Η μέση ημερήσια ροή ενέργειας μέσω του Στενού, σε αργό πετρέλαιο και συμπυκνώματα, ανέρχεται σε περίπου 21 εκατομμύρια βαρέλια, δηλαδή σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης
Σχετικά Άρθρα
Deal - σοκ: Ο Trump «τελειώνει» το ρωσικό πετρέλαιο στην Ινδία – Ο ωμός εκβιασμός για δασμούς 50% και η «υποταγή» του Modi
Σε συναγερμό οι αγορές πετρελαίου για το Ιράν - Ο ρόλος της Κίνας και η απειλή των Στενών του Ορμούζ
Ο εφιάλτης επιστρέφει - Κίνδυνος να κλείσει το Στενό του Ορμούζ - Σε τεντωμένο σχοινί η διεθνής αγορά πετρελαίου
Άγρια σύρραξη στο Hormuz: Ιρανική επίθεση drone στο USS Lincoln, καταδίωξαν τάνκερ των ΗΠΑ - O Trump θέλει deal, το Ισραήλ πόλεμο
Η ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει επαναφέρει στο προσκήνιο την ευπάθεια του Στενού του Ορμούζ.
Με πλάτος μόλις 33 χιλιομέτρων, το πέρασμα αποτελεί τη σημαντικότερη ενεργειακή οδό, καθώς διέρχεται από αυτό το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Συνεπώς ένας αποκλεισμός από την πλευρά του Ιράν δεν θα προκαλούσε απλώς ένα περιφερειακό πρόβλημα, αλλά μια παγκόσμια οικονομική καταστροφή. Οι επιπτώσεις στις τιμές των καυσίμων, τον πληθωρισμό και την επάρκεια αγαθών σε χώρες όπως η Ινδία και η Κίνα, συνθέτουν ένα σενάριο του οποίου η κλίμακα θα μπορούσε να αποδειχθεί πιο ολέθρια για την ευρωπαϊκή (αλλά και για την παγκόσμια οικονομία γενικότερα) ακόμα και από μια… πυρηνική επίθεση.
Το ακραίο σενάριο
Αν ξεσπάσει πόλεμος, μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η Τεχεράνη είναι πιθανό να μπλοκάρει το Στενό του Ορμούζ, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την Ινδία και την Κίνα.
Στο στενότερο σημείο του, το Στενό έχει πλάτος μόλις 33 χιλιόμετρα. Ο πλωτός διάδρομος δεν ξεπερνά τα 10 χιλιόμετρα, με περίπου 3 χιλιόμετρα για την εξερχόμενη και 3 χιλιόμετρα για την εισερχόμενη ναυσιπλοΐα. Η βόρεια πλευρά του Στενού ελέγχεται από το Ιράν και χαρακτηρίζεται από ορεινό ανάγλυφο. Από αυτούς τους λόφους, το Ιράν μπορεί να παρακολουθεί αποτελεσματικά την κίνηση μέσω ραντάρ. Μπορεί επίσης να αναπτύξει αντιαεροπορικά και εδάφους-εδάφους όπλα στα βουνά αυτά, ελέγχοντας ποιος εισέρχεται ή εξέρχεται από το Στενό.
Γεωγραφική και στρατηγική επισκόπηση του Στενού του Ορμούζ
Η γεωγραφική σημασία του Στενού είναι κομβική, καθώς οι παγκόσμιες θαλάσσιες οδοί εμπορίου εξαρτώνται πλήρως από αυτά.
Το νότιο τμήμα του Ορμούζ ανήκει στο Ομάν και η χερσόνησος Musandam εισχωρεί στο Στενό, στενεύοντας ακόμη περισσότερο το πέρασμα. Πολύ μεγάλα πολεμικά πλοία δεν μπορούν να ελιχθούν αποτελεσματικά λόγω των ρηχών υδάτων, κάτι που περιορίζει τις επιλογές των ναυτικών δυνάμεων καθώς εισέρχονται σε αυτό το «στενό σημείο».
Η γεωγραφία αυτή ευνοεί τον ασύμμετρο πόλεμο. Μια μικρότερη δύναμη δεν χρειάζεται να έχει ναυτική υπεροχή για να προκαλέσει αναστάτωση· αρκεί να δημιουργήσει αβεβαιότητα.
Γιατί το Στενό του Ορμούζ είναι τόσο σημαντικό;
Πρόκειται για το σημαντικότερο στρατηγικό ενεργειακό «στενό σημείο» στην ανθρώπινη ιστορία.
Η μέση ημερήσια ροή ενέργειας μέσω των στενών, σε αργό πετρέλαιο και συμπυκνώματα, ανέρχεται σε περίπου 21 εκατομμύρια βαρέλια, δηλαδή σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης.
Όσον αφορά το LNG, περίπου 90 εκατομμύρια τόνοι διέρχονται ετησίως, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 25% του παγκόσμιου εμπορίου. Επιπλέον, μεγάλες ποσότητες διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων περνούν καθημερινά από το Ορμούζ. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος: ένα στα πέντε βαρέλια καυσίμου που καταναλώνονται παγκοσμίως περνά από αυτό το Στενό.
Γιατί οι αγωγοί δεν μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως στο Στενό
Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας μεταφέρει πετρέλαιο προς την Ερυθρά Θάλασσα, αλλά δεν επαρκεί για να αντικαταστήσει το σύνολο των εξαγωγών του Κόλπου.
Ο αγωγός Fujairah των ΗΑΕ παρακάμπτει το Ορμούζ, όμως εξυπηρετεί μόνο ένα μικρό μέρος των εξαγωγών της χώρας. Το Κουβέιτ και το Κατάρ παραμένουν πλήρως εξαρτημένα από τα στενά.
Με απλά λόγια, οι αγωγοί μπορούν να μετριάσουν εν μέρει τη στρατηγική σημασία του Ορμούζ, αλλά δεν μπορούν να το αντικαταστήσουν πλήρως, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον.
Οι χώρες που εξαρτώνται από στο Στενό του Ορμούζ
Ας δούμε πώς θα επηρεάζονταν οι εξαγωγικές χώρες πετρελαίου του Κόλπου.
Η Σαουδική Αραβία εξάγει εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως και τα έσοδα από το πετρέλαιο χρηματοδοτούν υποδομές, ανάπτυξη, κοινωνικές δαπάνες, τις μεταρρυθμίσεις Vision 2030, καθώς και τους μισθούς του δημοσίου. Οποιαδήποτε διαταραχή στη ροή πετρελαίου εκτός της χώρας θα έπληττε σοβαρά αυτούς τους τομείς.
Το Ιράκ βασίζεται στο πετρέλαιο για πάνω από το 90% των κρατικών του εσόδων και κοινωνικών δαπανών. Σχεδόν το 100% των εξαγωγών του εξαρτάται από το Στενό του Ορμούζ.
Το Κατάρ είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας υγροποιημένου φυσικού αερίου παγκοσμίως. Το αέριό του θερμαίνει σπίτια, κινεί εργοστάσια και παράγει ηλεκτρική ενέργεια σε όλη την Ασία και την Ευρώπη. Οποιαδήποτε διακοπή στις εξαγωγές του Κατάρ θα είχε σοβαρό αντίκτυπο.
Μεγάλοι εισαγωγείς ενέργειας
Ινδία: Η Ινδία είναι από τις πιο εκτεθειμένες χώρες σε οποιαδήποτε διαταραχή της πετρελαϊκής ροής στην περιοχή. Εισάγει περίπου το 80-90% των ορυκτών καυσίμων της, συμπεριλαμβανομένου του αργού πετρελαίου, και πάνω από το 50% των αναγκών της σε φυσικό αέριο από τη Μέση Ανατολή.
Η προμήθεια από τη Μέση Ανατολή κυριαρχεί λόγω εγγύτητας και συμβατότητας με τα διυλιστήρια. Ακόμη και αύξηση 10 δολαρίων στην τιμή του αργού επιδεινώνει σημαντικά το εμπορικό έλλειμμα της Ινδίας.
Κίνα: Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής αργού πετρελαίου στον κόσμο. Σχεδόν το 50% των εισαγωγών της διέρχεται από την περιοχή αυτή. Διατηρεί στρατηγικά αποθέματα, αλλά δεν είναι απεριόριστα. Η κινεζική οικονομία, η σταθερότητά της και η ευημερία του πληθυσμού εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την απρόσκοπτη ροή πετρελαίου.
Ιαπωνία και Νότια Κορέα: Η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα δεν διαθέτουν εγχώρια παραγωγή πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Εξαρτώνται πλήρως από τις ενεργειακές προμήθειες της Μέσης Ανατολής.
Διατηρούν μεγάλα στρατηγικά αποθέματα περίπου 120 ημερών, που όμως προορίζονται για έκτακτες ανάγκες και όχι για παρατεταμένες κρίσεις.
Ευάλωτη οικονομία
Την ίδια στιγμή, όμως, η ενεργειακή εξάρτηση προκαλεί τεράστια ευπάθεια στην παγκόσμια οικονομία. Κι αυτό διότι :
- Το πετρέλαιο κινεί τα κράτη. Οι πετρελαιοκίνητες αντλίες και τα τρακτέρ στη γεωργία εξαρτώνται πλήρως από τα καύσιμα. Κάθε διακύμανση τιμών έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή και επηρεάζει άμεσα τον απλό πολίτη. Επηρεάζονται επίσης τα συναλλαγματικά αποθέματα και ο πληθωρισμός.
Τα αεροπορικά καύσιμα παίζουν κρίσιμο ρόλο στις μεταφορές ανθρώπων και αγαθών. Κάθε αύξηση ανεβάζει τις τιμές εισιτηρίων και τροφοδοτεί τον πληθωρισμό. - Η ευαισθησία του ινδικού πληθωρισμού στις αυξήσεις της τιμής του αργού είναι τεράστια. Ο πληθωρισμός των τροφίμων, λόγω υψηλότερων μεταφορικών, επηρεάζει άμεσα τους κρατικούς προϋπολογισμούς και τις επιδοτήσεις.
Η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών μειώνεται απότομα καθώς αυξάνονται οι τιμές του πετρελαίου. Ιστορικά, τα σοκ στις τιμές του αργού έχουν αποδυναμώσει τη ρουπία, έχουν οδηγήσει σε φορολογικές προσαρμογές και έχουν διευρύνει τα δημοσιονομικά ελλείμματα.
Στρατιωτική πραγματικότητα
Στρατιωτικά, το Ιράν διαθέτει σημαντικές ασύμμετρες δυνατότητες.
Μπορεί να καταστήσει πολεμικά πλοία και ακόμη και αεροπλανοφόρα αναποτελεσματικά μέσω ταχέων επιθετικών σκαφών, αντιπλοϊκών πυραύλων και ναρκοθέτησης της περιοχής, αποτρέποντας αμερικανικά πλοία από το να εισέλθουν ή να εξέλθουν από το Ορμούζ.
Υπάρχουν επίσης πληροφορίες ότι το Ιράν έχει αναπτύξει αντιπλοϊκούς πυραύλους εκτοξευόμενους από υποβρύχια, πέραν των τορπιλών, με εμβέλειες ικανές να βυθίσουν πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια. Όλα αυτά προσδίδουν στο Ιράν τεράστιο ασύμμετρο πλεονέκτημα.
Τα VLCC ως στρατηγικοί στόχοι
Ένα VLCC (Very Large Crude Carrier) αποτελεί ιδανικό μέσο διατάραξης. Έχει μήκος άνω των 300 μέτρων και πρέπει να κινείται αργά σε περιορισμένα, ρηχά ύδατα όπως το Ορμούζ. Μπορεί να μεταφέρει έως και 2 εκατομμύρια βαρέλια αργού. Μια επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει διαρροή πετρελαίου, μόλυνση της περιοχής και να την καταστήσει μη λειτουργική για μήνες.
Μια τέτοια καταστροφή είναι κάτι που ούτε η Αμερική ούτε ο κόσμος είναι έτοιμοι να αποδεχθούν. Από πολλές απόψεις, θα ήταν χειρότερη από μια πυρηνική επίθεση.
Σενάριο: Ένα ή δύο VLCC βυθιστούν ή ακινητοποιηθούν
Ένα μόνο ακινητοποιημένο VLCC στο στενό διάδρομο μπορεί να εμποδίσει την κυκλοφορία και προς τις δύο κατευθύνσεις. Όπως αναφέρθηκε, το πλωτό πλάτος είναι μόλις 10 χιλιόμετρα. Αυτό θα ανάγκαζε τα πλοία να αλλάξουν πορεία, με καθυστερήσεις εβδομάδων ή μηνών. Πλοία δυτικά στο Στενού θα μπορούσαν να εγκλωβιστούν, ανίκανα να εξέλθουν.
Οι επιχειρήσεις ανέλκυσης θα ήταν εξαιρετικά αργές λόγω κινδύνων διαρροής πετρελαίου και εκρήξεων. Ο στενός διάδρομος περιπλέκει περαιτέρω τις προσπάθειες.
Η ναυτιλία εξαρτάται πλήρως από την ασφάλιση. Καθώς ο κίνδυνος αυξάνεται, τα ασφάλιστρα εκτοξεύονται και οι ασφαλιστές μπορεί να αποσύρουν πλήρως την κάλυψη. Οι πλοιοκτήτες τότε θα αρνούνται να εισέλθουν στην περιοχή, καθώς η λειτουργία χωρίς ασφάλιση δεν είναι εμπορικά βιώσιμη. Ακόμη και χωρίς επίσημο αποκλεισμό, η ναυσιπλοΐα θα πληγεί σοβαρά.
Άμεσος αντίκτυπος στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου
Αύξηση έως και 50% στις παγκόσμιες τιμές καυσίμων είναι ρεαλιστικό σενάριο. Δεν μπορεί να αποκλειστεί πανικός στις αγορές από κράτη και καταναλωτές. Τα χρηματιστήρια θα καταρρεύσουν, ιδίως σε χώρες πλήρως εξαρτημένες από εισαγόμενη ενέργεια.
Οι επιπτώσεις θα είναι πολύ ισχυρές για την Ινδία. Ειδικότερα, η αύξηση των τιμών του αργού θα μεταφραστεί άμεσα σε υψηλότερες τιμές βενζίνης και ντίζελ. Αυτό θα ενισχύσει την πίεση της αντιπολίτευσης προς την κυβέρνηση να μειώσει φόρους, αυξάνοντας τα βάρη των επιδοτήσεων. Σε ακραίες περιπτώσεις, τέτοιες πιέσεις θα μπορούσαν ακόμη και να οδηγήσουν σε πτώση κυβέρνησης.
Καθώς η Ινδία δεν διαθέτει μεγάλα στρατηγικά αποθέματα, ο αντίκτυπος θα είναι άμεσος και σοβαρός. Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου θα αυξήσουν το κόστος εισαγωγών, θα αποδυναμώσουν τη ρουπία και θα ασκήσουν έντονη πίεση στα συναλλαγματικά αποθέματα. Η RBI θα δυσκολευτεί να ελέγξει τον πληθωρισμό και, σε ακραίες περιπτώσεις, η Ινδία θα μπορούσε να εισέλθει σε ύφεση. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε προβλήματα δημόσιας τάξης και ακόμη και σε υποσιτισμό, θυμίζοντας συνθήκες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Θα έπαιρνε το Ιράν ένα τέτοιο ρίσκο;
Το αν το Ιράν θα έπαιρνε ένα τέτοιο ρίσκο είναι ερώτημα χωρίς οριστική απάντηση. Θα μπορούσε να καταφύγει σε τέτοια ακραία μέτρα αν βρεθεί με την πλάτη στον τοίχο από τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ.
Το σημερινό ιρανικό καθεστώς έχει επιδείξει αποφασιστικότητα, φερόμενο ακόμη και να εκτελεί ίδιους του πολίτες για να διατηρηθεί στην εξουσία. Με δεδομένο αυτό το επίπεδο αποφασιστικότητας, τέτοιες ενέργειες δεν μπορούν να αποκλειστούν και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε κάθε στρατιωτικό σχεδιασμό.
Μπορούν να ασφαλιστούν τα στενά;
Η διεθνής παρέμβαση φαίνεται η μόνη βιώσιμη λύση. Ο ΟΗΕ έχει επανειλημμένα αποδείξει την αδυναμία του να ελέγξει τέτοιες καταστάσεις και θεωρείται εδώ και καιρό «χάρτινος τίγρης».
Οι χώρες που εξαρτώνται από τα ορυκτά καύσιμα επεκτείνουν σταδιακά στρατηγικές μετριασμού μέσω ανανεώσιμων πηγών, αύξησης στρατηγικών αποθεμάτων και αναζήτησης εναλλακτικών αγωγών. Η Ινδία, για παράδειγμα, στρέφεται προς τη Ρωσία για ενέργεια. Αυτά τα μέτρα θα χρειαστούν χρόνο για να αποδώσουν. Μέχρι τότε, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ένα μείζον ρήγμα.
Στρατηγικό πλεονέκτημα για το Ιράν
Τα Στενά του Ορμούζ είναι κρίσιμα επειδή η παγκόσμια οικονομία εξαρτάται από την ενέργεια που διέρχεται από αυτά. Είναι εξαιρετικά εύθραυστα, τόσο γεωγραφικά όσο και πολιτικά.
Για την Ινδία και άλλες ασιατικές χώρες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενη ενέργεια, υπάρχει ελάχιστος έλεγχος στις ενέργειες των ΗΠΑ, του Ισραήλ ή του Ιράν.
Το Ιράν διαθέτει σημαντική μόχλευση λόγω του στρατηγικού του πλεονεκτήματος. Αν πιεστεί στα άκρα, μπορεί να προχωρήσει σε δραστικές ενέργειες, με συνέπειες που θα μπορούσαν να αποδειχθούν δυνητικά χειρότερες από έναν πυρηνικό χειμώνα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών