Tι επισημαίνουν ειδικοί σε έρευνα που διεξήγαγε το Atlantic Council
«Θα ήμουν απολύτως υπέρ». Αυτό είπε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump την Πέμπτη 5 Μαρτίου 2026 όταν ρωτήθηκε για την προοπτική μιας επίθεσης των Κούρδων στο Ιράν, ενώ κυκλοφορούν φήμες ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξοπλίζουν την εθνοτική αυτή μειονότητα σε μια προσπάθεια να ασκήσουν περαιτέρω πίεση στο ιρανικό καθεστώς.
Η ιδέα ότι ένοπλες κουρδικές ομάδες θα εισέλθουν στον πόλεμο που ξεκίνησαν το περασμένο Σαββατοκύριακο οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εγείρει πολλά ερωτήματα - και βέβαια φαίνεται να επιλύει ένα πρόβλημα για τον Donald Trump.
Δεν φαίνεται να αντέχει πολιτικά χερσαία επίθεση στο Ιράν από αμερικανικές δυνάμεις και μια Κουρδική επιθεση φαίνεται να βολεύει τον σχεδθιασμό του, αν και είναι αβεβαιη καθώς οι Κούρδοι του Ιράν, παρά τις πιέσεις, δεν φαίνονται πρόθυμοι να υπηρετήσουν τον σχεδιασμο, με δεδομένο ότι οι ΗΠΑ του έχουν παρατήσει πολλάκις στα νύχια είτε του Erdogan είτε των Τζιχαντιστών στη Συρία.
Οι ειδικοί σε έρευνα που διεξήγαγε το Atlantic Council εξηγούν ότι το τοπίο είναι ιδιαίτερα περίπλοκο.
1. Ποιοι είναι οι Ιρανοί Κούρδοι και ποια είναι η σχέση τους με το ιρανικό καθεστώς;
Οι Κούρδοι είναι μια εθνοτική μειονότητα με ξεχωριστή γλώσσα και κουλτούρα που αποτελούν το 10-12% του πληθυσμού του Ιράν και ζουν κατά μήκος των δυτικών συνόρων του σημερινού Ιράν εδώ και περισσότερα από τετρακόσια χρόνια.
Οι Ιρανοί Κούρδοι έχουν αγωνιστεί επί αιώνες για μεγαλύτερη αυτονομία μέσα σε ένα συγκεντρωτικό περσικό κράτος, συμπεριλαμβανομένης της περιόδου της δυναστείας Pahlavi πριν από την κυριαρχία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.
Υπό την Ισλαμική Δημοκρατία οι Κούρδοι έχουν κατασταλεί βίαια και συνεχίζουν να περιθωριοποιούνται οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά.
Για παράδειγμα, το μέσο εισόδημα μιας κουρδικής οικογένειας στο Ιράν είναι χαμηλότερο από εκείνο στην Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις, και παρόλο που το Σύνταγμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας επιτρέπει τη διδασκαλία σε γλώσσες άλλες από τα περσικά, οι Κούρδοι συχνά εμποδίζονται να το κάνουν στην πράξη.
Συχνά ακόμη και η επιλογή κουρδικών ονομάτων για τα παιδιά τους απαγορεύεται.
Πολλοί Ιρανοί Κούρδοι υποστήριξαν την επανάσταση του 1979, θεωρώντας την ευκαιρία για να απαιτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία.
Όμως η σχέση με τη νεοσύστατη Ισλαμική Δημοκρατία γρήγορα επιδεινώθηκε.
Εκπρόσωποι της κεντρικής κυβέρνησης διαπραγματεύτηκαν με κουρδικούς εκπροσώπους για αιτήματα τοπικής κοσμικής αυτονομίας, αλλά οι συνομιλίες κατέρρευσαν και ξέσπασε βία μεταξύ Κούρδων και κυβερνητικών δυνάμεων.
Αυτό κορυφώθηκε με μια fatwā (ιερή εντολή) τον Αύγουστο του 1979 από τον ιδρυτή και πρώτο ανώτατο ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Ayatollah Ruhollah Khomeini, που διέταξε τις ένοπλες δυνάμεις να συντρίψουν τους Κούρδους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό δεν ήταν απλώς κάλεσμα για μάχη εναντίον κουρδικών μαχητικών ομάδων. Έδωσε επίσης εξουσία στον Ayatollah Sadegh Khalkhali, επικεφαλής του νεοσύστατου Επαναστατικού Δικαστηρίου που έγινε γνωστός ως ο «δικαστής της αγχόνης», να ακολουθεί τον στρατό στις κουρδικές πόλεις και να εκτελεί συνοπτικά δεκάδες άνδρες και αγόρια χωρίς προφανή λόγο πέρα από την κουρδική τους ταυτότητα.
Φωτογραφίες εκτελέσεων Κούρδων από εκτελεστικά αποσπάσματα έγιναν πρωτοσέλιδα παγκοσμίως και προκάλεσαν διεθνή κατακραυγή.
Τις επόμενες δεκαετίες οι Κούρδοι συνέχισαν να αντιδρούν στην κυριαρχία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Κούρδοι ακτιβιστές, δικηγόροι και δάσκαλοι συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν και μερικές φορές εκτελέστηκαν επειδή ζητούσαν κουρδικά δικαιώματα.
Αυτό κορυφώθηκε ξανά τον Σεπτέμβριο του 2022 με τη δολοφονία της Mahsa Jina Amini, μιας νεαρής Ιρανοκουρδής γυναίκας που πέθανε υπό κράτηση της «αστυνομίας ηθών» της Ισλαμικής Δημοκρατίας επειδή φορούσε ακατάλληλο χιτζάμπ (κάλυμμα το κεφάλι).
Ο θάνατός της προκάλεσε οργή και διαμαρτυρίες στην πατρίδα της, την πόλη Saqqez, οι οποίες γρήγορα εξαπλώθηκαν σε όλη την κουρδική περιοχή και στη συνέχεια σε όλες τις τριάντα μία επαρχίες του Ιράν.
2. Ποιοι είναι οι στόχοι των διαφόρων ιρανικών κουρδικών ομάδων;
Στις 22 Φεβρουαρίου πέντε μεγάλα κουρδικά κόμματα της ιρανικής αντιπολίτευσης ενώθηκαν για να σχηματίσουν τον συνασπισμό Πολιτική Συμμαχία του Ιρανικού Κουρδιστάν (Coalition of Political Forces of Iranian Kurdistan).
Ένα έκτο κόμμα, το Komala, προσχώρησε στις 4 Μαρτίου αφού αρχικά είχε επιλέξει να περιμένει.
Ο συνασπισμός φέρνει μαζί ομάδες με πολύ διαφορετικά ιδεολογικά προφίλ.
Το Κουρδικό – Δημοκρατικό Κόμμα του Ιράν (Kurdistan Democratic Party of Iran - KDPI), με ηγέτη τον Mustafa Hijri, είναι το παλαιότερο και πιο καθιερωμένο.
Το Κόμμα της Ελευθερίας, Kurdistan Freedom Party (PAK), επίσης με έδρα την περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ, ήταν το πιο ενεργό στρατιωτικά τους τελευταίους μήνες και ισχυρίζεται ότι πραγματοποίησε πολλαπλές επιθέσεις σε θέσεις των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) στις επαρχίες Kermanshah και Lorestan ακόμη και πριν αρχίσει ο πόλεμος.
Το Απελευθερωτικό Kόμμα Kurdistan Free Life Party (PJAK) έχει τις πιο σύνθετες περιφερειακές σχέσεις.
Αρχικά ήταν παρακλάδι του Εργατικού Κόμματος Kurdistan Workers Party (PKK) με στόχο το ιρανικό Κουρδιστάν.
Η ένοπλη πτέρυγά του, Ανατολικές Κουρδικές Μονάδες Eastern Kurdistan Units (YRK), θεωρείται ότι διαθέτει τους πιο ικανούς μαχητές, πολλοί από αυτούς γυναίκες, που δρουν από τα βουνά Qandil κοντά στα σύνορα Ιράν-Ιράκ.
Τα κόμματα Khabat και Komala είναι μικρότερα και συμπληρώνουν τον συνασπισμό, το καθένα με τις δικές του δυνάμεις Peshmerga.
Οι δηλωμένοι στόχοι του συνασπισμού περιλαμβάνουν την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, την επίτευξη κουρδικής αυτοδιάθεσης και την εγκαθίδρυση ενός δημοκρατικού διοικητικού συστήματος στο «Ανατολικό Κουρδιστάν», τον κουρδικό όρο για το ιρανικό Κουρδιστάν.
Ο επίσημος στόχος είναι αυτοδιάθεση μέσα στο Ιράν, αν και το τελικό μοντέλο — όπως μια ομοσπονδιακή περιοχή παρόμοια με το καθεστώς της Κουρδικής Περιφερειακής Διοίκησης Kurdistan Regional Government στο Ιράκ — παραμένει σκόπιμα ασαφές.
Η πλήρης απόσχιση όμως δεν αποτελεί στόχο.
Αυτό δεν μείωσε τις εντάσεις με άλλες μορφές της ιρανικής αντιπολίτευσης, ιδιαίτερα με τον Reza Pahlavi, γιο του πρώην σάχη, ο οποίος κατηγόρησε τις κουρδικές ομάδες ότι είναι αποσχιστικές που προσπαθούν να διαμελίσουν το Ιράν.
Ο κουρδικός συνασπισμός απάντησε καλώντας τις «δυνάμεις υπέρ της ελευθερίας» να αντιταχθούν στη αυταρχική επιβολή.
Η ένταση ανάμεσα στην κουρδική αυτοδιάθεση και την εδαφική ενότητα του Ιράν αποτελεί πραγματικό σημείο ρήξης μέσα στο ευρύτερο αντιπολιτευτικό κίνημα, αν και οι Κούρδοι γενικά δεν δείχνουν ενδιαφέρον για εδάφη όπου δεν αποτελούν πλειοψηφία.
3. Ποιες στρατιωτικές δυνατότητες έχουν οι Κούρδοι και τι θα μπορούσαν να κάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και/ή το Ισραήλ για να τους υποστηρίξουν;
Η προοπτική μιας κουρδικής εισβολής στο δυτικό Ιράν εξελίσσεται σε ένα επιχειρησιακό περιβάλλον που έχει ήδη διαμορφωθεί από την αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική πίεση στις ιρανικές υποδομές.
Πρόσφατες αεροπορικές επιδρομές έχουν στοχεύσει ιρανικές στρατιωτικές θέσεις κατά μήκος των συνόρων Ιράν-Ιράκ, αποδυναμώνοντας κόμβους διοίκησης, αντιαεροπορικά συστήματα και δίκτυα εφοδιασμού που προηγουμένως περιόριζαν τη δράση των κουρδικών ανταρτικών ομάδων.
Αυτό έχει δημιουργήσει χώρο για τις κουρδικές δυνάμεις να κινηθούν κατά μήκος της οροσειράς Zagros και να πραγματοποιήσουν επιχειρήσεις μικρών μονάδων εναντίον μονάδων του IRGC και εσωτερικών δυνάμεων ασφαλείας.
Αρκετές κουρδικές οργανώσεις σχημάτισαν πρόσφατα μια ενιαία συμμαχία για τον συντονισμό πολιτικών και στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον της Τεχεράνης. Οι οργανώσεις αυτές διαθέτουν ένοπλες πτέρυγες που εδώ και χρόνια πραγματοποιούν σποραδικές ανταρτικές επιθέσεις εναντίον ιρανικών δυνάμεων, χρησιμοποιώντας συνήθως ελαφρύ πεζικό εξοπλισμένο με τυφέκια τύπου AK, αντιαρματικές ρουκέτες και όλμους που επιχειρούν από βάσεις στο ιρακινό Κουρδιστάν. Ε
πιπλέον, οι κουρδικές δυνάμεις ασφαλείας διαθέτουν ελίτ μονάδες ειδικών επιχειρήσεων όπως η αντιτρομοκράτική Counter-Terrorism Group (CTG), μια δύναμη εκπαιδευμένη από τις ΗΠΑ που ειδικεύεται στη συλλογή πληροφοριών, σε επιδρομές εναντίον στόχων υψηλής αξίας και σε μη συμβατικό πόλεμο.
Οι μαχητές του CTG επιχειρούν με προηγμένα ελαφρά όπλα όπως καραμπίνες M4, ελεύθερα σκοπευτικά Barrett και συστήματα νυχτερινής όρασης, επιτρέποντας επιχειρήσεις ακριβείας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις κουρδικές επιχειρήσεις υποστηρίζοντάς τες ως χερσαίο εταίρο της συνεχιζόμενης αεροπορικής εκστρατείας.
Η πιθανή υποστήριξη περιλαμβάνει ανταλλαγή πληροφοριών, αεροπορικό ανεφοδιασμό πυρομαχικών και εξοπλισμού, πρόσθετα συστήματα πυροβολικού και στενή αεροπορική υποστήριξη εναντίον σχηματισμών του IRGC.
Ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ θα μπορούσαν επίσης να αναπτύξουν μικρές συμβουλευτικές ομάδες για να συντονίζουν ελεγκτές μάχης, να κατευθύνουν πλήγματα ακριβείας και να εκτελούν αποστολές συμβουλευτικής και συνοδείας με κουρδικές μονάδες που επιχειρούν μέσα στο ιρανικό έδαφος.
4. Πώς θα επηρέαζε μια κουρδική στρατιωτική επίθεση την κατάσταση στο πεδίο;
Μια ένοπλη κουρδική εξέγερση — ή εκείνη οποιασδήποτε εθνοτικής ή αποσχιστικής ομάδας — θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό προπαγανδιστικό πλεονέκτημα για την Ισλαμική Δημοκρατία.
Το Ιράν είναι ένα έθνος με ιστορία 2.500 ετών και σχεδόν συνεχή εδαφική ενότητα. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια στρατηγική πιο πιθανή να κρατήσει τους αντιπολιτευόμενους Ιρανούς στα σπίτια τους, να διασπάσει την αντιπολίτευση και να ενισχύσει το γνωστό φαινόμενο συσπείρωσης γύρω από τη σημαία (rally around the flag).
Παρότι θα μπορούσε να καθηλώσει και να σκοτώσει ορισμένους ακόμη Ιρανούς στρατιώτες, είναι πολύ απίθανο να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στο πεδίο της μάχης.
Στο καλύτερο ή χειρότερο σενάριο, ανάλογα με την οπτική γωνία, θα μπορούσε ακόμη και να πυροδοτήσει έναν εμφύλιο πόλεμο. Αν μια επίθεση εξοπλισμένη από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ βρίσκεται πραγματικά σε εξέλιξη, θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για τους Ιρανούς που ελπίζουν σε μια πολιτική μεταμόρφωση της χώρας.
Η είσοδος του κουρδικού συνασπισμού στον πόλεμο θα μπορούσε να δώσει στην Τεχεράνη ένα πολιτικό άνοιγμα ακόμη κι αν δημιουργήσει ένα στρατιωτικό πρόβλημα.
Oι κουρδικές δυνάμεις θα μπορούσαν να απλώσουν τις ιρανικές δυνάμεις και να αποκαλύψουν αδύναμο έλεγχο στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας.
Όμως η Τεχεράνη θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει τον φόβο του αποσχισμού για να ενισχύσει τον περσικό εθνικισμό, να διασπάσει την αντιπολίτευση και να παρουσιάσει τον πόλεμο ως μια προσπάθεια ξένων δυνάμεων να διαμελίσουν τη χώρα, αντί για μια εσωτερική εξέγερση, αποκτώντας έτσι δικαιολογία για μαζικές συλλήψεις και βία εναντίον των Κούρδων στο εσωτερικό του Ιράν.
Αν οι κουρδικές δυνάμεις λάβουν επαρκή υποστήριξη, θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν αρκετούς στρατηγικούς σκοπούς. Θα μπορούσαν να καθηλώσουν τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας στη Δύση, αφήνοντας χώρο σε άοπλους διαδηλωτές σε μεγάλες πόλεις να διαμαρτυρηθούν χωρίς να σφαγιαστούν. Θα μπορούσαν να εξαντλήσουν τους πόρους του καθεστώτος και να μειώσουν την πίεση στα κράτη του Περσικού Κόλπου και στο Ισραήλ. Και αν οι Κούρδοι καταλάμβαναν και κρατούσαν εδάφη στο βόρειο Ιράν, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια ζώνη ασφαλείας ωφέλιμη για το Ισραήλ και τη Δύση.
Για όλους αυτούς τους λόγους, οποιαδήποτε υποστήριξη προς τους Κούρδους θα πρέπει να ξεπερνά τη στρατιωτική βοήθεια και να περιλαμβάνει πολιτική στήριξη για κουρδική αυτονομία σε ένα Ιράν μετά το καθεστώς, ώστε οι Κούρδοι να μην χρησιμοποιηθούν για ακόμη μία φορά ως αναλώσιμες δυνάμεις.
5. Πώς θα επηρέαζε μια προσπάθεια εξοπλισμού των Ιρανών Κούρδων τους Κούρδους του Ιράκ;
Αν και αρκετές ιρανικές κουρδικές ομάδες βρίσκονται στο βόρειο Ιράκ, οι Κούρδοι του Ιράκ και οι Κούρδοι του Ιράν έχουν διαφορετικά συμφέροντα και στόχους.
Οι Κούρδοι του Ιράκ παραμένουν επικεντρωμένοι στην προστασία της δικής τους αυτονομίας και ασφάλειας και γι’ αυτό αποφεύγουν κινήσεις που θα έφερναν την περιοχή του ιρακινού Κουρδιστάν σε άμεση σύγκρουση με το Ιράν.
Μετά από δημοσιεύματα που υποστήριζαν ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να εξοπλίσουν την ιρανική κουρδική αντιπολίτευση, η τοπική κυβέρνηση των Κούρδων με έδρα το Erbil αρνήθηκε κατηγορηματικά οποιαδήποτε συμμετοχή και τόνισε ότι το Κουρδιστάν «δεν είναι μέρος αυτού του πολέμου».
Από την αρχή της σύγκρουσης το Ιράν έχει πλήξει τοποθεσίες στο Κουρδιστάν όπου βρίσκονται Ιρανοί Κούρδοι, ενώ πολιτοφυλακές στο Ιράκ που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν έχουν εξαπολύσει επιθέσεις με drones και ρουκέτες σε στόχους στην περιοχή.
Η βαλλιστική πυραυλική επίθεση του Ιράν στο Erbil τον Ιανουάριο του 2024 είναι ακόμη νωπή στη μνήμη των Κούρδων ηγετών του Ιράκ ως παράδειγμα της μορφής αντιποίνων που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει το Κουρδιστάν αν παρείχε άμεση υποστήριξη σε κουρδική επίθεση μέσα στο Ιράν.
Παρά τη μακροχρόνια και σημαντική συνεργασία των Κούρδων του Ιράκ με τις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι πιθανό να παραμείνουν απρόθυμοι να θέσουν σε κίνδυνο τα δικά τους συμφέροντα ασφάλειας.
Τα δύο βασικά ιρακινά κουρδικά κόμματα έχουν επίσης τις δικές τους σχέσεις που πρέπει να διατηρήσουν με την Τουρκία και το Ιράν.
Δεδομένου ότι μία από τις ιρανικές κουρδικές οργανώσεις, το PJAK, είναι σύμμαχος του PKK — μιας οργάνωσης που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική και πολεμά την τουρκική κυβέρνηση εδώ και δεκαετίες — η Τουρκία είναι πιθανό να αντιταχθεί έντονα σε οποιαδήποτε προσπάθεια των ΗΠΑ ή του Ισραήλ να εξοπλίσουν τους Ιρανούς Κούρδους.
Η υποστήριξη μιας τέτοιας προσπάθειας θα περιέπλεκε τις ισχυρές σχέσεις του Κουρδικού Δημοκρατικού Κόμματος (Kurdistan Democratic Party) με την Τουρκία, ενώ η Πατριωτική Ενωση του Κουρδιστάν Patriotic Union of Kurdistan διατηρεί παραδοσιακά στενότερες σχέσεις με το Ιράν, τις οποίες δύσκολα θα διακινδύνευε.
Ίσως το σημαντικότερο είναι ότι η υποστήριξη των Ιρακινών Κούρδων θα ερχόταν σε ευθεία αντίθεση με τα συμφέροντα της Βαγδάτης και με προηγούμενες συμφωνίες μεταξύ Βαγδάτης και Τεχεράνης που αποσκοπούν στο να αποτρέψουν τη χρήση του Ιράκ ως βάσης για επιθέσεις εναντίον του Ιράν.
www.bankingnews.gr
Η ιδέα ότι ένοπλες κουρδικές ομάδες θα εισέλθουν στον πόλεμο που ξεκίνησαν το περασμένο Σαββατοκύριακο οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εγείρει πολλά ερωτήματα - και βέβαια φαίνεται να επιλύει ένα πρόβλημα για τον Donald Trump.
Δεν φαίνεται να αντέχει πολιτικά χερσαία επίθεση στο Ιράν από αμερικανικές δυνάμεις και μια Κουρδική επιθεση φαίνεται να βολεύει τον σχεδθιασμό του, αν και είναι αβεβαιη καθώς οι Κούρδοι του Ιράν, παρά τις πιέσεις, δεν φαίνονται πρόθυμοι να υπηρετήσουν τον σχεδιασμο, με δεδομένο ότι οι ΗΠΑ του έχουν παρατήσει πολλάκις στα νύχια είτε του Erdogan είτε των Τζιχαντιστών στη Συρία.
Οι ειδικοί σε έρευνα που διεξήγαγε το Atlantic Council εξηγούν ότι το τοπίο είναι ιδιαίτερα περίπλοκο.
1. Ποιοι είναι οι Ιρανοί Κούρδοι και ποια είναι η σχέση τους με το ιρανικό καθεστώς;
Οι Κούρδοι είναι μια εθνοτική μειονότητα με ξεχωριστή γλώσσα και κουλτούρα που αποτελούν το 10-12% του πληθυσμού του Ιράν και ζουν κατά μήκος των δυτικών συνόρων του σημερινού Ιράν εδώ και περισσότερα από τετρακόσια χρόνια.
Οι Ιρανοί Κούρδοι έχουν αγωνιστεί επί αιώνες για μεγαλύτερη αυτονομία μέσα σε ένα συγκεντρωτικό περσικό κράτος, συμπεριλαμβανομένης της περιόδου της δυναστείας Pahlavi πριν από την κυριαρχία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.
Υπό την Ισλαμική Δημοκρατία οι Κούρδοι έχουν κατασταλεί βίαια και συνεχίζουν να περιθωριοποιούνται οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά.
Για παράδειγμα, το μέσο εισόδημα μιας κουρδικής οικογένειας στο Ιράν είναι χαμηλότερο από εκείνο στην Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις, και παρόλο που το Σύνταγμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας επιτρέπει τη διδασκαλία σε γλώσσες άλλες από τα περσικά, οι Κούρδοι συχνά εμποδίζονται να το κάνουν στην πράξη.
Συχνά ακόμη και η επιλογή κουρδικών ονομάτων για τα παιδιά τους απαγορεύεται.
Πολλοί Ιρανοί Κούρδοι υποστήριξαν την επανάσταση του 1979, θεωρώντας την ευκαιρία για να απαιτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία.
Όμως η σχέση με τη νεοσύστατη Ισλαμική Δημοκρατία γρήγορα επιδεινώθηκε.
Εκπρόσωποι της κεντρικής κυβέρνησης διαπραγματεύτηκαν με κουρδικούς εκπροσώπους για αιτήματα τοπικής κοσμικής αυτονομίας, αλλά οι συνομιλίες κατέρρευσαν και ξέσπασε βία μεταξύ Κούρδων και κυβερνητικών δυνάμεων.
Αυτό κορυφώθηκε με μια fatwā (ιερή εντολή) τον Αύγουστο του 1979 από τον ιδρυτή και πρώτο ανώτατο ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Ayatollah Ruhollah Khomeini, που διέταξε τις ένοπλες δυνάμεις να συντρίψουν τους Κούρδους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό δεν ήταν απλώς κάλεσμα για μάχη εναντίον κουρδικών μαχητικών ομάδων. Έδωσε επίσης εξουσία στον Ayatollah Sadegh Khalkhali, επικεφαλής του νεοσύστατου Επαναστατικού Δικαστηρίου που έγινε γνωστός ως ο «δικαστής της αγχόνης», να ακολουθεί τον στρατό στις κουρδικές πόλεις και να εκτελεί συνοπτικά δεκάδες άνδρες και αγόρια χωρίς προφανή λόγο πέρα από την κουρδική τους ταυτότητα.
Φωτογραφίες εκτελέσεων Κούρδων από εκτελεστικά αποσπάσματα έγιναν πρωτοσέλιδα παγκοσμίως και προκάλεσαν διεθνή κατακραυγή.
Τις επόμενες δεκαετίες οι Κούρδοι συνέχισαν να αντιδρούν στην κυριαρχία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Κούρδοι ακτιβιστές, δικηγόροι και δάσκαλοι συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν και μερικές φορές εκτελέστηκαν επειδή ζητούσαν κουρδικά δικαιώματα.
Αυτό κορυφώθηκε ξανά τον Σεπτέμβριο του 2022 με τη δολοφονία της Mahsa Jina Amini, μιας νεαρής Ιρανοκουρδής γυναίκας που πέθανε υπό κράτηση της «αστυνομίας ηθών» της Ισλαμικής Δημοκρατίας επειδή φορούσε ακατάλληλο χιτζάμπ (κάλυμμα το κεφάλι).
Ο θάνατός της προκάλεσε οργή και διαμαρτυρίες στην πατρίδα της, την πόλη Saqqez, οι οποίες γρήγορα εξαπλώθηκαν σε όλη την κουρδική περιοχή και στη συνέχεια σε όλες τις τριάντα μία επαρχίες του Ιράν.
2. Ποιοι είναι οι στόχοι των διαφόρων ιρανικών κουρδικών ομάδων;
Στις 22 Φεβρουαρίου πέντε μεγάλα κουρδικά κόμματα της ιρανικής αντιπολίτευσης ενώθηκαν για να σχηματίσουν τον συνασπισμό Πολιτική Συμμαχία του Ιρανικού Κουρδιστάν (Coalition of Political Forces of Iranian Kurdistan).
Ένα έκτο κόμμα, το Komala, προσχώρησε στις 4 Μαρτίου αφού αρχικά είχε επιλέξει να περιμένει.
Ο συνασπισμός φέρνει μαζί ομάδες με πολύ διαφορετικά ιδεολογικά προφίλ.
Το Κουρδικό – Δημοκρατικό Κόμμα του Ιράν (Kurdistan Democratic Party of Iran - KDPI), με ηγέτη τον Mustafa Hijri, είναι το παλαιότερο και πιο καθιερωμένο.
Το Κόμμα της Ελευθερίας, Kurdistan Freedom Party (PAK), επίσης με έδρα την περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ, ήταν το πιο ενεργό στρατιωτικά τους τελευταίους μήνες και ισχυρίζεται ότι πραγματοποίησε πολλαπλές επιθέσεις σε θέσεις των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) στις επαρχίες Kermanshah και Lorestan ακόμη και πριν αρχίσει ο πόλεμος.
Το Απελευθερωτικό Kόμμα Kurdistan Free Life Party (PJAK) έχει τις πιο σύνθετες περιφερειακές σχέσεις.
Αρχικά ήταν παρακλάδι του Εργατικού Κόμματος Kurdistan Workers Party (PKK) με στόχο το ιρανικό Κουρδιστάν.
Η ένοπλη πτέρυγά του, Ανατολικές Κουρδικές Μονάδες Eastern Kurdistan Units (YRK), θεωρείται ότι διαθέτει τους πιο ικανούς μαχητές, πολλοί από αυτούς γυναίκες, που δρουν από τα βουνά Qandil κοντά στα σύνορα Ιράν-Ιράκ.
Τα κόμματα Khabat και Komala είναι μικρότερα και συμπληρώνουν τον συνασπισμό, το καθένα με τις δικές του δυνάμεις Peshmerga.
Οι δηλωμένοι στόχοι του συνασπισμού περιλαμβάνουν την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, την επίτευξη κουρδικής αυτοδιάθεσης και την εγκαθίδρυση ενός δημοκρατικού διοικητικού συστήματος στο «Ανατολικό Κουρδιστάν», τον κουρδικό όρο για το ιρανικό Κουρδιστάν.
Ο επίσημος στόχος είναι αυτοδιάθεση μέσα στο Ιράν, αν και το τελικό μοντέλο — όπως μια ομοσπονδιακή περιοχή παρόμοια με το καθεστώς της Κουρδικής Περιφερειακής Διοίκησης Kurdistan Regional Government στο Ιράκ — παραμένει σκόπιμα ασαφές.
Η πλήρης απόσχιση όμως δεν αποτελεί στόχο.
Αυτό δεν μείωσε τις εντάσεις με άλλες μορφές της ιρανικής αντιπολίτευσης, ιδιαίτερα με τον Reza Pahlavi, γιο του πρώην σάχη, ο οποίος κατηγόρησε τις κουρδικές ομάδες ότι είναι αποσχιστικές που προσπαθούν να διαμελίσουν το Ιράν.
Ο κουρδικός συνασπισμός απάντησε καλώντας τις «δυνάμεις υπέρ της ελευθερίας» να αντιταχθούν στη αυταρχική επιβολή.
Η ένταση ανάμεσα στην κουρδική αυτοδιάθεση και την εδαφική ενότητα του Ιράν αποτελεί πραγματικό σημείο ρήξης μέσα στο ευρύτερο αντιπολιτευτικό κίνημα, αν και οι Κούρδοι γενικά δεν δείχνουν ενδιαφέρον για εδάφη όπου δεν αποτελούν πλειοψηφία.
3. Ποιες στρατιωτικές δυνατότητες έχουν οι Κούρδοι και τι θα μπορούσαν να κάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και/ή το Ισραήλ για να τους υποστηρίξουν;
Η προοπτική μιας κουρδικής εισβολής στο δυτικό Ιράν εξελίσσεται σε ένα επιχειρησιακό περιβάλλον που έχει ήδη διαμορφωθεί από την αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική πίεση στις ιρανικές υποδομές.
Πρόσφατες αεροπορικές επιδρομές έχουν στοχεύσει ιρανικές στρατιωτικές θέσεις κατά μήκος των συνόρων Ιράν-Ιράκ, αποδυναμώνοντας κόμβους διοίκησης, αντιαεροπορικά συστήματα και δίκτυα εφοδιασμού που προηγουμένως περιόριζαν τη δράση των κουρδικών ανταρτικών ομάδων.
Αυτό έχει δημιουργήσει χώρο για τις κουρδικές δυνάμεις να κινηθούν κατά μήκος της οροσειράς Zagros και να πραγματοποιήσουν επιχειρήσεις μικρών μονάδων εναντίον μονάδων του IRGC και εσωτερικών δυνάμεων ασφαλείας.
Αρκετές κουρδικές οργανώσεις σχημάτισαν πρόσφατα μια ενιαία συμμαχία για τον συντονισμό πολιτικών και στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον της Τεχεράνης. Οι οργανώσεις αυτές διαθέτουν ένοπλες πτέρυγες που εδώ και χρόνια πραγματοποιούν σποραδικές ανταρτικές επιθέσεις εναντίον ιρανικών δυνάμεων, χρησιμοποιώντας συνήθως ελαφρύ πεζικό εξοπλισμένο με τυφέκια τύπου AK, αντιαρματικές ρουκέτες και όλμους που επιχειρούν από βάσεις στο ιρακινό Κουρδιστάν. Ε
πιπλέον, οι κουρδικές δυνάμεις ασφαλείας διαθέτουν ελίτ μονάδες ειδικών επιχειρήσεων όπως η αντιτρομοκράτική Counter-Terrorism Group (CTG), μια δύναμη εκπαιδευμένη από τις ΗΠΑ που ειδικεύεται στη συλλογή πληροφοριών, σε επιδρομές εναντίον στόχων υψηλής αξίας και σε μη συμβατικό πόλεμο.
Οι μαχητές του CTG επιχειρούν με προηγμένα ελαφρά όπλα όπως καραμπίνες M4, ελεύθερα σκοπευτικά Barrett και συστήματα νυχτερινής όρασης, επιτρέποντας επιχειρήσεις ακριβείας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις κουρδικές επιχειρήσεις υποστηρίζοντάς τες ως χερσαίο εταίρο της συνεχιζόμενης αεροπορικής εκστρατείας.
Η πιθανή υποστήριξη περιλαμβάνει ανταλλαγή πληροφοριών, αεροπορικό ανεφοδιασμό πυρομαχικών και εξοπλισμού, πρόσθετα συστήματα πυροβολικού και στενή αεροπορική υποστήριξη εναντίον σχηματισμών του IRGC.
Ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ θα μπορούσαν επίσης να αναπτύξουν μικρές συμβουλευτικές ομάδες για να συντονίζουν ελεγκτές μάχης, να κατευθύνουν πλήγματα ακριβείας και να εκτελούν αποστολές συμβουλευτικής και συνοδείας με κουρδικές μονάδες που επιχειρούν μέσα στο ιρανικό έδαφος.
4. Πώς θα επηρέαζε μια κουρδική στρατιωτική επίθεση την κατάσταση στο πεδίο;
Μια ένοπλη κουρδική εξέγερση — ή εκείνη οποιασδήποτε εθνοτικής ή αποσχιστικής ομάδας — θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό προπαγανδιστικό πλεονέκτημα για την Ισλαμική Δημοκρατία.
Το Ιράν είναι ένα έθνος με ιστορία 2.500 ετών και σχεδόν συνεχή εδαφική ενότητα. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια στρατηγική πιο πιθανή να κρατήσει τους αντιπολιτευόμενους Ιρανούς στα σπίτια τους, να διασπάσει την αντιπολίτευση και να ενισχύσει το γνωστό φαινόμενο συσπείρωσης γύρω από τη σημαία (rally around the flag).
Παρότι θα μπορούσε να καθηλώσει και να σκοτώσει ορισμένους ακόμη Ιρανούς στρατιώτες, είναι πολύ απίθανο να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στο πεδίο της μάχης.
Στο καλύτερο ή χειρότερο σενάριο, ανάλογα με την οπτική γωνία, θα μπορούσε ακόμη και να πυροδοτήσει έναν εμφύλιο πόλεμο. Αν μια επίθεση εξοπλισμένη από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ βρίσκεται πραγματικά σε εξέλιξη, θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για τους Ιρανούς που ελπίζουν σε μια πολιτική μεταμόρφωση της χώρας.
Η είσοδος του κουρδικού συνασπισμού στον πόλεμο θα μπορούσε να δώσει στην Τεχεράνη ένα πολιτικό άνοιγμα ακόμη κι αν δημιουργήσει ένα στρατιωτικό πρόβλημα.
Oι κουρδικές δυνάμεις θα μπορούσαν να απλώσουν τις ιρανικές δυνάμεις και να αποκαλύψουν αδύναμο έλεγχο στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας.
Όμως η Τεχεράνη θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει τον φόβο του αποσχισμού για να ενισχύσει τον περσικό εθνικισμό, να διασπάσει την αντιπολίτευση και να παρουσιάσει τον πόλεμο ως μια προσπάθεια ξένων δυνάμεων να διαμελίσουν τη χώρα, αντί για μια εσωτερική εξέγερση, αποκτώντας έτσι δικαιολογία για μαζικές συλλήψεις και βία εναντίον των Κούρδων στο εσωτερικό του Ιράν.
Αν οι κουρδικές δυνάμεις λάβουν επαρκή υποστήριξη, θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν αρκετούς στρατηγικούς σκοπούς. Θα μπορούσαν να καθηλώσουν τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας στη Δύση, αφήνοντας χώρο σε άοπλους διαδηλωτές σε μεγάλες πόλεις να διαμαρτυρηθούν χωρίς να σφαγιαστούν. Θα μπορούσαν να εξαντλήσουν τους πόρους του καθεστώτος και να μειώσουν την πίεση στα κράτη του Περσικού Κόλπου και στο Ισραήλ. Και αν οι Κούρδοι καταλάμβαναν και κρατούσαν εδάφη στο βόρειο Ιράν, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια ζώνη ασφαλείας ωφέλιμη για το Ισραήλ και τη Δύση.
Για όλους αυτούς τους λόγους, οποιαδήποτε υποστήριξη προς τους Κούρδους θα πρέπει να ξεπερνά τη στρατιωτική βοήθεια και να περιλαμβάνει πολιτική στήριξη για κουρδική αυτονομία σε ένα Ιράν μετά το καθεστώς, ώστε οι Κούρδοι να μην χρησιμοποιηθούν για ακόμη μία φορά ως αναλώσιμες δυνάμεις.
5. Πώς θα επηρέαζε μια προσπάθεια εξοπλισμού των Ιρανών Κούρδων τους Κούρδους του Ιράκ;
Αν και αρκετές ιρανικές κουρδικές ομάδες βρίσκονται στο βόρειο Ιράκ, οι Κούρδοι του Ιράκ και οι Κούρδοι του Ιράν έχουν διαφορετικά συμφέροντα και στόχους.
Οι Κούρδοι του Ιράκ παραμένουν επικεντρωμένοι στην προστασία της δικής τους αυτονομίας και ασφάλειας και γι’ αυτό αποφεύγουν κινήσεις που θα έφερναν την περιοχή του ιρακινού Κουρδιστάν σε άμεση σύγκρουση με το Ιράν.
Μετά από δημοσιεύματα που υποστήριζαν ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να εξοπλίσουν την ιρανική κουρδική αντιπολίτευση, η τοπική κυβέρνηση των Κούρδων με έδρα το Erbil αρνήθηκε κατηγορηματικά οποιαδήποτε συμμετοχή και τόνισε ότι το Κουρδιστάν «δεν είναι μέρος αυτού του πολέμου».
Από την αρχή της σύγκρουσης το Ιράν έχει πλήξει τοποθεσίες στο Κουρδιστάν όπου βρίσκονται Ιρανοί Κούρδοι, ενώ πολιτοφυλακές στο Ιράκ που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν έχουν εξαπολύσει επιθέσεις με drones και ρουκέτες σε στόχους στην περιοχή.
Η βαλλιστική πυραυλική επίθεση του Ιράν στο Erbil τον Ιανουάριο του 2024 είναι ακόμη νωπή στη μνήμη των Κούρδων ηγετών του Ιράκ ως παράδειγμα της μορφής αντιποίνων που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει το Κουρδιστάν αν παρείχε άμεση υποστήριξη σε κουρδική επίθεση μέσα στο Ιράν.
Παρά τη μακροχρόνια και σημαντική συνεργασία των Κούρδων του Ιράκ με τις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι πιθανό να παραμείνουν απρόθυμοι να θέσουν σε κίνδυνο τα δικά τους συμφέροντα ασφάλειας.
Τα δύο βασικά ιρακινά κουρδικά κόμματα έχουν επίσης τις δικές τους σχέσεις που πρέπει να διατηρήσουν με την Τουρκία και το Ιράν.
Δεδομένου ότι μία από τις ιρανικές κουρδικές οργανώσεις, το PJAK, είναι σύμμαχος του PKK — μιας οργάνωσης που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική και πολεμά την τουρκική κυβέρνηση εδώ και δεκαετίες — η Τουρκία είναι πιθανό να αντιταχθεί έντονα σε οποιαδήποτε προσπάθεια των ΗΠΑ ή του Ισραήλ να εξοπλίσουν τους Ιρανούς Κούρδους.
Η υποστήριξη μιας τέτοιας προσπάθειας θα περιέπλεκε τις ισχυρές σχέσεις του Κουρδικού Δημοκρατικού Κόμματος (Kurdistan Democratic Party) με την Τουρκία, ενώ η Πατριωτική Ενωση του Κουρδιστάν Patriotic Union of Kurdistan διατηρεί παραδοσιακά στενότερες σχέσεις με το Ιράν, τις οποίες δύσκολα θα διακινδύνευε.
Ίσως το σημαντικότερο είναι ότι η υποστήριξη των Ιρακινών Κούρδων θα ερχόταν σε ευθεία αντίθεση με τα συμφέροντα της Βαγδάτης και με προηγούμενες συμφωνίες μεταξύ Βαγδάτης και Τεχεράνης που αποσκοπούν στο να αποτρέψουν τη χρήση του Ιράκ ως βάσης για επιθέσεις εναντίον του Ιράν.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών