Στην περίπτωση του Ισραήλ, οι επιχειρήσεις ανθρώπινης κατασκοπείας που περιγράφονται σε παλαιότερες υποθέσεις, μαρτυρίες στελεχών ασφαλείας και ανοιχτές ισραηλινές μελέτες παραπέμπουν σε μια πραγματική πυραμίδα πρακτόρων
Από τη συλλογή μιας φωτογραφίας και τα «νεκρά γραμματοκιβώτια» μέχρι τις δολοφονίες, τη διείσδυση στην ηγεσία και την καλλιέργεια εσωτερικής διαφθοράς, το ισραηλινό μοντέλο HUMINT εμφανίζεται ως μια πολυεπίπεδη μηχανή.
Ο τελικός στόχος, σύμφωνα με τις υποθέσεις και τις μαρτυρίες που έχουν έρθει στο φως, δεν είναι απλώς η κλοπή πληροφοριών: είναι η δυνατότητα να επηρεάζεται ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο σκέφτεται, λειτουργεί και αποφασίζει ο αντίπαλος.
Η εικόνα του κατασκόπου ως ανθρώπου που κλέβει ένα μυστικό, φωτογραφίζει μια στρατιωτική εγκατάσταση ή παραδίδει έναν φάκελο σε κάποιον σύνδεσμο περιγράφει μόνο το κατώτερο επίπεδο ενός πολύ πιο σύνθετου κόσμου, αποκαλύπτει σε ανάλυσή του το Cradle για τον τρόπο λειτουργίας της Mossad.
Στην περίπτωση του Ισραήλ, οι επιχειρήσεις ανθρώπινης κατασκοπείας που περιγράφονται σε παλαιότερες υποθέσεις, μαρτυρίες στελεχών ασφαλείας και ανοιχτές ισραηλινές μελέτες παραπέμπουν σε μια πραγματική πυραμίδα πρακτόρων.
Στη βάση βρίσκονται οι συλλέκτες επιμέρους πληροφοριών και οι εκτελεστές αποστολών χαμηλού κινδύνου.
Ψηλότερα βρίσκονται όσοι αποκτούν πρόσβαση σε στρατιωτικές δομές, γραμμές εκπαίδευσης και επιχειρησιακά συστήματα.
Και στην κορυφή βρίσκονται οι πολύ πιο επικίνδυνες περιπτώσεις: άνθρωποι που μπορούν να επηρεάσουν την ηγεσία, τις εσωτερικές ισορροπίες και τελικά την ίδια τη στρατηγική κατεύθυνση μιας οργάνωσης.
Αυτό είναι ίσως και το πιο ανησυχητικό στοιχείο.
Η κατασκοπεία παύει να λειτουργεί αποκλειστικά ως μηχανισμός πληροφόρησης και μετατρέπεται σε εργαλείο ανασχεδιασμού του αντιπάλου από το εσωτερικό του.
Η ισραηλινή «βιομηχανία» μελέτης της πληροφοριακής αποτυχίας
Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ισραηλινού συστήματος είναι ότι η μελέτη των υπηρεσιών πληροφοριών δεν περιορίζεται στους κλειστούς διαδρόμους των κρατικών υπηρεσιών.
Τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα, πρώην αξιωματικοί και στελέχη των ενόπλων δυνάμεων συμμετέχουν ενεργά στην ανάλυση της συλλογής πληροφοριών, των αποτυχιών και των μεθόδων διείσδυσης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η δεύτερη ετήσια ισραηλινή διάσκεψη για τις σπουδές πληροφοριών, που πραγματοποιήθηκε στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ στις 28 και 29 Οκτωβρίου 2025 με αντικείμενο τις «μεταμορφώσεις της κατασκοπείας μετά την αποτυχία».
Η επιλογή του θέματος δεν ήταν τυχαία.
Μετά την επιχείρηση Al-Aqsa, η ισραηλινή κοινότητα ασφαλείας βρέθηκε αντιμέτωπη με το ερώτημα πώς ένα κράτος που είχε επενδύσει τεράστιους πόρους στην τεχνική επιτήρηση, στις υποκλοπές και στη συλλογή ανθρώπινων πληροφοριών απέτυχε να προβλέψει μία επίθεση τέτοιας κλίμακας.
Η αυτοκριτική αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή δείχνει ότι η ισραηλινή προσέγγιση δεν αντιμετωπίζει την πληροφορία ως ένα στατικό προϊόν.
Μελετά διαρκώς τον τρόπο με τον οποίο στρατολογούνται άνθρωποι, δοκιμάζονται, εκπαιδεύονται και μετατρέπονται από απλούς πληροφοριοδότες σε επιχειρησιακά εργαλεία.
Πρώτο επίπεδο: Χτίζοντας το «μωσαϊκό»
Στη βάση της πυραμίδας βρίσκεται η συλλογή πληροφοριών.
Μία φωτογραφία. Μια διαδρομή. Ένα αυτοκίνητο. Η ώρα αναχώρησης ενός στελέχους.
Οι άνθρωποι που συναντά. Ο τύπος του κινητού τηλεφώνου που χρησιμοποιεί. Το σημείο στο οποίο σταθμεύει.
Μεμονωμένα, τέτοιες πληροφορίες μπορεί να φαίνονται ασήμαντες.
Όταν όμως ενώνονται, δημιουργούν ένα επιχειρησιακό μωσαϊκό.
Ένας στρατολογημένος πράκτορας ενδέχεται μάλιστα να μην γνωρίζει τι ακριβώς κατασκευάζει.
Μπορεί να παρακολουθεί τις κινήσεις ενός προσώπου χωρίς να γνωρίζει ότι άλλος πράκτορας καταγράφει τις επικοινωνίες του και ένας τρίτος ελέγχει το σπίτι που επισκέπτεται.
Ακριβώς αυτή η κατακερματισμένη λειτουργία προστατεύει το δίκτυο.
Εάν ένας άνθρωπος συλληφθεί, δεν είναι απαραίτητο να μπορεί να αποκαλύψει ολόκληρη την επιχείρηση.
Σε υπόθεση που περιγράφεται στον Λίβανο, ένας άνδρας φέρεται να είχε λάβει εντολή να τοποθετήσει ειδικό εξοπλισμό σε όχημα και να κινηθεί μέσα από συγκεκριμένες περιοχές, συλλέγοντας δεδομένα από routers κατοικιών και οργανισμών και επιχειρώντας την ηλεκτρονική διείσδυσή τους.
Η αποστολή δείχνει πόσο έχει αλλάξει η έννοια της ανθρώπινης κατασκοπείας.
Ο πράκτορας δεν χρειάζεται πλέον να κλέψει έναν φάκελο.
Μπορεί απλώς να μεταφέρει τον τεχνικό εξοπλισμό που θα κλέψει χιλιάδες ψηφιακές πληροφορίες για λογαριασμό του.
Όταν ο πράκτορας γίνεται αισθητήρας
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι μία υπόθεση από τη Λωρίδα της Γάζας.
Σύμφωνα με πηγές ασφαλείας που επικαλείται το αρχικό υλικό, ένα τάγμα στη βόρεια Γάζα είχε διεισδυθεί πριν από τον σημερινό πόλεμο από άνθρωπο που βρισκόταν περίπου στην τρίτη θέση της διοικητικής του ιεραρχίας.
Παρά το υψηλό αξίωμά του, δεν είχε πρόσβαση στον συνολικό χάρτη των σηράγγων.
Η λύση που φέρονται να επέλεξαν οι Ισραηλινοί χειριστές του ήταν εξαιρετικά απλή και ταυτόχρονα αποκαλυπτική: του έδωσαν στρατιωτικά άρβυλα παρόμοια με εκείνα των μαχητών, μέσα στα οποία είχε κρυφτεί συσκευή εντοπισμού.
Δεν χρειαζόταν να σχεδιάσει τον χάρτη.
Χρειαζόταν απλώς να περπατήσει.
Το ανθρώπινο σώμα του πράκτορα μετατράπηκε έτσι σε κινητό αισθητήρα χαρτογράφησης.
Όταν η παραβίαση αποκαλύφθηκε, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η οργάνωση άλλαξε ριζικά τον τρόπο κατασκευής και χρήσης των σηράγγων: ξεχωριστές διαδρομές, κατακερματισμένη πρόσβαση και περιορισμός της γνώσης ώστε κανένας μαχητής να μην γνωρίζει ολόκληρο το δίκτυο.
Αυτή ακριβώς είναι η διαρκής μάχη μεταξύ κατασκοπείας και αντικατασκοπείας.
Κάθε επιτυχημένη διείσδυση δημιουργεί ένα νέο μέτρο ασφαλείας.
Και κάθε νέο μέτρο αναγκάζει την αντίπαλη υπηρεσία να αναπτύξει διαφορετική μέθοδο.
Η «χρυσή πληροφορία»
Στην κορυφή της συλλογής βρίσκεται αυτό που στην ισραηλινή στρατιωτική ορολογία περιγράφεται ως yediat zahav, δηλαδή «χρυσή πληροφορία».
Δεν είναι απαραίτητα ένας τεράστιος όγκος δεδομένων.
Μπορεί να είναι μία και μοναδική πληροφορία που φτάνει την κατάλληλη στιγμή.
Ένα σπίτι.
Ένα αυτοκίνητο.
Μια συγκεκριμένη ώρα.
Η επιβεβαίωση ότι ένας στόχος βρίσκεται μέσα σε ένα δωμάτιο λίγα λεπτά πριν από μια αεροπορική επιδρομή.
Η δολοφονία του Yahya Ayyash αποτελεί ένα από τα γνωστότερα ιστορικά παραδείγματα χρήσης ανθρώπινου συνεργάτη σε επιχείρηση αυτού του τύπου.
Ο συνεργάτης που συνέβαλε στην επιχείρηση συνδέθηκε όχι μόνο με την ταυτοποίηση του στόχου αλλά και με το παγιδευμένο κινητό τηλέφωνο που χρησιμοποιήθηκε στη δολοφονία.
Σε τέτοιες περιπτώσεις ο πράκτορας ουσιαστικά «καίγεται».
Η αξία του βρίσκεται στη μία πληροφορία ή στη μία ενέργεια που μπορεί να αλλάξει την έκβαση μιας επιχείρησης.
Από τα χρήματα και τα οχήματα στα παγιδευμένα όπλα
Το δεύτερο επίπεδο είναι καθαρά επιχειρησιακό.
Αρχίζει με φαινομενικά απλές αποστολές: μεταφορά χρημάτων, απόκρυψη τηλεφώνων, ενοικίαση σπιτιών, αγορά οχημάτων ή δημιουργία των λεγόμενων dead drops, σημείων όπου ένας πράκτορας αφήνει υλικό για να το παραλάβει κάποιος άλλος.
Όσο αυξάνεται η εμπιστοσύνη, αυξάνεται και ο κίνδυνος.
Πράκτορες μπορεί να κληθούν να τοποθετήσουν συσκευές παρακολούθησης, να εισαγάγουν chips σε οπλικά συστήματα ή ακόμη και να αλλοιώσουν πυρομαχικά.
Μία από τις πλέον εντυπωσιακές υποθέσεις που περιγράφονται αφορά άνθρωπο που εργαζόταν σε εργαστήριο κατασκευής όπλων ισλαμικής οργάνωσης στη Γάζα.
Σύμφωνα με τις πηγές του αρχικού κειμένου, ο συγκεκριμένος πράκτορας τοποθετούσε συσκευές εντοπισμού σε ρουκέτες και παράλληλα αποδυνάμωνε το εκρηκτικό υλικό των κεφαλών τους.
Του αποδίδεται ευθύνη για τον εντοπισμό και τελικά τον θάνατο δεκάδων στελεχών την περίοδο 2008–2012.
Εάν η περιγραφή είναι ακριβής, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της πραγματικής δύναμης μιας επιτυχημένης διείσδυσης.
Δεν χρειάζεται να κερδίσεις μια μάχη εάν μπορείς να κάνεις τα όπλα του αντιπάλου να αποκαλύπτουν τη θέση του.
Η μετάβαση στις δολοφονίες μέσω τοπικών συνεργατών
Για πολλά χρόνια στους παλαιστινιακούς και λιβανικούς μηχανισμούς ασφαλείας κυριαρχούσε μια βασική υπόθεση: οι δολοφονίες υψηλής αξίας πραγματοποιούνταν από Ισραηλινούς επιχειρησιακούς πράκτορες.
Η δολοφονία του διοικητή της Hamas Mahmoud al-Mabhouh στο Dubai το 2010 ενίσχυσε αυτή την αντίληψη, καθώς οι κάμερες ασφαλείας κατέγραψαν μια πολυμελή ομάδα που ταξίδευε με ξένα διαβατήρια.
Ωστόσο, μεταγενέστερες υποθέσεις υποδεικνύουν διαφορετική εξέλιξη.
Η δολοφονία του Mazen Fuqaha στη Γάζα το 2017 αποτέλεσε κρίσιμο προηγούμενο.
Χρόνια αργότερα, στις 5 Φεβρουαρίου 2026, ο Benjamin Netanyahu αναγνώρισε δημόσια την ισραηλινή ευθύνη για την επιχείρηση, αναφέροντας ότι η εκτέλεση πραγματοποιήθηκε μέσω στρατολόγησης του Παλαιστίνιου Ashraf Abu Leila.
Η περίπτωση αυτή ανέτρεπε την παλιά παραδοχή ότι η τελική εκτέλεση έπρεπε να γίνεται από ισραηλινά χέρια.
Ο τοπικός πράκτορας μπορούσε πλέον να μετατραπεί από πληροφοριοδότη σε δολοφόνο.
Το Ιράν και η πραγματική μορφή των δικτύων
Ανάλογη συζήτηση προέκυψε κατά τη διάρκεια του πολέμου Ισραήλ–Ιράν τον Ιούνιο του 2025.
Η ισραηλινή δημόσια αφήγηση παρουσίαζε μεγάλο μέρος των χερσαίων επιχειρήσεων ως έργο στελεχών της Mossad που είχαν διεισδύσει βαθιά στο Ιράν.
Οι έρευνες και οι συλλήψεις που ακολούθησαν, όμως, έδειξαν σύμφωνα με το υλικό μια περισσότερο σύνθετη εικόνα.
Μεγάλο μέρος των ανθρώπων που φέρονται να συμμετείχαν ήταν κάτοικοι του ίδιου του Ιράν.
Ορισμένοι μάλιστα ενδέχεται να μην γνώριζαν καν τον τελικό σκοπό του εξοπλισμού που μετέφεραν, πιστεύοντας ότι συμμετείχαν σε συνηθισμένο λαθρεμπόριο για οικονομικό όφελος.
Αυτό είναι ένα ακόμη θεμελιώδες χαρακτηριστικό των σύγχρονων δικτύων.
Ο αποτελεσματικότερος συνεργάτης δεν είναι πάντοτε αυτός που γνωρίζει περισσότερα.
Μερικές φορές είναι αυτός που γνωρίζει ακριβώς όσα χρειάζεται για να ολοκληρώσει μία μόνο αποστολή.
Το τρίτο επίπεδο: Δεν κλέβεις πληροφορίες – αλλάζεις τον αντίπαλο
Εδώ βρίσκεται η πραγματικά στρατηγική διάσταση.
Στο ανώτερο επίπεδο, ο στόχος δεν είναι πλέον να μάθεις πού βρίσκεται ένας διοικητής ή πού αποθηκεύονται οι πύραυλοι.
Ο στόχος είναι να κατανοήσεις ποιος θα μπορούσε να διαδεχθεί έναν ηγέτη, ποιο στέλεχος είναι «γεράκι» και ποιο «περιστέρι», ποιες προσωπικές αντιπαλότητες υπάρχουν και ποια ρήγματα μπορούν να διευρυνθούν.
Ένας πράκτορας, για παράδειγμα, μπορεί να παρακολουθεί αποκλειστικά την κοινωνική ζωή και την πολιτική γλώσσα ενός ηγετικού στελέχους.
Όχι για να οργανωθεί άμεσα η δολοφονία του, αλλά για να χαρτογραφηθεί ολόκληρος ο πολιτικός συσχετισμός γύρω του.
Εδώ η δολοφονία αποκτά διαφορετικό νόημα.
Η εξόντωση ενός προσώπου μπορεί να δημιουργήσει κενό στην ιεραρχία. Το κρίσιμο ερώτημα γίνεται τότε ποιος θα καλύψει το κενό.
Εάν ο πιθανός διάδοχος είναι γνωστός, προβλέψιμος ή ακόμη και ευνοϊκότερος για τις επιδιώξεις του αντιπάλου, η στοχευμένη δολοφονία μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής μηχανικής.
Η CIA και η δύναμη της καχυποψίας
Η μέθοδος δεν είναι αποκλειστικά ισραηλινή.
Ο πρώην αξιωματικός της CIA John Kiriakou έχει περιγράψει έναν διαφορετικό μηχανισμό που χρησιμοποιήθηκε εναντίον της οργάνωσης του Abu Nidal.
Σύμφωνα με την αφήγησή του, η CIA δεν κατάφερε να διεισδύσει αποτελεσματικά στην οργάνωση.
Αντί λοιπόν να στρατολογήσει πράκτορα, επιχείρησε να δημιουργήσει την εντύπωση ότι ένας πράκτορας υπήρχε ήδη.
Η καχυποψία έκανε την υπόλοιπη δουλειά.
Στελέχη άρχισαν να κατηγορούν άλλα στελέχη για προδοσία και ακολούθησε εσωτερική αιματοχυσία.
Η υπηρεσία δεν χρειαζόταν πλέον να καταστρέψει την οργάνωση.
Είχε δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε η οργάνωση να αρχίσει να καταστρέφει τον εαυτό της.
Ο ιδανικός πράκτορας είναι αυτός που γίνεται ηγέτης
Το πιο επικίνδυνο σενάριο, ωστόσο, είναι η άνοδος ενός στρατολογημένου προσώπου στα ανώτερα κλιμάκια.
Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται αξιοπιστία.
Και η αξιοπιστία απαιτεί «επιτυχίες».
Το αρχικό υλικό περιγράφει περίπτωση στελέχους των Ταξιαρχιών των Μαρτύρων του Al-Aqsa που φέρεται να απέκτησε κύρος έπειτα από επίθεση εναντίον ισραηλινού στρατιωτικού οχήματος.
Μεταγενέστερη έρευνα, σύμφωνα με την ίδια αφήγηση, κατέληξε ότι το όχημα είχε οδηγηθεί εξ αποστάσεως προς εκρηκτικό μηχανισμό που είχε ήδη αποκαλυφθεί στις ισραηλινές υπηρεσίες.
Η «επιτυχία» είχε επομένως επιτραπεί.
Ο στόχος δεν ήταν η αποφυγή μιας μικρής επιχειρησιακής απώλειας.
Ήταν η δημιουργία ενός ήρωα μέσα στην αντίπαλη οργάνωση.
Εάν μια υπηρεσία μπορεί να κατασκευάσει την αξιοπιστία ενός πράκτορα, μπορεί ενδεχομένως να τον οδηγήσει πολύ ψηλότερα από όσο θα μπορούσε να φτάσει μόνος του.
Ο πραγματικός στόχος: Η διάβρωση από μέσα
Στο ανώτατο επίπεδο, η κατασκοπεία δεν αφορά πλέον μόνο μυστικά.
Αφορά σχέσεις, χρήματα, οικογένειες, φιλοδοξίες, προσωπικές αδυναμίες και διαφθορά.
Πράκτορες μπορεί να ενθαρρύνονται να διογκώνουν εσωτερικές αποτυχίες, να παρεμποδίζουν επιτυχημένες επιχειρήσεις, να δημιουργούν οικονομικές συναλλαγές που εκθέτουν στελέχη ή να καλλιεργούν την πεποίθηση ότι οι θυσίες των μαχητών χρησιμοποιούνται από την ηγεσία για προσωπικό πλουτισμό.
Η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας στρατηγικής βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι δεν χρειάζεται να εφεύρει όλα τα προβλήματα.
Αρκεί να εντοπίσει τα πραγματικά.
Και μετά να τα μεγαλώσει.
Αυτό είναι και το βαθύτερο μήνυμα ολόκληρης της πυραμίδας πρακτόρων που περιγράφεται.
Η πιο πολύτιμη υπηρεσία ενός κατασκόπου δεν είναι πάντοτε η πληροφορία που παραδίδει.
Μπορεί να είναι η δυσπιστία που δημιουργεί.
Η σύγκρουση που προκαλεί.
Η λάθος απόφαση που ενθαρρύνει.
Η ηγεσία που βοηθά να αναδειχθεί.
Οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών εμφανίζονται, μέσα από αυτές τις υποθέσεις, να επενδύουν ακόμη και μία δεκαετία στη χαρτογράφηση ενός και μόνο ανθρώπου: πότε ξυπνά, τι τρώει, ποιους εμπιστεύεται, ποιον αντιπαθεί, τι φοβάται και πού βρίσκεται η προσωπική του αδυναμία.
Γιατί στο υψηλότερο επίπεδο της κατασκοπείας, ο στόχος δεν είναι να γνωρίζεις απλώς τον εχθρό.
Είναι να γνωρίζεις τον εχθρό τόσο καλά, ώστε κάποια στιγμή να μπορείς να επηρεάζεις τις επιλογές του χωρίς εκείνος να αντιλαμβάνεται ότι η επιλογή δεν ήταν εξ ολοκλήρου δική του.
Και αυτή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη μορφή ισχύος: όχι να καταστρέφεις έναν αντίπαλο απ' έξω, αλλά να δημιουργείς τις συνθήκες για να αρχίσει να διαλύεται από μέσα.
www.bankingnews.gr
Ο τελικός στόχος, σύμφωνα με τις υποθέσεις και τις μαρτυρίες που έχουν έρθει στο φως, δεν είναι απλώς η κλοπή πληροφοριών: είναι η δυνατότητα να επηρεάζεται ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο σκέφτεται, λειτουργεί και αποφασίζει ο αντίπαλος.
Η εικόνα του κατασκόπου ως ανθρώπου που κλέβει ένα μυστικό, φωτογραφίζει μια στρατιωτική εγκατάσταση ή παραδίδει έναν φάκελο σε κάποιον σύνδεσμο περιγράφει μόνο το κατώτερο επίπεδο ενός πολύ πιο σύνθετου κόσμου, αποκαλύπτει σε ανάλυσή του το Cradle για τον τρόπο λειτουργίας της Mossad.
Στην περίπτωση του Ισραήλ, οι επιχειρήσεις ανθρώπινης κατασκοπείας που περιγράφονται σε παλαιότερες υποθέσεις, μαρτυρίες στελεχών ασφαλείας και ανοιχτές ισραηλινές μελέτες παραπέμπουν σε μια πραγματική πυραμίδα πρακτόρων.
Στη βάση βρίσκονται οι συλλέκτες επιμέρους πληροφοριών και οι εκτελεστές αποστολών χαμηλού κινδύνου.
Ψηλότερα βρίσκονται όσοι αποκτούν πρόσβαση σε στρατιωτικές δομές, γραμμές εκπαίδευσης και επιχειρησιακά συστήματα.
Και στην κορυφή βρίσκονται οι πολύ πιο επικίνδυνες περιπτώσεις: άνθρωποι που μπορούν να επηρεάσουν την ηγεσία, τις εσωτερικές ισορροπίες και τελικά την ίδια τη στρατηγική κατεύθυνση μιας οργάνωσης.
Αυτό είναι ίσως και το πιο ανησυχητικό στοιχείο.
Η κατασκοπεία παύει να λειτουργεί αποκλειστικά ως μηχανισμός πληροφόρησης και μετατρέπεται σε εργαλείο ανασχεδιασμού του αντιπάλου από το εσωτερικό του.
Η ισραηλινή «βιομηχανία» μελέτης της πληροφοριακής αποτυχίας
Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ισραηλινού συστήματος είναι ότι η μελέτη των υπηρεσιών πληροφοριών δεν περιορίζεται στους κλειστούς διαδρόμους των κρατικών υπηρεσιών.
Τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα, πρώην αξιωματικοί και στελέχη των ενόπλων δυνάμεων συμμετέχουν ενεργά στην ανάλυση της συλλογής πληροφοριών, των αποτυχιών και των μεθόδων διείσδυσης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η δεύτερη ετήσια ισραηλινή διάσκεψη για τις σπουδές πληροφοριών, που πραγματοποιήθηκε στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ στις 28 και 29 Οκτωβρίου 2025 με αντικείμενο τις «μεταμορφώσεις της κατασκοπείας μετά την αποτυχία».
Η επιλογή του θέματος δεν ήταν τυχαία.
Μετά την επιχείρηση Al-Aqsa, η ισραηλινή κοινότητα ασφαλείας βρέθηκε αντιμέτωπη με το ερώτημα πώς ένα κράτος που είχε επενδύσει τεράστιους πόρους στην τεχνική επιτήρηση, στις υποκλοπές και στη συλλογή ανθρώπινων πληροφοριών απέτυχε να προβλέψει μία επίθεση τέτοιας κλίμακας.
Η αυτοκριτική αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή δείχνει ότι η ισραηλινή προσέγγιση δεν αντιμετωπίζει την πληροφορία ως ένα στατικό προϊόν.
Μελετά διαρκώς τον τρόπο με τον οποίο στρατολογούνται άνθρωποι, δοκιμάζονται, εκπαιδεύονται και μετατρέπονται από απλούς πληροφοριοδότες σε επιχειρησιακά εργαλεία.
Πρώτο επίπεδο: Χτίζοντας το «μωσαϊκό»
Στη βάση της πυραμίδας βρίσκεται η συλλογή πληροφοριών.
Μία φωτογραφία. Μια διαδρομή. Ένα αυτοκίνητο. Η ώρα αναχώρησης ενός στελέχους.
Οι άνθρωποι που συναντά. Ο τύπος του κινητού τηλεφώνου που χρησιμοποιεί. Το σημείο στο οποίο σταθμεύει.
Μεμονωμένα, τέτοιες πληροφορίες μπορεί να φαίνονται ασήμαντες.
Όταν όμως ενώνονται, δημιουργούν ένα επιχειρησιακό μωσαϊκό.
Ένας στρατολογημένος πράκτορας ενδέχεται μάλιστα να μην γνωρίζει τι ακριβώς κατασκευάζει.
Μπορεί να παρακολουθεί τις κινήσεις ενός προσώπου χωρίς να γνωρίζει ότι άλλος πράκτορας καταγράφει τις επικοινωνίες του και ένας τρίτος ελέγχει το σπίτι που επισκέπτεται.
Ακριβώς αυτή η κατακερματισμένη λειτουργία προστατεύει το δίκτυο.
Εάν ένας άνθρωπος συλληφθεί, δεν είναι απαραίτητο να μπορεί να αποκαλύψει ολόκληρη την επιχείρηση.
Σε υπόθεση που περιγράφεται στον Λίβανο, ένας άνδρας φέρεται να είχε λάβει εντολή να τοποθετήσει ειδικό εξοπλισμό σε όχημα και να κινηθεί μέσα από συγκεκριμένες περιοχές, συλλέγοντας δεδομένα από routers κατοικιών και οργανισμών και επιχειρώντας την ηλεκτρονική διείσδυσή τους.
Η αποστολή δείχνει πόσο έχει αλλάξει η έννοια της ανθρώπινης κατασκοπείας.
Ο πράκτορας δεν χρειάζεται πλέον να κλέψει έναν φάκελο.
Μπορεί απλώς να μεταφέρει τον τεχνικό εξοπλισμό που θα κλέψει χιλιάδες ψηφιακές πληροφορίες για λογαριασμό του.
Όταν ο πράκτορας γίνεται αισθητήρας
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι μία υπόθεση από τη Λωρίδα της Γάζας.
Σύμφωνα με πηγές ασφαλείας που επικαλείται το αρχικό υλικό, ένα τάγμα στη βόρεια Γάζα είχε διεισδυθεί πριν από τον σημερινό πόλεμο από άνθρωπο που βρισκόταν περίπου στην τρίτη θέση της διοικητικής του ιεραρχίας.
Παρά το υψηλό αξίωμά του, δεν είχε πρόσβαση στον συνολικό χάρτη των σηράγγων.
Η λύση που φέρονται να επέλεξαν οι Ισραηλινοί χειριστές του ήταν εξαιρετικά απλή και ταυτόχρονα αποκαλυπτική: του έδωσαν στρατιωτικά άρβυλα παρόμοια με εκείνα των μαχητών, μέσα στα οποία είχε κρυφτεί συσκευή εντοπισμού.
Δεν χρειαζόταν να σχεδιάσει τον χάρτη.
Χρειαζόταν απλώς να περπατήσει.
Το ανθρώπινο σώμα του πράκτορα μετατράπηκε έτσι σε κινητό αισθητήρα χαρτογράφησης.
Όταν η παραβίαση αποκαλύφθηκε, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η οργάνωση άλλαξε ριζικά τον τρόπο κατασκευής και χρήσης των σηράγγων: ξεχωριστές διαδρομές, κατακερματισμένη πρόσβαση και περιορισμός της γνώσης ώστε κανένας μαχητής να μην γνωρίζει ολόκληρο το δίκτυο.
Αυτή ακριβώς είναι η διαρκής μάχη μεταξύ κατασκοπείας και αντικατασκοπείας.
Κάθε επιτυχημένη διείσδυση δημιουργεί ένα νέο μέτρο ασφαλείας.
Και κάθε νέο μέτρο αναγκάζει την αντίπαλη υπηρεσία να αναπτύξει διαφορετική μέθοδο.
Η «χρυσή πληροφορία»
Στην κορυφή της συλλογής βρίσκεται αυτό που στην ισραηλινή στρατιωτική ορολογία περιγράφεται ως yediat zahav, δηλαδή «χρυσή πληροφορία».
Δεν είναι απαραίτητα ένας τεράστιος όγκος δεδομένων.
Μπορεί να είναι μία και μοναδική πληροφορία που φτάνει την κατάλληλη στιγμή.
Ένα σπίτι.
Ένα αυτοκίνητο.
Μια συγκεκριμένη ώρα.
Η επιβεβαίωση ότι ένας στόχος βρίσκεται μέσα σε ένα δωμάτιο λίγα λεπτά πριν από μια αεροπορική επιδρομή.
Η δολοφονία του Yahya Ayyash αποτελεί ένα από τα γνωστότερα ιστορικά παραδείγματα χρήσης ανθρώπινου συνεργάτη σε επιχείρηση αυτού του τύπου.
Ο συνεργάτης που συνέβαλε στην επιχείρηση συνδέθηκε όχι μόνο με την ταυτοποίηση του στόχου αλλά και με το παγιδευμένο κινητό τηλέφωνο που χρησιμοποιήθηκε στη δολοφονία.
Σε τέτοιες περιπτώσεις ο πράκτορας ουσιαστικά «καίγεται».
Η αξία του βρίσκεται στη μία πληροφορία ή στη μία ενέργεια που μπορεί να αλλάξει την έκβαση μιας επιχείρησης.
Από τα χρήματα και τα οχήματα στα παγιδευμένα όπλα
Το δεύτερο επίπεδο είναι καθαρά επιχειρησιακό.
Αρχίζει με φαινομενικά απλές αποστολές: μεταφορά χρημάτων, απόκρυψη τηλεφώνων, ενοικίαση σπιτιών, αγορά οχημάτων ή δημιουργία των λεγόμενων dead drops, σημείων όπου ένας πράκτορας αφήνει υλικό για να το παραλάβει κάποιος άλλος.
Όσο αυξάνεται η εμπιστοσύνη, αυξάνεται και ο κίνδυνος.
Πράκτορες μπορεί να κληθούν να τοποθετήσουν συσκευές παρακολούθησης, να εισαγάγουν chips σε οπλικά συστήματα ή ακόμη και να αλλοιώσουν πυρομαχικά.
Μία από τις πλέον εντυπωσιακές υποθέσεις που περιγράφονται αφορά άνθρωπο που εργαζόταν σε εργαστήριο κατασκευής όπλων ισλαμικής οργάνωσης στη Γάζα.
Σύμφωνα με τις πηγές του αρχικού κειμένου, ο συγκεκριμένος πράκτορας τοποθετούσε συσκευές εντοπισμού σε ρουκέτες και παράλληλα αποδυνάμωνε το εκρηκτικό υλικό των κεφαλών τους.
Του αποδίδεται ευθύνη για τον εντοπισμό και τελικά τον θάνατο δεκάδων στελεχών την περίοδο 2008–2012.
Εάν η περιγραφή είναι ακριβής, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της πραγματικής δύναμης μιας επιτυχημένης διείσδυσης.
Δεν χρειάζεται να κερδίσεις μια μάχη εάν μπορείς να κάνεις τα όπλα του αντιπάλου να αποκαλύπτουν τη θέση του.
Η μετάβαση στις δολοφονίες μέσω τοπικών συνεργατών
Για πολλά χρόνια στους παλαιστινιακούς και λιβανικούς μηχανισμούς ασφαλείας κυριαρχούσε μια βασική υπόθεση: οι δολοφονίες υψηλής αξίας πραγματοποιούνταν από Ισραηλινούς επιχειρησιακούς πράκτορες.
Η δολοφονία του διοικητή της Hamas Mahmoud al-Mabhouh στο Dubai το 2010 ενίσχυσε αυτή την αντίληψη, καθώς οι κάμερες ασφαλείας κατέγραψαν μια πολυμελή ομάδα που ταξίδευε με ξένα διαβατήρια.
Ωστόσο, μεταγενέστερες υποθέσεις υποδεικνύουν διαφορετική εξέλιξη.
Η δολοφονία του Mazen Fuqaha στη Γάζα το 2017 αποτέλεσε κρίσιμο προηγούμενο.
Χρόνια αργότερα, στις 5 Φεβρουαρίου 2026, ο Benjamin Netanyahu αναγνώρισε δημόσια την ισραηλινή ευθύνη για την επιχείρηση, αναφέροντας ότι η εκτέλεση πραγματοποιήθηκε μέσω στρατολόγησης του Παλαιστίνιου Ashraf Abu Leila.
Η περίπτωση αυτή ανέτρεπε την παλιά παραδοχή ότι η τελική εκτέλεση έπρεπε να γίνεται από ισραηλινά χέρια.
Ο τοπικός πράκτορας μπορούσε πλέον να μετατραπεί από πληροφοριοδότη σε δολοφόνο.
Το Ιράν και η πραγματική μορφή των δικτύων
Ανάλογη συζήτηση προέκυψε κατά τη διάρκεια του πολέμου Ισραήλ–Ιράν τον Ιούνιο του 2025.
Η ισραηλινή δημόσια αφήγηση παρουσίαζε μεγάλο μέρος των χερσαίων επιχειρήσεων ως έργο στελεχών της Mossad που είχαν διεισδύσει βαθιά στο Ιράν.
Οι έρευνες και οι συλλήψεις που ακολούθησαν, όμως, έδειξαν σύμφωνα με το υλικό μια περισσότερο σύνθετη εικόνα.
Μεγάλο μέρος των ανθρώπων που φέρονται να συμμετείχαν ήταν κάτοικοι του ίδιου του Ιράν.
Ορισμένοι μάλιστα ενδέχεται να μην γνώριζαν καν τον τελικό σκοπό του εξοπλισμού που μετέφεραν, πιστεύοντας ότι συμμετείχαν σε συνηθισμένο λαθρεμπόριο για οικονομικό όφελος.
Αυτό είναι ένα ακόμη θεμελιώδες χαρακτηριστικό των σύγχρονων δικτύων.
Ο αποτελεσματικότερος συνεργάτης δεν είναι πάντοτε αυτός που γνωρίζει περισσότερα.
Μερικές φορές είναι αυτός που γνωρίζει ακριβώς όσα χρειάζεται για να ολοκληρώσει μία μόνο αποστολή.
Το τρίτο επίπεδο: Δεν κλέβεις πληροφορίες – αλλάζεις τον αντίπαλο
Εδώ βρίσκεται η πραγματικά στρατηγική διάσταση.
Στο ανώτερο επίπεδο, ο στόχος δεν είναι πλέον να μάθεις πού βρίσκεται ένας διοικητής ή πού αποθηκεύονται οι πύραυλοι.
Ο στόχος είναι να κατανοήσεις ποιος θα μπορούσε να διαδεχθεί έναν ηγέτη, ποιο στέλεχος είναι «γεράκι» και ποιο «περιστέρι», ποιες προσωπικές αντιπαλότητες υπάρχουν και ποια ρήγματα μπορούν να διευρυνθούν.
Ένας πράκτορας, για παράδειγμα, μπορεί να παρακολουθεί αποκλειστικά την κοινωνική ζωή και την πολιτική γλώσσα ενός ηγετικού στελέχους.
Όχι για να οργανωθεί άμεσα η δολοφονία του, αλλά για να χαρτογραφηθεί ολόκληρος ο πολιτικός συσχετισμός γύρω του.
Εδώ η δολοφονία αποκτά διαφορετικό νόημα.
Η εξόντωση ενός προσώπου μπορεί να δημιουργήσει κενό στην ιεραρχία. Το κρίσιμο ερώτημα γίνεται τότε ποιος θα καλύψει το κενό.
Εάν ο πιθανός διάδοχος είναι γνωστός, προβλέψιμος ή ακόμη και ευνοϊκότερος για τις επιδιώξεις του αντιπάλου, η στοχευμένη δολοφονία μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής μηχανικής.
Η CIA και η δύναμη της καχυποψίας
Η μέθοδος δεν είναι αποκλειστικά ισραηλινή.
Ο πρώην αξιωματικός της CIA John Kiriakou έχει περιγράψει έναν διαφορετικό μηχανισμό που χρησιμοποιήθηκε εναντίον της οργάνωσης του Abu Nidal.
Σύμφωνα με την αφήγησή του, η CIA δεν κατάφερε να διεισδύσει αποτελεσματικά στην οργάνωση.
Αντί λοιπόν να στρατολογήσει πράκτορα, επιχείρησε να δημιουργήσει την εντύπωση ότι ένας πράκτορας υπήρχε ήδη.
Η καχυποψία έκανε την υπόλοιπη δουλειά.
Στελέχη άρχισαν να κατηγορούν άλλα στελέχη για προδοσία και ακολούθησε εσωτερική αιματοχυσία.
Η υπηρεσία δεν χρειαζόταν πλέον να καταστρέψει την οργάνωση.
Είχε δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε η οργάνωση να αρχίσει να καταστρέφει τον εαυτό της.
Ο ιδανικός πράκτορας είναι αυτός που γίνεται ηγέτης
Το πιο επικίνδυνο σενάριο, ωστόσο, είναι η άνοδος ενός στρατολογημένου προσώπου στα ανώτερα κλιμάκια.
Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται αξιοπιστία.
Και η αξιοπιστία απαιτεί «επιτυχίες».
Το αρχικό υλικό περιγράφει περίπτωση στελέχους των Ταξιαρχιών των Μαρτύρων του Al-Aqsa που φέρεται να απέκτησε κύρος έπειτα από επίθεση εναντίον ισραηλινού στρατιωτικού οχήματος.
Μεταγενέστερη έρευνα, σύμφωνα με την ίδια αφήγηση, κατέληξε ότι το όχημα είχε οδηγηθεί εξ αποστάσεως προς εκρηκτικό μηχανισμό που είχε ήδη αποκαλυφθεί στις ισραηλινές υπηρεσίες.
Η «επιτυχία» είχε επομένως επιτραπεί.
Ο στόχος δεν ήταν η αποφυγή μιας μικρής επιχειρησιακής απώλειας.
Ήταν η δημιουργία ενός ήρωα μέσα στην αντίπαλη οργάνωση.
Εάν μια υπηρεσία μπορεί να κατασκευάσει την αξιοπιστία ενός πράκτορα, μπορεί ενδεχομένως να τον οδηγήσει πολύ ψηλότερα από όσο θα μπορούσε να φτάσει μόνος του.
Ο πραγματικός στόχος: Η διάβρωση από μέσα
Στο ανώτατο επίπεδο, η κατασκοπεία δεν αφορά πλέον μόνο μυστικά.
Αφορά σχέσεις, χρήματα, οικογένειες, φιλοδοξίες, προσωπικές αδυναμίες και διαφθορά.
Πράκτορες μπορεί να ενθαρρύνονται να διογκώνουν εσωτερικές αποτυχίες, να παρεμποδίζουν επιτυχημένες επιχειρήσεις, να δημιουργούν οικονομικές συναλλαγές που εκθέτουν στελέχη ή να καλλιεργούν την πεποίθηση ότι οι θυσίες των μαχητών χρησιμοποιούνται από την ηγεσία για προσωπικό πλουτισμό.
Η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας στρατηγικής βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι δεν χρειάζεται να εφεύρει όλα τα προβλήματα.
Αρκεί να εντοπίσει τα πραγματικά.
Και μετά να τα μεγαλώσει.
Αυτό είναι και το βαθύτερο μήνυμα ολόκληρης της πυραμίδας πρακτόρων που περιγράφεται.
Η πιο πολύτιμη υπηρεσία ενός κατασκόπου δεν είναι πάντοτε η πληροφορία που παραδίδει.
Μπορεί να είναι η δυσπιστία που δημιουργεί.
Η σύγκρουση που προκαλεί.
Η λάθος απόφαση που ενθαρρύνει.
Η ηγεσία που βοηθά να αναδειχθεί.
Οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών εμφανίζονται, μέσα από αυτές τις υποθέσεις, να επενδύουν ακόμη και μία δεκαετία στη χαρτογράφηση ενός και μόνο ανθρώπου: πότε ξυπνά, τι τρώει, ποιους εμπιστεύεται, ποιον αντιπαθεί, τι φοβάται και πού βρίσκεται η προσωπική του αδυναμία.
Γιατί στο υψηλότερο επίπεδο της κατασκοπείας, ο στόχος δεν είναι να γνωρίζεις απλώς τον εχθρό.
Είναι να γνωρίζεις τον εχθρό τόσο καλά, ώστε κάποια στιγμή να μπορείς να επηρεάζεις τις επιλογές του χωρίς εκείνος να αντιλαμβάνεται ότι η επιλογή δεν ήταν εξ ολοκλήρου δική του.
Και αυτή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη μορφή ισχύος: όχι να καταστρέφεις έναν αντίπαλο απ' έξω, αλλά να δημιουργείς τις συνθήκες για να αρχίσει να διαλύεται από μέσα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών