχει διαμορφωθεί από την εγχώρια επιτυχία του Unified Payments Interface (UPI): έμφαση στη διαλειτουργικότητα και στη διατήρηση της νομισματικής κυριαρχίας.
Η Κεντρική Τράπεζα της Ινδίας, που διαδραματίζει βασικό ρόλο στη διαδικασία, έχει τονίσει ότι η ψηφιακή ρουπία δεν είναι crypto-περιουσιακό στοιχείο και δεν αποτελεί βήμα προς μια νομισματική ένωση.
Είναι ένα κρατικά εγγυημένο ψηφιακό ισοδύναμο των μετρητών, σχεδιασμένο να βελτιώνει την αποδοτικότητα διατηρώντας τον έλεγχο της πολιτικής.
Αυτή η στάση εξηγεί γιατί η Ινδία αντιστάθηκε σε προτάσεις για ένα υπερεθνικό νόμισμα BRICS, ενώ υποστηρίζει υποδομές που καθιστούν τα εθνικά νομίσματα πιο λειτουργικά στο διασυνοριακό εμπόριο.
Ρόλο διαδραμάτισε και η εμπειρία.
Προηγούμενες διμερείς ρυθμίσεις διακανονισμού των διμερών συναλλαγών με τη Ρωσία άφησαν τη Μόσχα με μεγάλα αποθέματα ρουπιών που δεν μπορούσε εύκολα να δαπανήσει — ένα πρόβλημα γνωστό ως «παγίδα της ρουπίας».
Αυτή η αποτυχία ανέδειξε την ανάγκη για ένα πολυμερές δίκτυο, στο οποίο τα κερδισμένα νομίσματα θα μπορούν να κυκλοφορούν σε ένα ευρύτερο εμπορικό μπλοκ, αντί να συσσωρεύονται άχρηστα.
Άμεσος διακανονισμός - Η καινοτόμος ιδέα
Στην καρδιά του προτεινόμενου νέου συστήματος πληρωμών των BRICS βρίσκονται δύο βασικοί μηχανισμοί που έχουν σχεδιαστεί για να καταστήσουν το εμπόριο σε εθνικά νομίσματα απρόσκοπτο, χωρίς εξάρτηση από το δολάριο: οι κύκλοι διακανονισμού και οι γραμμές συναλλαγματικών ανταλλαγών (forex swap lines).
1. Οι κύκλοι διακανονισμού λειτουργούν ως ένα περιοδικό σύστημα καθαρής εκκαθάρισης.
Αντί να απαιτείται άμεση ανταλλαγή για κάθε μεμονωμένη συναλλαγή —κάτι που προϋποθέτει συνεχή και τεράστια ρευστότητα— όλες οι πληρωμές μεταξύ δύο χωρών συσσωρεύονται για μια καθορισμένη περίοδο.
Στο τέλος του κύκλου, διακανονίζεται μόνο η καθαρή διαφορά.
Για παράδειγμα, αν οι ινδικές εισαγωγές από την Κίνα ανέρχονται σε 500 δισ. ρουπίες τον μήνα και οι κινεζικές εισαγωγές από την Ινδία σε 400 δισ., μόνο η καθαρή διαφορά των 100 δισ. ρουπιών που οφείλει η Ινδία στην Κίνα χρειάζεται να μεταφερθεί.
Αυτό μειώνει δραστικά τον όγκο του νομίσματος που πρέπει να κινηθεί, περιορίζει το κόστος και εξαλείφει τον κίνδυνο μια χώρα να μείνει με μεγάλο, μη αξιοποιήσιμο πλεόνασμα στο νόμισμα μιας άλλης.
2. Οι γραμμές ανταλλαγής συναλλάγματος λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας ρευστότητας.
Πρόκειται για προσυμφωνημένες συμφωνίες μεταξύ κεντρικών τραπεζών για την ανταλλαγή συγκεκριμένων ποσών των νομισμάτων τους για καθορισμένο χρονικό διάστημα.
Αν μια χώρα χρειαστεί αιφνίδια μεγαλύτερη ποσότητα του νομίσματος ενός εταίρου για να καλύψει την καθαρή της υποχρέωση διακανονισμού —π.χ. λόγω εποχικής αύξησης εισαγωγών— η κεντρική της τράπεζα μπορεί να «δανειστεί» προσωρινά αυτό το νόμισμα μέσω της γραμμής swap.
Ανησυχίες για το χρέος που είναι εκπεφρασμένο σε δολάρια
Τίποτε από αυτά δεν καθιστά το σύστημα των BRICS υποκατάστατο του δολαρίου, που παραμένει το θεμέλιο της σύγχρονης παγκόσμιας χρηματοδότησης.
Το δολάριο εξακολουθεί να αποτελεί περίπου το 59% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων, να στηρίζει το 58% των διεθνών πληρωμών και να χρησιμοποιείται για την τιμολόγηση πάνω από του μισού διασυνοριακού εμπορίου.
Την ίδια στιγμή, η πρωτοφανής κλίμακα του χρέους σε δολάρια στις ΗΠΑ και παγκοσμίως έχει καταστεί βασική πηγή συστημικού χρηματοοικονομικού κινδύνου.
Με το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ να πλησιάζει τα 39 τρισ. δολάρια και το παγκόσμιο χρέος να εκτιμάται στα 315 τρισ. δολάρια —εκ των οποίων το 64% είναι εκφρασμένο σε δολάρια— η παγκόσμια οικονομική σταθερότητα συνδέεται επικίνδυνα με τη διαρκή εμπιστοσύνη στο δολάριο.
Η βασική ανησυχία είναι ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος.
Η εξυπηρέτηση του τεράστιου αμερικανικού χρέους βασίζεται στη συνεχή παγκόσμια ζήτηση για περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια, κυρίως αμερικανικά κρατικά ομόλογα. Αν αυτή η ζήτηση υποχωρήσει λόγω γεωπολιτικών μεταβολών ή πολιτικών των ΗΠΑ, τα επιτόκια θα μπορούσαν να αυξηθούν απότομα.
Τα υψηλότερα επιτόκια θα εκτόξευαν το κόστος εξυπηρέτησης του αμερικανικού χρέους —ήδη το μεγαλύτερο κονδύλι του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού— ενώ ταυτόχρονα θα πίεζαν τις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές συνθήκες.
Αυτό θα μπορούσε να πυροδοτήσει αθετήσεις πληρωμών και κρίσεις σε χώρες και επιχειρήσεις που είναι επιβαρυμένες με δάνεια σε δολάρια.
Αυτή η δυναμική δημιουργεί ευπάθειες τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για την παγκόσμια οικονομία που εξαρτάται από τη ρευστότητα σε δολάρια..
Το σήμα από τη ζήτηση για χρυσό
Ωστόσο, πρόσφατες τάσεις προκαλούν ανησυχία σε επενδυτές και κεντρικούς τραπεζίτες.
Ένας βασικός δείκτης είναι η επιταχυνόμενη ζήτηση για χρυσό από κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως.
Το 2025, για πρώτη φορά μετά από σχεδόν τρεις δεκαετίες, τα συνολικά αποθέματα χρυσού των ξένων κεντρικών τραπεζών ξεπέρασαν σε αξία τα αποθέματά τους σε αμερικανικά ομόλογα.
Αυτή η ιστορική ανατροπή συνοδεύτηκε από τη θεαματική άνοδο της τιμής του χρυσού, η οποία αυξήθηκε κατά 60–70% το 2025, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τα 4.000 δολάρια ανά ουγγιά. Οι τιμές συνέχισαν να αυξάνονται και τον πρώτο μήνα του 2026, υπερβαίνοντας τα 5.500 δολάρια ανά ουγγιά.
Αυτή η σταδιακή αναδιάρθρωση προς «ουδέτερα» περιουσιακά στοιχεία όπως ο χρυσός ενισχύει την ανθεκτικότητα χωρίς να ανατρέπει πλήρως το ισχύον νομισματικό σύστημα.
Ωστόσο, αναδεικνύει τη φθίνουσα εμπιστοσύνη σε ένα υπερβολικά δολαριοκεντρικό μοντέλο.
Αμορτισέρ… κρίσεων
Οι ανησυχίες γύρω από το δολάριο εξηγούν εν μέρει τις ανανεωμένες προσπάθειες των BRICS να αναπτύξουν μια παράλληλη «σιδηροτροχιά» πληρωμών δίπλα στο SWIFT. Άλλοι λόγοι είναι ο αποκλεισμός της Ρωσίας από το SWIFT και η κατάσχεση 300 δισ. δολαρίων ρωσικών αποθεμάτων.
Η Ρωσία δεν ήταν η πρώτη χώρα που βίωσε την ισχύ του δυτικού χρηματοπιστωτικού συστήματος• το Ιράν, η Βόρεια Κορέα και η Κούβα είχαν επίσης δει περιουσιακά τους στοιχεία να δεσμεύονται ή να κατάσχονται. Όμως η περίπτωση της Ρωσίας αποτέλεσε σημείο καμπής.
Αν μπορούν να παγώσουν ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, καμία χώρα δεν είναι άτρωτη.
Αναμφίβολα, παραμένουν σημαντικά εμπόδια μέχρι οι BRICS να διαθέτουν ένα πλήρως λειτουργικό σύστημα πληρωμών που θα μπορούσε να αποτελέσει εναλλακτική του SWIFT, μεταξύ των οποίων η νομική εναρμόνιση και η τεχνική υλοποίηση.
Τα περισσότερα CBDCs (νομίσματα κεντρικής τράπαζας) των χωρών BRICS βρίσκονται ακόμη σε δοκιμαστικό στάδιο, ενώ η διαλειτουργικότητα αντιμετωπίζει τεχνικές, κανονιστικές και διοικητικές προκλήσεις.
Ωστόσο, με απρόβλεπτες πολιτικές των ΗΠΑ και αυξανόμενες γεωπολιτικές και γεωοικονομικές εντάσεις, ένα εναλλακτικό χρηματοοικονομικό σύστημα δεν αποτελεί πλέον επιλογή αλλά επιτακτική ανάγκη.
Στρώνοντας τις ράγες για μια νέα διαδρομή
Η ανάπτυξη των «διαδρομών» πληρωμών των BRICS είναι πιθανό να εξελιχθεί πραγματιστικά, αξιοποιώντας υπάρχοντα διμερή συστήματα πριν επεκταθεί σε ένα πολυμερές δίκτυο. Ένα παράδειγμα είναι η βασική σύνδεση μεταξύ της Ινδίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Το Unified Payments Interface της Ινδίας είναι ήδη διαλειτουργικό με την Instant Payment Platform των ΗΑΕ, επιτρέποντας ταχείες και χαμηλού κόστους διασυνοριακές μεταφορές.
Αυτός ο καθιερωμένος διάδρομος μπορεί να λειτουργήσει ως δοκιμασμένο μοντέλο και τεχνικό πρότυπο για άλλους εταίρους των BRICS.
Η επέκταση θα επικεντρωθεί λογικά στην ενσωμάτωση και άλλων μελών με ισχυρά εγχώρια συστήματα άμεσων πληρωμών, όπως το PIX της Βραζιλίας ή, ενδεχομένως, η υποδομή CIPS/ψηφιακού γιουάν της Κίνας.
Η πρόκληση θα είναι η δημιουργία ενός κεντρικού κόμβου ή ενός κοινού προτύπου ανταλλαγής μηνυμάτων που θα συνδέει αυτά τα διαφορετικά εθνικά συστήματα χωρίς να απαιτεί πλήρη εναρμόνιση. Αρχικά, αυτό θα λάβει τη μορφή ενός δικτύου διμερών συμφωνιών που μειώνουν άμεσα την εξάρτηση από το δυτικοκεντρικό SWIFT για διακανονισμούς εμπορίου σε τοπικά νομίσματα.
Η μακροπρόθεσμη φιλοδοξία είναι μια ενιαία πλατφόρμα BRICS που θα διευκολύνει άμεσες συναλλαγές στα νομίσματα των μελών. Η συμμετοχή θα είναι εθελοντική. Η επιτυχία θα εξαρτηθεί από την υπέρβαση γεωπολιτικών αποκλίσεων και την ευθυγράμμιση τεχνικών προτύπων.
Παρά τα σημαντικά εμπόδια, η κατεύθυνση είναι αρκετά σαφής ώστε να αξίζει προσοχής.
Η εποχή ενός και μόνο ηγεμονικού χρηματοπιστωτικού συστήματος δεν τελειώνει από τη μια μέρα στην άλλη, όμως μια εναλλακτική πορεία μοιάζει ιστορικά αναπόφευκτη.
Οι BRICS, με την Ινδία στην πρώτη γραμμή, στρώνουν τις πρώτες ράγες.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών