Με αποσταθεροποίηση απειλείται ολόκληρη η Δυτική Αφρική από την επέκταση της τρομοκρατικής δράσης των τζιχαντιστών
Η Μαυριτανία, μια χώρα που για σχεδόν δεκαπέντε χρόνια παρουσιαζόταν ως το μεγαλύτερο παράδειγμα επιτυχίας στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας στο Sahel βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με τη σοβαρότερη πρόκληση της σύγχρονης ιστορίας της.
Η βία που εξαπλώνεται από το Μάλι, η ενίσχυση της Jamaat Nusrat al Islam wal Muslimin (JNIM) –της ισχυρότερης θυγατρικής της Al-Qaeda στην περιοχή–, οι μαζικές μετακινήσεις προσφύγων, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κοντά στα σύνορα και η συνεχής αποσταθεροποίηση της Δυτικής Αφρικής συνθέτουν ένα σκηνικό που απειλεί να ανατρέψει μια ισορροπία η οποία οικοδομήθηκε με μεγάλη δυσκολία την τελευταία δεκαετία.
Πίσω όμως από τη νέα κρίση κρύβεται μια βαθύτερη πραγματικότητα: η σταδιακή αποτυχία των δυτικών στρατηγικών ασφαλείας στο Sahel, οι οποίες, παρά τις τεράστιες στρατιωτικές και οικονομικές επενδύσεις, δεν κατάφεραν να εξαλείψουν την τρομοκρατία ούτε να δημιουργήσουν σταθερούς κρατικούς θεσμούς.
Η Μαυριτανία, το μοναδικό «νησί σταθερότητας»
Σε μια περιοχή όπου η τρομοκρατία αποτελεί καθημερινότητα, η Μαυριτανία αποτελούσε εξαίρεση.
Η χώρα δεν έχει δεχθεί μεγάλη τρομοκρατική επίθεση εδώ και σχεδόν δεκαπέντε χρόνια, γεγονός που την κατέστησε πρότυπο για πολλές δυτικές κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς.
Η επίσημη εκδοχή αποδίδει αυτή την επιτυχία σε έναν συνδυασμό στρατιωτικών επιχειρήσεων, αυστηρού ελέγχου των συνόρων και προγραμμάτων αποριζοσπαστικοποίησης, ακόμη και μέσα στις φυλακές, όπου θρησκευτικοί ηγέτες προωθούσαν πιο μετριοπαθείς ερμηνείες του Ισλάμ.
Άλλοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η σχετική ηρεμία οφείλεται επίσης σε άτυπες συμφωνίες μη επίθεσης με οργανώσεις που συνδέονται με την Al-Qaeda, ισχυρισμός που η κυβέρνηση δεν έχει επιβεβαιώσει επίσημα.
Όποια κι αν είναι η πραγματική εξήγηση, το αποτέλεσμα ήταν αδιαμφισβήτητο: η Μαυριτανία αποτελούσε το πιο σταθερό κράτος μιας περιοχής που βυθιζόταν ολοένα και περισσότερο στη βία.
Το Μάλι μετατρέπεται στο επίκεντρο της κρίσης
Την ίδια περίοδο, το Μάλι ακολουθούσε αντίθετη πορεία.
Η κατάρρευση της κρατικής εξουσίας μετά την εξέγερση των Tuareg το 2012, η γαλλική στρατιωτική επέμβαση, η σταδιακή ενίσχυση οργανώσεων που συνδέονται με την Al-Qaeda και οι συνεχείς πολιτικές ανατροπές οδήγησαν τη χώρα σε μια μόνιμη κατάσταση αστάθειας.
Οι δυτικές επεμβάσεις κατάφεραν προσωρινά να ανακόψουν την προέλαση των ανταρτών, δεν κατάφεραν όμως να εξαλείψουν τις αιτίες της κρίσης.
Αντίθετα, η τρομοκρατική απειλή εξελίχθηκε, προσαρμόστηκε και απέκτησε βαθύτερες κοινωνικές και τοπικές ρίζες.
Σήμερα η JNIM θεωρείται μία από τις ισχυρότερες οργανώσεις που συνδέονται με την Al-Qaeda παγκοσμίως.
Οι επιθέσεις που αποκάλυψαν την αδυναμία του κράτους
Στις 25 Απριλίου, συντονισμένες επιθέσεις ανταρτών και τζιχαντιστών έπληξαν πολλές πόλεις του Μάλι, ακόμη και την πρωτεύουσα Bamako.
Οι επιθέσεις αποκάλυψαν ότι οι κρατικές δυνάμεις αδυνατούν να ελέγξουν μεγάλο μέρος της επικράτειας.
Λίγους μήνες αργότερα, στις 4 Ιουλίου, ακολούθησε νέο κύμα επιθέσεων σε πόλεις της κεντρικής και βόρειας χώρας.
Το γεγονός ότι οι επιθέσεις συνεχίζονται παρά τις διαδοχικές στρατιωτικές επιχειρήσεις δείχνει ότι οι ένοπλες οργανώσεις όχι μόνο επιβιώνουν αλλά διατηρούν σημαντικές επιχειρησιακές δυνατότητες.
Η κρίση περνά τα σύνορα - Πάνω από 300.000 πρόσφυγες και τζιχαντιστές έφτασαν στη Μαυριτανία
Η αποσταθεροποίηση του Μάλι δεν περιορίζεται πλέον στα εθνικά του σύνορα.
Περισσότεροι από 300.000 πρόσφυγες έχουν ήδη καταφύγει στη Μαυριτανία, επιβαρύνοντας τις τοπικές κοινωνίες και τους κρατικούς μηχανισμούς.
Οι περιοχές των συνόρων αντιμετωπίζουν καθημερινά νέες πιέσεις.
Οικογένειες χωρίζονται.
Οι εμπορικές διαδρομές διαταράσσονται.
Οι κτηνοτρόφοι φοβούνται να μετακινηθούν.
Οι τοπικές οικονομίες αρχίζουν να αποδιοργανώνονται.
Καταγγελίες για παραβιάσεις των συνόρων
Οι εντάσεις αυξάνονται ακόμη περισσότερο λόγω καταγγελιών ότι στρατιωτικές μονάδες του Μάλι έχουν πραγματοποιήσει επιχειρήσεις μέσα σε χωριά της Μαυριτανίας, όπως τα Melga και Gogui.
Τοπικοί αξιωματούχοι μιλούν για επανειλημμένες εισβολές.
Κάτοικοι δηλώνουν ότι οι περιοχές τους είναι αναμφισβήτητα μαυριτανικό έδαφος, διαθέτουν μαυριτανικά σχολεία και κρατικές υπηρεσίες και δεν μπορούν να αποδεχθούν τις διαψεύσεις της κυβέρνησης.
Η κατάσταση έχει δημιουργήσει έντονες πολιτικές πιέσεις και στο εσωτερικό της Μαυριτανίας.
Η αποτυχία της Δύσης
Η κρίση στο Sahel αποτελεί για πολλούς αναλυτές χαρακτηριστικό παράδειγμα των ορίων της δυτικής στρατηγικής.
Η Γαλλία επενέβη στρατιωτικά.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επένδυσαν σε εκπαίδευση, πληροφορίες και αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις.
Η Ευρώπη χρηματοδότησε προγράμματα ασφαλείας.
Ωστόσο, περισσότερο από μία δεκαετία αργότερα, οι τζιχαντιστικές οργανώσεις όχι μόνο δεν εξαφανίστηκαν αλλά επεκτάθηκαν σε μεγαλύτερες γεωγραφικές περιοχές.
Σήμερα η Μπουρκίνα Φάσο καταγράφεται μεταξύ των χωρών που πλήττονται περισσότερο από την τρομοκρατία, ενώ η JNIM έχει πραγματοποιήσει επιθέσεις ακόμη και στην πρωτεύουσα του Νίγηρα.
Η εξάπλωση αυτή έχει οδηγήσει ακόμη και Αμερικανούς στρατιωτικούς αξιωματούχους να χαρακτηρίσουν τη Δυτική Αφρική ως «μαύρη τρύπα πληροφοριών», προειδοποιώντας ότι η κατάσταση μπορεί να απειλήσει αμερικανικά συμφέροντα και προσωπικό στην περιοχή.
Οι ΗΠΑ εξετάζουν νέες αεροπορικές επιθέσεις
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, σύμφωνα με δημοσίευμα της Washington Post, η Ουάσιγκτον εξετάζει το ενδεχόμενο αεροπορικών επιθέσεων εναντίον θέσεων της JNIM.
Η συζήτηση αυτή δείχνει ότι η στρατιωτική λύση παραμένει στο τραπέζι.
Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς πολιτική σταθεροποίηση, συνεργασία των κρατών της περιοχής και αποτελεσματική διακυβέρνηση, ακόμη και νέες στρατιωτικές επιχειρήσεις δύσκολα θα αλλάξουν τη συνολική εικόνα.
Ένας ολόκληρος γεωπολιτικός χώρος κινδυνεύει
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο η ενίσχυση της JNIM.
Είναι ότι η συνεχιζόμενη βία δημιουργεί ολοένα περισσότερους ανθρώπους που χάνουν την εμπιστοσύνη τους στο κράτος.
Οι κτηνοτρόφοι που βλέπουν τις οικογένειές τους να απειλούνται.
Οι πρόσφυγες που εγκαταλείπουν τα σπίτια τους εξηγεί σε ανάλυσή του το Responsible Statecraft.
Οι συνοριακές κοινότητες που αισθάνονται εγκαταλελειμμένες.
Όσο αυξάνονται αυτές οι πιέσεις, τόσο μεγαλώνει και ο κίνδυνος ορισμένοι να αναζητήσουν προστασία ή συνεργασία με ένοπλες οργανώσεις, όχι απαραίτητα από ιδεολογική ταύτιση αλλά από ανάγκη επιβίωσης.
Αυτό ακριβώς αποτελεί το μεγαλύτερο στρατηγικό όφελος για την Al-Qaeda.
Η Μαυριτανία μπροστά σε μια ιστορική δοκιμασία
Η Μαυριτανία βρίσκεται πλέον σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.
Εάν η κρίση του Μάλι συνεχίσει να εξαπλώνεται και οι διμερείς σχέσεις επιδεινωθούν περαιτέρω, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να καταρρεύσει το μοντέλο σταθερότητας που η χώρα κατάφερε να διατηρήσει επί δεκαπέντε χρόνια.
Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο δύο γειτονικά κράτη.
Αφορά ολόκληρη τη Δυτική Αφρική.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι όταν η τρομοκρατία αποκτά νέα εδάφη στο Sahel, η κρίση σπάνια παραμένει τοπική.
Επεκτείνεται σταδιακά, διαβρώνει κρατικούς θεσμούς, προκαλεί νέες μεταναστευτικές ροές και δημιουργεί ένα περιβάλλον συνεχούς αστάθειας.
Το μήνυμα των εξελίξεων είναι σαφές: όσο η στρατιωτική αντιμετώπιση δεν συνοδεύεται από πολιτικές λύσεις, αποτελεσματική διακυβέρνηση και διακρατική συνεργασία, η κρίση στο Sahel θα συνεχίσει να μεγαλώνει, απειλώντας όχι μόνο τη Μαυριτανία και το Μάλι, αλλά ολόκληρη τη γεωπολιτική ισορροπία της Δυτικής Αφρικής.
www.bankingnews.gr
Η βία που εξαπλώνεται από το Μάλι, η ενίσχυση της Jamaat Nusrat al Islam wal Muslimin (JNIM) –της ισχυρότερης θυγατρικής της Al-Qaeda στην περιοχή–, οι μαζικές μετακινήσεις προσφύγων, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κοντά στα σύνορα και η συνεχής αποσταθεροποίηση της Δυτικής Αφρικής συνθέτουν ένα σκηνικό που απειλεί να ανατρέψει μια ισορροπία η οποία οικοδομήθηκε με μεγάλη δυσκολία την τελευταία δεκαετία.
Πίσω όμως από τη νέα κρίση κρύβεται μια βαθύτερη πραγματικότητα: η σταδιακή αποτυχία των δυτικών στρατηγικών ασφαλείας στο Sahel, οι οποίες, παρά τις τεράστιες στρατιωτικές και οικονομικές επενδύσεις, δεν κατάφεραν να εξαλείψουν την τρομοκρατία ούτε να δημιουργήσουν σταθερούς κρατικούς θεσμούς.
Η Μαυριτανία, το μοναδικό «νησί σταθερότητας»
Σε μια περιοχή όπου η τρομοκρατία αποτελεί καθημερινότητα, η Μαυριτανία αποτελούσε εξαίρεση.
Η χώρα δεν έχει δεχθεί μεγάλη τρομοκρατική επίθεση εδώ και σχεδόν δεκαπέντε χρόνια, γεγονός που την κατέστησε πρότυπο για πολλές δυτικές κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς.
Η επίσημη εκδοχή αποδίδει αυτή την επιτυχία σε έναν συνδυασμό στρατιωτικών επιχειρήσεων, αυστηρού ελέγχου των συνόρων και προγραμμάτων αποριζοσπαστικοποίησης, ακόμη και μέσα στις φυλακές, όπου θρησκευτικοί ηγέτες προωθούσαν πιο μετριοπαθείς ερμηνείες του Ισλάμ.
Άλλοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η σχετική ηρεμία οφείλεται επίσης σε άτυπες συμφωνίες μη επίθεσης με οργανώσεις που συνδέονται με την Al-Qaeda, ισχυρισμός που η κυβέρνηση δεν έχει επιβεβαιώσει επίσημα.
Όποια κι αν είναι η πραγματική εξήγηση, το αποτέλεσμα ήταν αδιαμφισβήτητο: η Μαυριτανία αποτελούσε το πιο σταθερό κράτος μιας περιοχής που βυθιζόταν ολοένα και περισσότερο στη βία.
Το Μάλι μετατρέπεται στο επίκεντρο της κρίσης
Την ίδια περίοδο, το Μάλι ακολουθούσε αντίθετη πορεία.
Η κατάρρευση της κρατικής εξουσίας μετά την εξέγερση των Tuareg το 2012, η γαλλική στρατιωτική επέμβαση, η σταδιακή ενίσχυση οργανώσεων που συνδέονται με την Al-Qaeda και οι συνεχείς πολιτικές ανατροπές οδήγησαν τη χώρα σε μια μόνιμη κατάσταση αστάθειας.
Οι δυτικές επεμβάσεις κατάφεραν προσωρινά να ανακόψουν την προέλαση των ανταρτών, δεν κατάφεραν όμως να εξαλείψουν τις αιτίες της κρίσης.
Αντίθετα, η τρομοκρατική απειλή εξελίχθηκε, προσαρμόστηκε και απέκτησε βαθύτερες κοινωνικές και τοπικές ρίζες.
Σήμερα η JNIM θεωρείται μία από τις ισχυρότερες οργανώσεις που συνδέονται με την Al-Qaeda παγκοσμίως.
Οι επιθέσεις που αποκάλυψαν την αδυναμία του κράτους
Στις 25 Απριλίου, συντονισμένες επιθέσεις ανταρτών και τζιχαντιστών έπληξαν πολλές πόλεις του Μάλι, ακόμη και την πρωτεύουσα Bamako.
Οι επιθέσεις αποκάλυψαν ότι οι κρατικές δυνάμεις αδυνατούν να ελέγξουν μεγάλο μέρος της επικράτειας.
Λίγους μήνες αργότερα, στις 4 Ιουλίου, ακολούθησε νέο κύμα επιθέσεων σε πόλεις της κεντρικής και βόρειας χώρας.
Το γεγονός ότι οι επιθέσεις συνεχίζονται παρά τις διαδοχικές στρατιωτικές επιχειρήσεις δείχνει ότι οι ένοπλες οργανώσεις όχι μόνο επιβιώνουν αλλά διατηρούν σημαντικές επιχειρησιακές δυνατότητες.
Η κρίση περνά τα σύνορα - Πάνω από 300.000 πρόσφυγες και τζιχαντιστές έφτασαν στη Μαυριτανία
Η αποσταθεροποίηση του Μάλι δεν περιορίζεται πλέον στα εθνικά του σύνορα.
Περισσότεροι από 300.000 πρόσφυγες έχουν ήδη καταφύγει στη Μαυριτανία, επιβαρύνοντας τις τοπικές κοινωνίες και τους κρατικούς μηχανισμούς.
Οι περιοχές των συνόρων αντιμετωπίζουν καθημερινά νέες πιέσεις.
Οικογένειες χωρίζονται.
Οι εμπορικές διαδρομές διαταράσσονται.
Οι κτηνοτρόφοι φοβούνται να μετακινηθούν.
Οι τοπικές οικονομίες αρχίζουν να αποδιοργανώνονται.
Καταγγελίες για παραβιάσεις των συνόρων
Οι εντάσεις αυξάνονται ακόμη περισσότερο λόγω καταγγελιών ότι στρατιωτικές μονάδες του Μάλι έχουν πραγματοποιήσει επιχειρήσεις μέσα σε χωριά της Μαυριτανίας, όπως τα Melga και Gogui.
Τοπικοί αξιωματούχοι μιλούν για επανειλημμένες εισβολές.
Κάτοικοι δηλώνουν ότι οι περιοχές τους είναι αναμφισβήτητα μαυριτανικό έδαφος, διαθέτουν μαυριτανικά σχολεία και κρατικές υπηρεσίες και δεν μπορούν να αποδεχθούν τις διαψεύσεις της κυβέρνησης.
Η κατάσταση έχει δημιουργήσει έντονες πολιτικές πιέσεις και στο εσωτερικό της Μαυριτανίας.
Η αποτυχία της Δύσης
Η κρίση στο Sahel αποτελεί για πολλούς αναλυτές χαρακτηριστικό παράδειγμα των ορίων της δυτικής στρατηγικής.
Η Γαλλία επενέβη στρατιωτικά.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επένδυσαν σε εκπαίδευση, πληροφορίες και αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις.
Η Ευρώπη χρηματοδότησε προγράμματα ασφαλείας.
Ωστόσο, περισσότερο από μία δεκαετία αργότερα, οι τζιχαντιστικές οργανώσεις όχι μόνο δεν εξαφανίστηκαν αλλά επεκτάθηκαν σε μεγαλύτερες γεωγραφικές περιοχές.
Σήμερα η Μπουρκίνα Φάσο καταγράφεται μεταξύ των χωρών που πλήττονται περισσότερο από την τρομοκρατία, ενώ η JNIM έχει πραγματοποιήσει επιθέσεις ακόμη και στην πρωτεύουσα του Νίγηρα.
Η εξάπλωση αυτή έχει οδηγήσει ακόμη και Αμερικανούς στρατιωτικούς αξιωματούχους να χαρακτηρίσουν τη Δυτική Αφρική ως «μαύρη τρύπα πληροφοριών», προειδοποιώντας ότι η κατάσταση μπορεί να απειλήσει αμερικανικά συμφέροντα και προσωπικό στην περιοχή.
Οι ΗΠΑ εξετάζουν νέες αεροπορικές επιθέσεις
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, σύμφωνα με δημοσίευμα της Washington Post, η Ουάσιγκτον εξετάζει το ενδεχόμενο αεροπορικών επιθέσεων εναντίον θέσεων της JNIM.
Η συζήτηση αυτή δείχνει ότι η στρατιωτική λύση παραμένει στο τραπέζι.
Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς πολιτική σταθεροποίηση, συνεργασία των κρατών της περιοχής και αποτελεσματική διακυβέρνηση, ακόμη και νέες στρατιωτικές επιχειρήσεις δύσκολα θα αλλάξουν τη συνολική εικόνα.
Ένας ολόκληρος γεωπολιτικός χώρος κινδυνεύει
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο η ενίσχυση της JNIM.
Είναι ότι η συνεχιζόμενη βία δημιουργεί ολοένα περισσότερους ανθρώπους που χάνουν την εμπιστοσύνη τους στο κράτος.
Οι κτηνοτρόφοι που βλέπουν τις οικογένειές τους να απειλούνται.
Οι πρόσφυγες που εγκαταλείπουν τα σπίτια τους εξηγεί σε ανάλυσή του το Responsible Statecraft.
Οι συνοριακές κοινότητες που αισθάνονται εγκαταλελειμμένες.
Όσο αυξάνονται αυτές οι πιέσεις, τόσο μεγαλώνει και ο κίνδυνος ορισμένοι να αναζητήσουν προστασία ή συνεργασία με ένοπλες οργανώσεις, όχι απαραίτητα από ιδεολογική ταύτιση αλλά από ανάγκη επιβίωσης.
Αυτό ακριβώς αποτελεί το μεγαλύτερο στρατηγικό όφελος για την Al-Qaeda.
Η Μαυριτανία μπροστά σε μια ιστορική δοκιμασία
Η Μαυριτανία βρίσκεται πλέον σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.
Εάν η κρίση του Μάλι συνεχίσει να εξαπλώνεται και οι διμερείς σχέσεις επιδεινωθούν περαιτέρω, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να καταρρεύσει το μοντέλο σταθερότητας που η χώρα κατάφερε να διατηρήσει επί δεκαπέντε χρόνια.
Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο δύο γειτονικά κράτη.
Αφορά ολόκληρη τη Δυτική Αφρική.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι όταν η τρομοκρατία αποκτά νέα εδάφη στο Sahel, η κρίση σπάνια παραμένει τοπική.
Επεκτείνεται σταδιακά, διαβρώνει κρατικούς θεσμούς, προκαλεί νέες μεταναστευτικές ροές και δημιουργεί ένα περιβάλλον συνεχούς αστάθειας.
Το μήνυμα των εξελίξεων είναι σαφές: όσο η στρατιωτική αντιμετώπιση δεν συνοδεύεται από πολιτικές λύσεις, αποτελεσματική διακυβέρνηση και διακρατική συνεργασία, η κρίση στο Sahel θα συνεχίσει να μεγαλώνει, απειλώντας όχι μόνο τη Μαυριτανία και το Μάλι, αλλά ολόκληρη τη γεωπολιτική ισορροπία της Δυτικής Αφρικής.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών