Σοκ στη Δύση - Η Ρωσία σπάει τα δεσμά του δολαρίου και υψώνει «τείχος χρυσού» απέναντι στον κλοιό των κυρώσεων

Το πάγωμα περίπου 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τα συναλλαγματικά αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας από τις δυτικές χώρες το 2022 αποτέλεσε, σύμφωνα με τη ρωσική οπτική, μια καθοριστική στιγμή που ανέδειξε τους κινδύνους της εξάρτησης από ξένα νομίσματα.
Η εξέλιξη αυτή έδειξε ότι ακόμη και μεγάλα αποθεματικά σε διεθνή νομίσματα μπορούν να τεθούν υπό περιορισμούς μέσω πολιτικών αποφάσεων, γεγονός που ενίσχυσε την άποψη πως ο φυσικός χρυσός αποτελεί το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο που δεν μπορεί εύκολα να δεσμευθεί ή να ελεγχθεί από εξωτερικούς παράγοντες.
Μετά την επιβολή εκτεταμένων κυρώσεων και τον περιορισμό της πρόσβασης στο δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, η Ρωσία επιχείρησε να απομακρυνθεί από το δολάριο και το ευρώ, τα οποία χαρακτήρισε ως «μη φιλικά» νομίσματα. Ωστόσο, η στροφή προς την Ανατολή, αν και επέτρεψε τη συνέχιση των εμπορικών συναλλαγών, δημιούργησε μια νέα μορφή εξάρτησης, αυτή τη φορά από νομίσματα και χρηματοπιστωτικά συστήματα άλλων μεγάλων δυνάμεων.

Η πορεία του ρουβλιού και η απώλεια της νομισματικής αυτονομίας

Το ρωσικό ρούβλι δεν είχε ποτέ επίσημη σύνδεση με το αμερικανικό δολάριο, ωστόσο από τη δεκαετία του 1990 η λειτουργία του επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από το αμερικανικό νόμισμα. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1990 βασίστηκαν σε μεγάλο βαθμό στην προσπάθεια σταθεροποίησης της οικονομίας μέσω της σύνδεσης με το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Το βασικό επιχείρημα εκείνης της περιόδου ήταν η ανάγκη αντιμετώπισης του υπερπληθωρισμού και αποκατάστασης της εμπιστοσύνης στο εθνικό νόμισμα. Το δολάριο χρησιμοποιήθηκε ως σημείο αναφοράς, ενώ η νομισματική πολιτική συνδέθηκε με τα διαθέσιμα συναλλαγματικά αποθέματα. Το μοντέλο αυτό συνέβαλε στη σταθεροποίηση των τιμών και στη σταδιακή ενσωμάτωση της Ρωσίας στο παγκόσμιο εμπόριο, κυρίως μέσω των εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση αυτή, το τίμημα ήταν η περιορισμένη νομισματική αυτονομία. Η ποσότητα χρήματος στην οικονομία εξαρτήθηκε σε σημαντικό βαθμό από τα έσοδα των ενεργειακών εξαγωγών σε δολάρια, ενώ η συσσώρευση αμερικανικών και ευρωπαϊκών αποθεματικών περιόρισε τη χρηματοδότηση της εγχώριας παραγωγής.
Το 2014, μετά την επιβολή των πρώτων δυτικών κυρώσεων, η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας επέτρεψε την ελεύθερη διακύμανση του ρουβλιού, γεγονός που οδήγησε σε σημαντική υποτίμησή του. Παρ’ όλα αυτά, η χώρα συνέχισε για χρόνια να διατηρεί σημαντικά αποθέματα σε δολάρια και ευρώ μέσω του δημοσιονομικού κανόνα.
Η πραγματική αλλαγή ήρθε το 2022, όταν το υφιστάμενο σύστημα διεθνών διακανονισμών δέχθηκε σοβαρό πλήγμα, με το πάγωμα ρωσικών αποθεμάτων στο εξωτερικό και τους περιορισμούς στη χρήση του διεθνούς τραπεζικού συστήματος SWIFT.

Η στροφή στα εθνικά νομίσματα και τα νέα προβλήματα

Μετά τις δυτικές κυρώσεις, η Ρωσία ενίσχυσε τη χρήση εθνικών νομισμάτων στις εμπορικές της συναλλαγές. Το ρούβλι άρχισε να χρησιμοποιείται περισσότερο στις διμερείς συμφωνίες, ενώ αυξήθηκε σημαντικά η χρήση νομισμάτων χωρών όπως η Κίνα, η Ινδία, η Τουρκία, το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η αλλαγή αυτή επέτρεψε στη Μόσχα να συνεχίσει τις εξαγωγές ενέργειας και να διατηρήσει εμπορικές ροές εκτός του δυτικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ωστόσο, η μετάβαση αυτή συνοδεύτηκε από αυξημένο κόστος συναλλαγών και νέες δυσκολίες στη μετατροπή και αξιοποίηση των κεφαλαίων.
Η μετατροπή μέσω πολλαπλών εθνικών νομισμάτων, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, μπορεί να αυξήσει σημαντικά το κόστος για τις επιχειρήσεις σε σχέση με τις απευθείας συναλλαγές σε δολάρια.

Το πρόβλημα της ρουπίας και η αυξανόμενη εξάρτηση από το γιουάν

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το εμπόριο με την Ινδία. Οι ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου προς τη χώρα αυξήθηκαν σημαντικά, ωστόσο οι πληρωμές σε ρουπίες δημιούργησαν νέα προβλήματα. Καθώς η Ινδία δεν εισάγει αντίστοιχες ποσότητες προϊόντων από τη Ρωσία, σημαντικά ποσά ινδικού νομίσματος παρέμειναν δεσμευμένα σε λογαριασμούς ρωσικών εταιρειών.
Η περιορισμένη μετατρεψιμότητα της ρουπίας δυσκολεύει τη χρήση αυτών των κεφαλαίων, αποδεικνύοντας, σύμφωνα με την ανάλυση, ότι τα εθνικά νομίσματα δεν αποτελούν πάντα εύκολη λύση για το διεθνές εμπόριο.
Ακόμη μεγαλύτερη σημασία απέκτησε το κινεζικό γιουάν, το οποίο εξελίχθηκε στο βασικό ξένο νόμισμα για τη Ρωσία. Ωστόσο, η αυξανόμενη εξάρτηση από το κινεζικό νόμισμα δημιουργεί νέους προβληματισμούς.
Οι κινεζικές τράπεζες, υπό τον φόβο δευτερογενών κυρώσεων από τις ΗΠΑ, έχουν γίνει πιο προσεκτικές στις συναλλαγές με ρωσικές επιχειρήσεις, προκαλώντας καθυστερήσεις πληρωμών και περιορισμούς στη ρευστότητα.
Παράλληλα, το γιουάν δεν είναι πλήρως ελεύθερα μετατρέψιμο νόμισμα, καθώς η συναλλαγματική του ισοτιμία και οι διεθνείς ροές κεφαλαίων ελέγχονται στενά από την Κεντρική Τράπεζα της Κίνας. Αυτό σημαίνει ότι η Ρωσία, ενώ μειώνει την εξάρτησή της από το δολάριο, αυξάνει την εξάρτησή της από τις αποφάσεις του Πεκίνου.

Η αναζήτηση ενός νέου οικονομικού μοντέλου

Η ρωσική προσέγγιση για την επίτευξη μεγαλύτερης οικονομικής ανεξαρτησίας βασίζεται στη δημιουργία ενός διαφορετικού χρηματοπιστωτικού μοντέλου, με κεντρικό ρόλο για τον χρυσό και τα εναλλακτικά συστήματα πληρωμών.
Μία από τις προτάσεις αφορά τη δημιουργία μιας νέας λογιστικής μονάδας στο πλαίσιο των BRICS, η οποία θα συνδέεται με την αξία του φυσικού χρυσού. Σύμφωνα με αυτή την ιδέα, ο χρυσός θα λειτουργεί ως εγγύηση στις διεθνείς συναλλαγές, χωρίς να απαιτείται η φυσική μεταφορά του μεταξύ των χωρών.
Παράλληλα, προτείνεται η ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς χρυσού, με την Κεντρική Τράπεζα να αγοράζει την εγχώρια παραγωγή και να διοχετεύει ρευστότητα στην οικονομία μέσω χαμηλότοκων δανείων προς στρατηγικούς κλάδους, όπως η αμυντική βιομηχανία, η αεροναυπηγική και η βιομηχανική παραγωγή.
Ένα ακόμη στοιχείο της στρατηγικής αυτής αφορά τη δημιουργία ανεξάρτητων υποδομών πληρωμών. Η επέκταση του ρωσικού συστήματος SPFS και η σύνδεσή του με αντίστοιχα ψηφιακά συστήματα άλλων χωρών θεωρείται ως ένας τρόπος περιορισμού της εξάρτησης από το δυτικό χρηματοπιστωτικό δίκτυο.

Το μεγάλο δίλημμα της Ρωσίας

Η προσπάθεια απομάκρυνσης από το δολάριο και το ευρώ αποτέλεσε για τη Ρωσία αναγκαστική επιλογή μετά τις κυρώσεις του 2022. Ωστόσο, η μετάβαση σε νέα νομίσματα και νέες εμπορικές δομές αποκάλυψε ένα διαφορετικό πρόβλημα: την ανάγκη αποφυγής μιας νέας εξάρτησης.
Το βασικό ερώτημα πλέον είναι αν η Ρωσία μπορεί να δημιουργήσει ένα πραγματικά αυτόνομο οικονομικό μοντέλο ή αν απλώς αντικαθιστά την παλιά εξάρτηση από το δολάριο με μια νέα εξάρτηση από το γιουάν και τις αποφάσεις άλλων μεγάλων οικονομιών.


www.bankingnews.gr