Το διάσημο Πείραμα του Stanford έδειξε πόσο γρήγορα ένα αυστηρά δομημένο περιβάλλον εξουσίας μπορεί να μεταμορφώσει συνηθισμένους ανθρώπους σε φορείς βίας και καταπίεσης
Τι κάνει έναν άνθρωπο δήμιο; Τη δεκαετία του 1970, οι επιστήμονες έδειξαν ότι δεν είναι απαραίτητα η ανατροφή ή ο χαρακτήρας, αλλά το περιβάλλον.
Μέσα σε έξι ημέρες, συνηθισμένοι φοιτητές μετέτρεψαν το υπόγειο του Πανεπιστημίου του Stanford σε θάλαμο βασανιστηρίων.
Αυτό το πείραμα έδειξε ότι η φυλακή δεν είναι απλώς ένας χώρος εγκλεισμού· είναι μια κατάσταση στην οποία μπορεί να βρεθεί οποιοσδήποτε από εμάς.
Η διαδικασία μεταμόρφωσης της προσωπικότητας σε ρόλο
Το υπόγειο του πανεπιστημιακού κτιρίου χρησιμοποιήθηκε για την προσομοίωση συνθηκών φυλακής. Η επιλογή ήταν αυστηρή: από δεκάδες εθελοντές επιλέχθηκαν μόνο οι πιο ήρεμοι και υγιείς.
Η κλήρωση τους χώρισε σε δύο ομάδες. Ορισμένοι ανέλαβαν τον ρόλο των φρουρών, με γκλομπ και γυαλιά καθρέφτες· άλλοι έλαβαν το καθεστώς των κρατουμένων χωρίς ονόματα, φορώντας μόνο αριθμούς στις πρόχειρες στολές τους.
Η προσεκτική προετοιμασία αυτού του περιβάλλοντος έδειξε ότι η αίσθηση αυθεντικότητας είχε μεγιστοποιηθεί: οι συλλήψεις πραγματοποιήθηκαν από πραγματικούς αστυνομικούς.
Μια σημαντική λεπτομέρεια: το μυστικό της γρήγορης συμπεριφορικής κατάρρευσης βρισκόταν στην αποπροσωποποίηση. Όταν ένας άνθρωπος στερείται το όνομά του και το βλέμμα του κρύβεται πίσω από γυαλιά, χάνει την αίσθηση της προσωπικής ευθύνης.
Αυτό προκαλεί λανθάνουσες τάσεις επιθετικότητας, οι οποίες στην καθημερινή ζωή συγκρατούνται από τους κανόνες ευγένειας και κοινωνικού ελέγχου.
Μέθοδοι καταστολής της βούλησης
Η ένταση μεταξύ των ομάδων ξέσπασε σε ανοιχτή σύγκρουση τη δεύτερη ημέρα. Οι κρατούμενοι οχυρώθηκαν στα κελιά τους και οι φρουροί το εξέλαβαν ως προσωπική πρόκληση προς την εξουσία τους.
Η χρήση σωματικής βίας απαγορευόταν, οπότε κατέφυγαν σε ψυχολογική πίεση: στέρηση ύπνου, περιορισμούς στην τροφή και ταπεινωτικές εργασίες. Κάθε τέτοια απόφαση των φρουρών κατέστρεφε την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατουμένων.
Στην πράξη, φαίνεται πόσο γρήγορα θολώνει η γραμμή ανάμεσα στο παιχνίδι και στην πραγματικότητα. Οι συμμετέχοντες με αριθμούς άρχισαν να πιστεύουν ότι ήταν πραγματικά εγκληματίες, ανίκανοι να φύγουν από το υπόγειο χωρίς άδεια.
Ακόμη και όταν ένας από αυτούς υπέστη σοβαρή νευρική κατάρρευση, οι συγκρατούμενοί του δεν προσπάθησαν να βοηθήσουν, φοβούμενοι κυρώσεις από τους «κυρίους» τους.
Κάθε λεπτομέρεια της καθημερινότητας υπηρετούσε την καταστολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Γιατί η μελέτη έπρεπε να διακοπεί επειγόντως
Έξι ημέρες ήταν αρκετές για να ξεφύγει η κατάσταση από κάθε έλεγχο.
Ακόμη και ο οργανωτής της μελέτης, Philip Zimbardo, έπαψε να είναι απλός παρατηρητής και άρχισε να συμπεριφέρεται σαν διευθυντής φυλακής!
Αυτή η παράνοια σταμάτησε μόνο μετά την παρέμβαση εξωτερικής ειδικού, η οποία σοκαρίστηκε από την έκταση της κακοποίησης.
Αυτό που συνέβη έγινε σαφές παράδειγμα του πώς η εξουσία διαφθείρει ανώριμα μυαλά.
Η ανάλυση των αποτελεσμάτων αποκάλυψε ότι ο σαδισμός συχνά δεν πηγάζει από έμφυτη κακία, αλλά από τη δομή της υποταγής.
Όταν ένα σύστημα επιβραβεύει την κυριαρχία και τιμωρεί την ενσυναίσθηση, οι άνθρωποι αποκτούν γρήγορα νέες δεξιότητες επιβίωσης.
Αυτά τα ευρήματα αποτέλεσαν αργότερα τη βάση ενός διάσημου βιβλίου που εξηγεί λεπτομερώς γιατί καλοί άνθρωποι μερικές φορές κάνουν φρικτά πράγματα.
www.bankingnews.gr
Μέσα σε έξι ημέρες, συνηθισμένοι φοιτητές μετέτρεψαν το υπόγειο του Πανεπιστημίου του Stanford σε θάλαμο βασανιστηρίων.
Αυτό το πείραμα έδειξε ότι η φυλακή δεν είναι απλώς ένας χώρος εγκλεισμού· είναι μια κατάσταση στην οποία μπορεί να βρεθεί οποιοσδήποτε από εμάς.
Η διαδικασία μεταμόρφωσης της προσωπικότητας σε ρόλο
Το υπόγειο του πανεπιστημιακού κτιρίου χρησιμοποιήθηκε για την προσομοίωση συνθηκών φυλακής. Η επιλογή ήταν αυστηρή: από δεκάδες εθελοντές επιλέχθηκαν μόνο οι πιο ήρεμοι και υγιείς.
Η κλήρωση τους χώρισε σε δύο ομάδες. Ορισμένοι ανέλαβαν τον ρόλο των φρουρών, με γκλομπ και γυαλιά καθρέφτες· άλλοι έλαβαν το καθεστώς των κρατουμένων χωρίς ονόματα, φορώντας μόνο αριθμούς στις πρόχειρες στολές τους.
Η προσεκτική προετοιμασία αυτού του περιβάλλοντος έδειξε ότι η αίσθηση αυθεντικότητας είχε μεγιστοποιηθεί: οι συλλήψεις πραγματοποιήθηκαν από πραγματικούς αστυνομικούς.
Μια σημαντική λεπτομέρεια: το μυστικό της γρήγορης συμπεριφορικής κατάρρευσης βρισκόταν στην αποπροσωποποίηση. Όταν ένας άνθρωπος στερείται το όνομά του και το βλέμμα του κρύβεται πίσω από γυαλιά, χάνει την αίσθηση της προσωπικής ευθύνης.
Αυτό προκαλεί λανθάνουσες τάσεις επιθετικότητας, οι οποίες στην καθημερινή ζωή συγκρατούνται από τους κανόνες ευγένειας και κοινωνικού ελέγχου.
Μέθοδοι καταστολής της βούλησης
Η ένταση μεταξύ των ομάδων ξέσπασε σε ανοιχτή σύγκρουση τη δεύτερη ημέρα. Οι κρατούμενοι οχυρώθηκαν στα κελιά τους και οι φρουροί το εξέλαβαν ως προσωπική πρόκληση προς την εξουσία τους.
Η χρήση σωματικής βίας απαγορευόταν, οπότε κατέφυγαν σε ψυχολογική πίεση: στέρηση ύπνου, περιορισμούς στην τροφή και ταπεινωτικές εργασίες. Κάθε τέτοια απόφαση των φρουρών κατέστρεφε την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατουμένων.
Στην πράξη, φαίνεται πόσο γρήγορα θολώνει η γραμμή ανάμεσα στο παιχνίδι και στην πραγματικότητα. Οι συμμετέχοντες με αριθμούς άρχισαν να πιστεύουν ότι ήταν πραγματικά εγκληματίες, ανίκανοι να φύγουν από το υπόγειο χωρίς άδεια.
Ακόμη και όταν ένας από αυτούς υπέστη σοβαρή νευρική κατάρρευση, οι συγκρατούμενοί του δεν προσπάθησαν να βοηθήσουν, φοβούμενοι κυρώσεις από τους «κυρίους» τους.
Κάθε λεπτομέρεια της καθημερινότητας υπηρετούσε την καταστολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Γιατί η μελέτη έπρεπε να διακοπεί επειγόντως
Έξι ημέρες ήταν αρκετές για να ξεφύγει η κατάσταση από κάθε έλεγχο.
Ακόμη και ο οργανωτής της μελέτης, Philip Zimbardo, έπαψε να είναι απλός παρατηρητής και άρχισε να συμπεριφέρεται σαν διευθυντής φυλακής!
Αυτή η παράνοια σταμάτησε μόνο μετά την παρέμβαση εξωτερικής ειδικού, η οποία σοκαρίστηκε από την έκταση της κακοποίησης.
Αυτό που συνέβη έγινε σαφές παράδειγμα του πώς η εξουσία διαφθείρει ανώριμα μυαλά.
Η ανάλυση των αποτελεσμάτων αποκάλυψε ότι ο σαδισμός συχνά δεν πηγάζει από έμφυτη κακία, αλλά από τη δομή της υποταγής.
Όταν ένα σύστημα επιβραβεύει την κυριαρχία και τιμωρεί την ενσυναίσθηση, οι άνθρωποι αποκτούν γρήγορα νέες δεξιότητες επιβίωσης.
Αυτά τα ευρήματα αποτέλεσαν αργότερα τη βάση ενός διάσημου βιβλίου που εξηγεί λεπτομερώς γιατί καλοί άνθρωποι μερικές φορές κάνουν φρικτά πράγματα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών