Το κρυφό σήμα του «Μάντη της Ομάχα»: Η φούσκα του 252% και η μαύρη τρύπα των ΗΠΑ – Έρχονται μηδενισμός των εσόδων και οικονομικό κραχ τύπου 1929
Σε κατάσταση απόλυτου συναγερμού βρίσκεται η Wall Street, καθώς ο «Δείκτης Buffett» εκτοξεύτηκε στο τρομακτικό 252%, επιβεβαιώνοντας πως οι επενδυτές παίζουν κυριολεκτικά με τη φωτιά.
Η ιστορική απόκλιση των μετοχών από την πραγματική οικονομία προμηνύει μια βίαιη διόρθωση, η οποία απειλεί να εξαϋλώσει χαρτοφυλάκια και να προκαλέσει οικονομικό «έμφραγμα» άνευ προηγουμένου.
Όταν ο Μάντης της Ομάχα προειδοποιεί για επερχόμενο αβάσταχτο πόνο, η αντίστροφη μέτρηση για το μεγάλο κραχ έχει ήδη ξεκινήσει.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τα μαθηματικά του Warren Buffett, η χρηματιστηριακή αγορά βρίσκεται επίσημα σε «επικίνδυνη ζώνη, σαν να παίζεις με τη φωτιά».
Άρα πότε έρχεται η επόμενη κρίση;
Όταν ο Warren Buffett αρχίζει να ανησυχεί, μάλλον θα πρέπει να ανησυχούμε κι εμείς.
Ο «Μάντης της Ομάχα» έχει εδώ και χρόνια μια απλή αρχή σχετικά με το αν η χρηματιστηριακή αγορά είναι υποτιμημένη, δίκαια αποτιμημένη ή υπερτιμημένη.
Η θεωρία του: η συνολική αξία των αμερικανικών μετοχών, μακροπρόθεσμα, δεν μπορεί να ξεπερνά τον ρυθμό ανάπτυξης των επιχειρήσεων όπως αυτός αποτυπώνεται στο ΑΕΠ.
Έτσι, όταν ο λόγος του S&P 500 προς το εθνικό εισόδημα αποκλίνει έντονα από τον κανόνα, είναι αναπόφευκτο να κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση και να «επιστρέψει στον μέσο όρο».
Κατά τη φούσκα των dot-com, σε άρθρο του στο Fortune το 2001, ο Buffett είχε επισημάνει ένα γράφημα που έδειχνε ότι στο αποκορύφωμα της φρενίτιδας, τον Μάρτιο του 2000, αυτός ο αριθμός, γνωστός πλέον ως «Δείκτης Buffett», έφτασε το εντυπωσιακό 200%.
«Το μήνυμα του γραφήματος», έγραψε, «είναι ότι αν η σχέση [μεταξύ της συνολικής αξίας των μετοχών και του ΑΕΠ] πέσει στο 70% ή 80%, η αγορά μετοχών είναι πιθανό να αποδώσει πολύ καλά.
Αν προσεγγίσει το 200%, όπως συνέβη το 1999 και το 2000, παίζετε με τη φωτιά».
Πράγματι, ο S&P είχε ήδη πέσει πάνω από 20% όταν δημοσιεύτηκε το άρθρο του Buffett και μέχρι τα μέσα του 2022 είχε υποχωρήσει σχεδόν στο μισό από το υψηλό του, ρίχνοντας τον Δείκτη Buffett κάτω από το 80%.
Όπως προέβλεπε η φόρμουλα του Buffett, το τέλος της τεχνολογικής φρενίτιδας αποδείχθηκε εξαιρετική ευκαιρία αγοράς.
Και αυτό μας φέρνει στο σήμερα. Από τη χρηματιστηριακή πτώση που προκάλεσε η αιφνίδια έναρξη του πολέμου με το Ιράν, ο S&P 500 έχει ανακάμψει σε σχεδόν ιστορικό υψηλό των 7.165 μονάδων.
Η έκπληξη: ο Δείκτης Buffett βρίσκεται πλέον στο 252%, περίπου κατά ένα έκτο υψηλότερα από το επίπεδο που ο ίδιος είχε χαρακτηρίσει «ζώνη προετοιμασίας για κάψιμο».
Δύο προβλήματα
Ένα τόσο υψηλό επίπεδο προκαλεί δύο προβλήματα.
Πρώτον, τα εταιρικά κέρδη έχουν αυξηθεί πολύ ταχύτερα από το ΑΕΠ.
Οι αισιόδοξοι επενδυτές υποστηρίζουν ότι αυτή η τάση δικαιολογεί τις σημερινές αποτιμήσεις και ότι τα κέρδη ανά μετοχή μπορούν να συνεχίσουν να αυξάνονται με διψήφιους ρυθμούς ενώ το εθνικό εισόδημα κινείται γύρω στο 5%.
Το επιχείρημα, όμως, είναι αμφισβητήσιμο: τα κέρδη σήμερα αντιστοιχούν στο 12% του ΑΕΠ, έναντι ιστορικού μέσου όρου 7% έως 8%.
Σε μια έντονα ανταγωνιστική οικονομία, τα υψηλά περιθώρια κέρδους προσελκύουν ανταγωνιστές που διεκδικούν μερίδιο αγοράς, πιέζοντας τις τιμές και αυξάνοντας τον όγκο παραγωγής για να κερδίσουν έδαφος από τους ήδη κερδοφόρους παίκτες.
Η εξαιρετική αύξηση των κερδών σπάνια παραμένει εξαιρετική για μεγάλο διάστημα.
Όπως είχε πει στον συντάκτη αυτόν ο αείμνηστος νομπελίστας οικονομολόγος Milton Friedman, «τα εταιρικά κέρδη ως ποσοστό του εθνικού εισοδήματος δεν μπορούν να παραμένουν πάνω από τον ιστορικό τους μέσο όρο για μεγάλα χρονικά διαστήματα».
Δεύτερον, οι μετοχές έχουν γίνει πολύ πιο ακριβές σε σχέση με τα κέρδη τους.
Ο δείκτης τιμής προς κέρδη (P/E) του S&P 500 με βάση τα προβλεπόμενα GAAP καθαρά κέρδη του πρώτου τριμήνου ξεπερνά το 28.
Αυτό είναι περίπου τα δύο τρίτα υψηλότερο από τον ιστορικό μέσο όρο των περίπου 17.
Το πιο πιθανό σενάριο: τόσο τα κέρδη όσο και οι αποτιμήσεις να κινηθούν ξανά προς τα φυσιολογικά επίπεδα, συμπαρασύροντας προς τα κάτω τον Δείκτη Buffett και τον ίδιο τον S&P.
Πόσο άσχημη θα μπορούσε να είναι η πτώση, με βάση τα προηγούμενα παραδείγματα ενός αστρονομικού Buffett Indicator;
Για άλλη μια φορά, η πτώση από το επίπεδο του 200% που τροφοδοτήθηκε από την εποχή των dotcom και προκάλεσε το σχετικό άρθρο του Buffett ήταν περίπου η μισή.
Τον Νοέμβριο του 2021, ο δείκτης έφτασε λίγο πάνω από αυτό το τρομακτικό όριο και στη συνέχεια υποχώρησε κατά 19%.
Σε άρθρο του στο Fortune, ο Buffett προειδοποίησε ότι, αν οι επενδυτές περίμεναν οι μετοχές να εκτοξευθούν όταν ο δείκτης βρισκόταν σε αυτά τα ιστορικά υψηλά, «η γραμμή θα έπρεπε να βγει ευθεία έξω από το διάγραμμα», εννοώντας ότι οι αισιόδοξοι πόνταραν σε μια αναστολή της οικονομικής βαρύτητας.
Αυτήν τη στιγμή, οι «ταύροι» έχουν τον έλεγχο και προβλέπουν ότι ο Buffett Indicator, ο οποίος έχει ήδη φτάσει σε αχαρτογράφητα επίπεδα, θα κινηθεί ακόμη βαθύτερα στην περιοχή του «παίζουμε με τη φωτιά».
Η θέση του Buffett δεν προβλέπει πότε η αγορά θα επιστρέψει σε ισορροπία, αλλά μόνο ότι τελικά θα συμβεί, και όταν συμβεί, όλοι οι επενδυτές θα νιώσουν τον πόνο.
Οικονομικός κίνδυνος
Ο επενδυτής Paul Tudor Jones, από την πλευρά του, τόνισε τον πιθανό οικονομικό κίνδυνο που θα μπορούσε να προκληθεί από την αυξανόμενη εξάρτηση της οικονομίας των ΗΠΑ από τις τιμές των μετοχών.
Ο Jones, σε ένα podcast με τον Patrick O’Shaughnessy την Τρίτη, επισήμανε ότι οι ΗΠΑ εξαρτώνται από τις τιμές των μετοχών «περισσότερο από ποτέ», με την κεφαλαιοποίηση της χρηματιστηριακής αγοράς να ανέρχεται σήμερα στο 252% του ΑΕΠ.
Αυτό αποτελεί σημαντική αύξηση σε σχέση με το 65% του 1929 και το 170% του 2000.
Υποστήριξε ότι μια επιστροφή στον μέσο όρο των τελευταίων 25 ή 30 ετών του δείκτη P/E θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια πτώση της τάξης του 30–35%.
Ως αποτέλεσμα, το 10% των φορολογικών εσόδων των ΗΠΑ, που προέρχεται από κεφαλαιακά κέρδη, θα μειωνόταν στο «μηδέν».
Μια τέτοια διόρθωση, προειδοποίησε ο Jones, θα μπορούσε να επηρεάσει σοβαρά την οικονομία, προκαλώντας πιθανή εκτόξευση του δημοσιονομικού ελλείμματος και πλήγμα στην αγορά ομολόγων.
Επιπλέον, ο Jones σημείωσε ότι οι ΗΠΑ είναι «υπερεπενδεδυμένες σε μετοχές» (over-equitized), με τις υψηλότερες ιστορικά ατομικές κατανομές σε μετοχές στη χώρα.
Επισήμανε επίσης ότι το ποσοστό των ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων (private equity) στα θεσμικά χαρτοφυλάκια έχει αυξηθεί από 7% το 2007–2008 σε 16% σήμερα, καθιστώντας την αγορά πολύ λιγότερο ρευστή σε σχέση με το 2008.
Ο Jones προειδοποίησε ότι «το πρόβλημα είναι πως η αγορά του S&P 500 στις τρέχουσες αποτιμήσεις μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικές αποδόσεις 10ετίας», σημειώνοντας ότι ένα P/E γύρω στο 22 ιστορικά συνδέεται με ασθενή μελλοντική απόδοση.
Αν και ο δείκτης αποδίδει καλά μακροπρόθεσμα, είπε ότι αυτό περιλαμβάνει περιόδους πολύ χαμηλότερων αποτιμήσεων, υποστηρίζοντας ότι τα σημερινά υψηλά επίπεδα δυσκολεύουν τη δημιουργία ισχυρών μακροπρόθεσμων κερδών.
www.bankingnews.gr
Η ιστορική απόκλιση των μετοχών από την πραγματική οικονομία προμηνύει μια βίαιη διόρθωση, η οποία απειλεί να εξαϋλώσει χαρτοφυλάκια και να προκαλέσει οικονομικό «έμφραγμα» άνευ προηγουμένου.
Όταν ο Μάντης της Ομάχα προειδοποιεί για επερχόμενο αβάσταχτο πόνο, η αντίστροφη μέτρηση για το μεγάλο κραχ έχει ήδη ξεκινήσει.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τα μαθηματικά του Warren Buffett, η χρηματιστηριακή αγορά βρίσκεται επίσημα σε «επικίνδυνη ζώνη, σαν να παίζεις με τη φωτιά».
Άρα πότε έρχεται η επόμενη κρίση;
Όταν ο Warren Buffett αρχίζει να ανησυχεί, μάλλον θα πρέπει να ανησυχούμε κι εμείς.
Ο «Μάντης της Ομάχα» έχει εδώ και χρόνια μια απλή αρχή σχετικά με το αν η χρηματιστηριακή αγορά είναι υποτιμημένη, δίκαια αποτιμημένη ή υπερτιμημένη.
Η θεωρία του: η συνολική αξία των αμερικανικών μετοχών, μακροπρόθεσμα, δεν μπορεί να ξεπερνά τον ρυθμό ανάπτυξης των επιχειρήσεων όπως αυτός αποτυπώνεται στο ΑΕΠ.
Έτσι, όταν ο λόγος του S&P 500 προς το εθνικό εισόδημα αποκλίνει έντονα από τον κανόνα, είναι αναπόφευκτο να κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση και να «επιστρέψει στον μέσο όρο».
Κατά τη φούσκα των dot-com, σε άρθρο του στο Fortune το 2001, ο Buffett είχε επισημάνει ένα γράφημα που έδειχνε ότι στο αποκορύφωμα της φρενίτιδας, τον Μάρτιο του 2000, αυτός ο αριθμός, γνωστός πλέον ως «Δείκτης Buffett», έφτασε το εντυπωσιακό 200%.
«Το μήνυμα του γραφήματος», έγραψε, «είναι ότι αν η σχέση [μεταξύ της συνολικής αξίας των μετοχών και του ΑΕΠ] πέσει στο 70% ή 80%, η αγορά μετοχών είναι πιθανό να αποδώσει πολύ καλά.
Αν προσεγγίσει το 200%, όπως συνέβη το 1999 και το 2000, παίζετε με τη φωτιά».
Πράγματι, ο S&P είχε ήδη πέσει πάνω από 20% όταν δημοσιεύτηκε το άρθρο του Buffett και μέχρι τα μέσα του 2022 είχε υποχωρήσει σχεδόν στο μισό από το υψηλό του, ρίχνοντας τον Δείκτη Buffett κάτω από το 80%.
Όπως προέβλεπε η φόρμουλα του Buffett, το τέλος της τεχνολογικής φρενίτιδας αποδείχθηκε εξαιρετική ευκαιρία αγοράς.
Και αυτό μας φέρνει στο σήμερα. Από τη χρηματιστηριακή πτώση που προκάλεσε η αιφνίδια έναρξη του πολέμου με το Ιράν, ο S&P 500 έχει ανακάμψει σε σχεδόν ιστορικό υψηλό των 7.165 μονάδων.
Η έκπληξη: ο Δείκτης Buffett βρίσκεται πλέον στο 252%, περίπου κατά ένα έκτο υψηλότερα από το επίπεδο που ο ίδιος είχε χαρακτηρίσει «ζώνη προετοιμασίας για κάψιμο».
Δύο προβλήματα
Ένα τόσο υψηλό επίπεδο προκαλεί δύο προβλήματα.
Πρώτον, τα εταιρικά κέρδη έχουν αυξηθεί πολύ ταχύτερα από το ΑΕΠ.
Οι αισιόδοξοι επενδυτές υποστηρίζουν ότι αυτή η τάση δικαιολογεί τις σημερινές αποτιμήσεις και ότι τα κέρδη ανά μετοχή μπορούν να συνεχίσουν να αυξάνονται με διψήφιους ρυθμούς ενώ το εθνικό εισόδημα κινείται γύρω στο 5%.
Το επιχείρημα, όμως, είναι αμφισβητήσιμο: τα κέρδη σήμερα αντιστοιχούν στο 12% του ΑΕΠ, έναντι ιστορικού μέσου όρου 7% έως 8%.
Σε μια έντονα ανταγωνιστική οικονομία, τα υψηλά περιθώρια κέρδους προσελκύουν ανταγωνιστές που διεκδικούν μερίδιο αγοράς, πιέζοντας τις τιμές και αυξάνοντας τον όγκο παραγωγής για να κερδίσουν έδαφος από τους ήδη κερδοφόρους παίκτες.
Η εξαιρετική αύξηση των κερδών σπάνια παραμένει εξαιρετική για μεγάλο διάστημα.
Όπως είχε πει στον συντάκτη αυτόν ο αείμνηστος νομπελίστας οικονομολόγος Milton Friedman, «τα εταιρικά κέρδη ως ποσοστό του εθνικού εισοδήματος δεν μπορούν να παραμένουν πάνω από τον ιστορικό τους μέσο όρο για μεγάλα χρονικά διαστήματα».
Δεύτερον, οι μετοχές έχουν γίνει πολύ πιο ακριβές σε σχέση με τα κέρδη τους.
Ο δείκτης τιμής προς κέρδη (P/E) του S&P 500 με βάση τα προβλεπόμενα GAAP καθαρά κέρδη του πρώτου τριμήνου ξεπερνά το 28.
Αυτό είναι περίπου τα δύο τρίτα υψηλότερο από τον ιστορικό μέσο όρο των περίπου 17.
Το πιο πιθανό σενάριο: τόσο τα κέρδη όσο και οι αποτιμήσεις να κινηθούν ξανά προς τα φυσιολογικά επίπεδα, συμπαρασύροντας προς τα κάτω τον Δείκτη Buffett και τον ίδιο τον S&P.
Πόσο άσχημη θα μπορούσε να είναι η πτώση, με βάση τα προηγούμενα παραδείγματα ενός αστρονομικού Buffett Indicator;
Για άλλη μια φορά, η πτώση από το επίπεδο του 200% που τροφοδοτήθηκε από την εποχή των dotcom και προκάλεσε το σχετικό άρθρο του Buffett ήταν περίπου η μισή.
Τον Νοέμβριο του 2021, ο δείκτης έφτασε λίγο πάνω από αυτό το τρομακτικό όριο και στη συνέχεια υποχώρησε κατά 19%.
Σε άρθρο του στο Fortune, ο Buffett προειδοποίησε ότι, αν οι επενδυτές περίμεναν οι μετοχές να εκτοξευθούν όταν ο δείκτης βρισκόταν σε αυτά τα ιστορικά υψηλά, «η γραμμή θα έπρεπε να βγει ευθεία έξω από το διάγραμμα», εννοώντας ότι οι αισιόδοξοι πόνταραν σε μια αναστολή της οικονομικής βαρύτητας.
Αυτήν τη στιγμή, οι «ταύροι» έχουν τον έλεγχο και προβλέπουν ότι ο Buffett Indicator, ο οποίος έχει ήδη φτάσει σε αχαρτογράφητα επίπεδα, θα κινηθεί ακόμη βαθύτερα στην περιοχή του «παίζουμε με τη φωτιά».
Η θέση του Buffett δεν προβλέπει πότε η αγορά θα επιστρέψει σε ισορροπία, αλλά μόνο ότι τελικά θα συμβεί, και όταν συμβεί, όλοι οι επενδυτές θα νιώσουν τον πόνο.
Οικονομικός κίνδυνος
Ο επενδυτής Paul Tudor Jones, από την πλευρά του, τόνισε τον πιθανό οικονομικό κίνδυνο που θα μπορούσε να προκληθεί από την αυξανόμενη εξάρτηση της οικονομίας των ΗΠΑ από τις τιμές των μετοχών.
Ο Jones, σε ένα podcast με τον Patrick O’Shaughnessy την Τρίτη, επισήμανε ότι οι ΗΠΑ εξαρτώνται από τις τιμές των μετοχών «περισσότερο από ποτέ», με την κεφαλαιοποίηση της χρηματιστηριακής αγοράς να ανέρχεται σήμερα στο 252% του ΑΕΠ.
Αυτό αποτελεί σημαντική αύξηση σε σχέση με το 65% του 1929 και το 170% του 2000.
Υποστήριξε ότι μια επιστροφή στον μέσο όρο των τελευταίων 25 ή 30 ετών του δείκτη P/E θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια πτώση της τάξης του 30–35%.
Ως αποτέλεσμα, το 10% των φορολογικών εσόδων των ΗΠΑ, που προέρχεται από κεφαλαιακά κέρδη, θα μειωνόταν στο «μηδέν».
Μια τέτοια διόρθωση, προειδοποίησε ο Jones, θα μπορούσε να επηρεάσει σοβαρά την οικονομία, προκαλώντας πιθανή εκτόξευση του δημοσιονομικού ελλείμματος και πλήγμα στην αγορά ομολόγων.
Επιπλέον, ο Jones σημείωσε ότι οι ΗΠΑ είναι «υπερεπενδεδυμένες σε μετοχές» (over-equitized), με τις υψηλότερες ιστορικά ατομικές κατανομές σε μετοχές στη χώρα.
Επισήμανε επίσης ότι το ποσοστό των ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων (private equity) στα θεσμικά χαρτοφυλάκια έχει αυξηθεί από 7% το 2007–2008 σε 16% σήμερα, καθιστώντας την αγορά πολύ λιγότερο ρευστή σε σχέση με το 2008.
Ο Jones προειδοποίησε ότι «το πρόβλημα είναι πως η αγορά του S&P 500 στις τρέχουσες αποτιμήσεις μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικές αποδόσεις 10ετίας», σημειώνοντας ότι ένα P/E γύρω στο 22 ιστορικά συνδέεται με ασθενή μελλοντική απόδοση.
Αν και ο δείκτης αποδίδει καλά μακροπρόθεσμα, είπε ότι αυτό περιλαμβάνει περιόδους πολύ χαμηλότερων αποτιμήσεων, υποστηρίζοντας ότι τα σημερινά υψηλά επίπεδα δυσκολεύουν τη δημιουργία ισχυρών μακροπρόθεσμων κερδών.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών