Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται η συνάντηση του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump με τους ηγέτες αραβικών κρατών στο περιθώριο των εργασιών της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ καθώς εκτιμάται ότι θα κρίνει το μέλλον του πολέμου με το Ιράν
(upd3) Ο κόσμος έχει εισέλθει σε μια περίοδο επικίνδυνης αστάθειας…
Οι πόλεμοι Ρωσίας – Ουκρανίας και ΗΠΑ, Ισραήλ με Ιράν έχουν ήδη ξεπεράσει τα σύνορά τους προκαλώντας ισχυρές γεωπολιτικές, οικονομικές και ενεργειακές αναταράξεις… τη στιγμή που οι διεθνείς θεσμοί όχι μόνο δυσκολεύονται να επιβάλλουν κανόνες αλλά είναι... άφαντοι.
Στο επίκεντρο αυτής της νέας πραγματικότητας βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες του προέδρου Trump, όχι πλέον μόνο ως δύναμη που κινείται για να αποκαταστήσει την ισορροπία, αλλά και ως χώρα της οποίας οι επιλογές επηρεάζουν καθοριστικά την ίδια την αστάθεια του συστήματος.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Donald Trump ανεβαίνει στο βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για να παρουσιάσει τη δική του εκδοχή της αμερικανικής ισχύος: μια Αμερική ισχυρότερη, που είναι πιο σεβαστή και αποφασισμένη να επιβάλει τους όρους της.
Όμως η πραγματικότητα δεν είναι αυτή ακριβώς…
Οι παραδοσιακοί Σύμμαχοι επανεξετάζουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ ενώ οι αντίπαλοι δοκιμάζουν την κυριαρχία της υπερδύναμης του πλανήτη, αμφισβητώντας πλέον ανοιχτά την ισχύ της…
Δεν είναι λίγοι εκείνοι οι αναλυτές που υποστηρίζουν πως βρισκόμαστε ήδη στην αρχή της «μετα-αμερικανικής εποχής»…
Στο χείλος της αβύσσου
Ο κόσμος μοιάζει να περιστρέφεται ανεξέλεγκτα.
Οι δύο μεγάλες πολεμικές συγκρούσεις του πλανήτη, στο Ιράν και στην Ουκρανία, δεν είναι πλέον περιορισμένες στα αρχικά τους μέτωπα.
Ειδικοί προειδοποιούν για σενάρια καταστροφής στα οποία η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να εξαφανίσει την ανθρωπότητα.
Οι εκτοξευόμενες τιμές της ενέργειας κλονίζουν τις βιομηχανικές οικονομίες, οι οποίες ήδη πλήττονται από τις ανισότητες.
Πλημμύρες, πυρκαγιές και ακραίοι καύσωνες προσδίδουν στην κλιματική κρίση σχεδόν βιβλικές διαστάσεις.
Την ίδια ώρα, οι παγκόσμιοι θεσμοί που χρηματοδότησαν και στήριξαν μια σχετική σταθερότητα καταρρέουν.
Τα Ηνωμένα Έθνη, όπου συγκεντρώνονται αυτή την εβδομάδα οι ηγέτες του κόσμου, δείχνουν ανήμπορα, καθώς αυταρχικοί ηγέτες απορρίπτουν τις βασικές τους αξίες: τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη διεθνή βοήθεια.
Σε οποιαδήποτε άλλη στιγμή των τελευταίων 80 ετών, οι ΗΠΑ θα αναλάμβαναν να αποκαταστήσουν τη σταθερότητα.
Όμως, κατά τρόπο αξιοσημείωτο, η υπερδύναμη της Δύσης αποτελεί πλέον η ίδια παράγοντα παγκόσμιας αστάθειας επισημαίνει σε ανάλυση του το CNN.
Η ομιλία
Η ετήσια ομιλία του Donald Trump στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ σήμερα Τρίτη 22/9 πραγματοποιείται ενώ η δημοτικότητά του καταρρέει ενόψει κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών και ενώ ο ίδιος έχει εμπλακεί ακριβώς στο είδος του πολέμου που είχε υποσχεθεί ότι δεν θα πολεμούσε ποτέ.
Ωστόσο, ο Trump αναμένεται να υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ δεν υπήρξαν ποτέ τόσο ισχυρές ούτε έχαιραν ποτέ τόσο μεγάλης εκτίμησης.
Αξιωματούχοι αναφέρουν ότι θα υπερηφανευτεί πως προωθεί την παγκόσμια ειρήνη και αντιμετωπίζει κρίσεις τις οποίες οι προκάτοχοί του απέφευγαν.
«Η χώρα μας χαίρει ξανά σεβασμού.
Μας σέβονται όπως ποτέ άλλοτε.
Πηγαίνω σε συναντήσεις και όλοι σηκώνονται όρθιοι.
Δεν σηκώνονταν για τον προηγούμενο πρόεδρό μας· δεν τους ένοιαζε», δήλωσε ο Trump νωρίτερα αυτόν τον μήνα.
Μεγάλο μέρος του κόσμου διαφωνεί.
Ενώνονται… οι Σύμμαχοι
Περιφρονημένοι σύμμαχοι, όπως ο Καναδάς και ευρωπαϊκές χώρες, σπεύδουν - κάτι που μέχρι πρόσφατα θα φαινόταν απίστευτο - να ενωθούν για να προστατευτούν από τον πρώην εγγυητή της ασφάλειάς τους: τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η εμπιστοσύνη προς μια Αμερική που εμφανίζεται όλο και πιο ανεξέλεγκτη εξαφανίζεται.
«Η Αμερική έχει αλλάξει», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο Καναδός πρωθυπουργός Mark Carney, ο οποίος αυτοπαρουσιάζεται ως ηγέτης των «μεσαίων δυνάμεων» που κινητοποιούνται για τη μετα-αμερικανική εποχή.
«Δεν μπορούμε να ελέγξουμε την καταιγίδα που έρχεται από την Ουάσινγκτον».
Το χαρτί
Το σκεπτικό της δεύτερης θητείας του Trump είναι ότι οι ΗΠΑ παίζουν με μια τράπουλα στοιβαγμένη υπέρ τους και ότι οι άλλες δυνάμεις δεν έχουν κανένα χαρτί στα χέρια τους. «Μπορώ να κάνω ό,τι θέλω», είπε τον Μάρτιο, αναφερόμενος στην Κούβα, αλλά εκφράζοντας ουσιαστικά συνολικά την κοσμοθεωρία του.
Η εξωτερική πολιτική της Ουάσινγκτον αποτελεί πλέον προέκταση της προσωπικότητας του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων, χαρακτηριζόμενη από τη χρήση απειλών και την αξιοποίηση στρατιωτικής ισχύος για την επίτευξη υλικών οφελών.
Το Σαββατοκύριακο, για παράδειγμα, αναρωτήθηκε στο Fox News αν θα έπρεπε να «τινάξει ολόκληρο το έθνος» του Ιράν στον αέρα.
Εύθραυστη ισχύς
Όμως, ενώ ο Trump παρουσιάζει τις ΗΠΑ ως υπέρτατη δύναμη, η ισχύς τους φαίνεται πλέον πιο εύθραυστη.
Η επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος, παρά όλα όσα εξαπέλυσε εναντίον του ο Trump, έρχεται σε αντίθεση με το αφήγημά του περί κυριαρχίας.
Τα μειωμένα αποθέματα αμερικανικών αναχαιτιστικών πυραύλων και το σκουριασμένο κύτος ενός αεροπλανοφόρου που βρίσκεται εδώ και πολύ καιρό σε αποστολή συμβολίζουν έναν πόλεμο για τον οποίο ο Trump είχε πει ότι θα τελείωνε μέσα σε λίγες εβδομάδες, αλλά ο οποίος, καθώς πλησιάζει στον όγδοο μήνα του, αποκαλύπτει τα όρια της αμερικανικής ισχύος.
Ο Trump ολοκληρώνει τη μεταμόρφωση
Η πεποίθηση του Trump ότι αυτός αποτελεί μια παγκόσμια επιτυχία, αγνοεί τα στοιχεία πολλών δημοσκοπήσεων, σύμφωνα με τις οποίες αντιμετωπίζεται με απαξίωση σε μεγάλο μέρος του κόσμου.
Πρόκειται για το διεθνές αντίστοιχο του ισχυρισμού του ότι οι ΗΠΑ βιώνουν μια εγχώρια χρυσή εποχή, την ώρα που οι ψηφοφόροι τού δίνουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά αποδοχής.
Ποια είναι όμως η πραγματική κατάσταση της αμερικανικής ισχύος;
Είναι οι πολιτικές του Trump, οι οποίες κατέστρεψαν μια σχεδόν αιωνόβια διακομματική συναίνεση, αυτές που επιδεινώνουν μια στιγμή βαθιάς παγκόσμιας επικινδυνότητας;
Και είναι ο ίδιος αιτία του κατακερματισμού ή απλώς προϊόν μιας αναπόφευκτης στιγμής κατά την οποία η παγκόσμια τάξη του 20ού αιώνα διαλύθηκε μπροστά στις δοκιμασίες μιας νέας εποχής;
Στην πρώτη του ομιλία στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, το 2017, ο Trump παρουσίασε μια εξωτερική πολιτική που επρόκειτο να κλονίσει τη Δύση μέχρι τα θεμέλιά της.
«Ως πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, θα βάζω πάντα πρώτα την Αμερική, όπως κι εσείς, ως ηγέτες των χωρών σας, θα βάζετε πάντα - και πρέπει πάντα να βάζετε - πρώτα τις χώρες σας», είπε.
Στη δεύτερη θητεία του, ολοκλήρωσε αυτή τη μεταμόρφωση.
Φιλικές σχέσεις με Putin, Jinping
Επιτίθεται σε συμμάχους και συνάπτει φιλικές σχέσεις με αυταρχικούς ηγέτες, όπως τον ηγέτη της Κίνας Xi Jinping - τον οποίο υποδέχεται αυτή την εβδομάδα στην Ουάσινγκτον - και τον Ρώσο Πρόεδρο Vladimir Putin.
Η δεύτερη εκδοχή της προεδρίας Trump αναβίωσε τον ιμπεριαλισμό, ιδιαίτερα στο Δυτικό Ημισφαίριο.
Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας πρόκειται να διοχετευθεί στα αμερικανικά αποθέματα μέσω μιας παραχώρησης διάρκειας 100 ετών, μετά την ανατροπή του δικτάτορα Nicolás Maduro από τον Trump και την αποδοχή της Delcy Rodríguez, μιας ηγετικής μορφής του καθεστώτος που αρνείται τη δημοκρατία, με την οποία επίσης αναμένεται να συναντηθεί αυτή την εβδομάδα.
Αλαζονεία απέναντι στο Ιράν
Η έξαρση αυτοπεποίθησης μετά την επιτυχία στη Βενεζουέλα γέννησε μια αλαζονεία που έπεισε τον Trump ότι θα μπορούσε να καταστρέψει με παρόμοιο τρόπο ένα αντιαμερικανικό καθεστώς στο Ιράν.
Τώρα είναι ακόμη ένας Αμερικανός πρόεδρος βυθισμένος σε έναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή από τον οποίο ούτε μπορεί να νικήσει ούτε μπορεί να αποχωρήσει.
Η Τεχεράνη έδωσε το ίδιο μάθημα για το πώς ο σύγχρονος πόλεμος, στον οποίο κυριαρχούν τα drones, μπορεί να ταπεινώσει μια μεγάλη δύναμη, όπως το Κίεβο έχει κάνει στη Μόσχα, παρότι τόσο η Ουκρανία όσο και το Ιράν έχουν υποστεί καταστροφικές ζημιές.
Νέα γεωπολιτική πραγματικότητα
Ο Trump έμαθε επίσης πέρυσι μια ακόμη νέα πραγματικότητα της γεωπολιτικής του 21ου αιώνα.
Ο εμπορικός του πόλεμος με την Κίνα έληξε όταν το Πεκίνο περιόρισε τις εξαγωγές σπάνιων γαιών, οι οποίες τροφοδοτούν την αμερικανική τεχνολογία και μια οικονομία που εξαρτάται υπερβολικά από την τεχνητή νοημοσύνη.
Ένας πιο παραδοσιακός πρόεδρος θα προσπαθούσε να συγκροτήσει παγκόσμιους συνασπισμούς για την αντιμετώπιση κοινών απειλών.
Ωστόσο, οι δασμολογικοί πόλεμοι του Trump και οι απειλές του κατά της κυριαρχίας άλλων χωρών προκάλεσαν αυτό που ο Carney αποκαλεί «ρήξη» στα συστήματα συμμαχιών τα οποία η Ουάσινγκτον χρησιμοποιούσε ως πολλαπλασιαστή ισχύος.
Δυσπιστία
Οι διατλαντικοί δεσμοί έχουν υποστεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση λόγω της δύσκολης θέσης στην οποία έχει φέρει ο Trump τους άλλους ηγέτες εξαιτίας ενός πολέμου που έχει εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου, της βενζίνης και του ντίζελ.
Στην Ευρώπη, η δυσπιστία ενισχύεται από την υποστήριξη της αμερικανικής κυβέρνησης προς δεξιούς λαϊκιστές που επιτίθενται στους κατεστημένους πολιτικούς ηγέτες.
«Δεν μπορείς ποτέ ξανά να εμπιστευτείς αυτόν τον σκύλο»
Η διάλυση των αμερικανικών συμμαχιών ίσως να ήταν αδιανόητη πριν από τον Trump.
Όμως, το να εξοργίζονται οι σύμμαχοι δεν αποτελεί μια προσωρινή παρέκκλιση· αποτελεί επιτυχία για το κίνημα MAGA, το οποίο δυσανασχετούσε επειδή οι σύμμαχοι οικοδομούσαν δαπανηρά κράτη πρόνοιας κάτω από την αμυντική ομπρέλα της Αμερικής.
Υπάρχει επίσης μια αδιαμφισβήτητη στρατηγική επιτυχία για τις ΗΠΑ, καθώς οι Ευρωπαίοι αρχίζουν να αντιμετωπίζουν σοβαρά τη χρηματοδότηση της δικής τους άμυνας.
Ο πρόεδρος είχε επίσης δίκιο να ανησυχεί για την αυξανόμενη γεωπολιτική πρόκληση καθώς λιώνουν οι πολικοί πάγοι.
Όμως, η επιθετική του στάση δείχνει επίσης τον τρόπο με τον οποίο υπονομεύει την ισχύ της Αμερικής.
Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να είχε πετύχει εύκολα τη νέα αμυντική συμφωνία που πρόκειται να υπογράψει αυτή την εβδομάδα με τη Γροιλανδία, χωρίς να απειλήσει με εισβολή σε κυρίαρχο έδαφος της Δανίας, ενός κράτους-μέλους του NATO.
Μια τέτοια συμπεριφορά ενδέχεται να σπαταλά την αμερικανική ισχύ για πολλά χρόνια στο μέλλον.
Η πολιτικός της Γροιλανδίας Tillie Martinussen επανέφερε μια παραστατική αναλογία, περιγράφοντας την απώλεια εμπιστοσύνης προς την Ουάσινγκτον.
«Ακόμη κι αν είναι ο καλύτερος, ο εξυπνότερος και ο δυνατότερος σκύλος του έλκηθρού σου, αν γυρίσει και σε δαγκώσει, δεν μπορείς ποτέ ξανά να εμπιστευτείς αυτόν τον σκύλο», δήλωσε στο βρετανικό Channel 4 News.
Νέος κόσμος
Όμως, ο Trump δεν είναι ο μόνος που διαβρώνει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Αμερικής.
Η πολιτική του άνοδος υπήρξε άμεσο αποτέλεσμα των εξαντλητικών πολέμων στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ στις αρχές του αιώνα, οι οποίοι κόστισαν τρισεκατομμύρια δολάρια και χιλιάδες νέες ζωές, αποκάλυψαν τα όρια της αμερικανικής αεροπορικής ισχύος και έπληξαν την εικόνα της μεταψυχροπολεμικής αμερικανικής παντοδυναμίας.
Είναι όμως επίσης σαφές ότι ο Trump έβαλε τέλος στον κόσμο που κληρονόμησε.
«Έχω μιλήσει με ηγέτες… οι οποίοι απλώς με κοίταξαν και μου είπαν: «Κοίτα, την πρώτη φορά που το κάνατε αυτό… ήταν μια παρέκκλιση», δήλωσε αυτόν τον μήνα στο The Atlantic Festival ο πιθανός υποψήφιος των Δημοκρατικών για την προεδρία το 2028 Pete Buttigieg.
«Τώρα είναι πλέον ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο και η χώρα μας πρέπει να προετοιμαστεί… μπαίνουμε σε έναν κόσμο στον οποίο τα παλιά πρότυπα και οι παλιοί θεσμοί δεν πρόκειται να επιστρέψουν», είπε, αποδίδοντας με δικά του λόγια εκείνες τις συζητήσεις.
Αντανάκλαση της εποχής
Ο Trump δεν ευθύνεται για την εκπληκτική εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και τη δυνατότητά της να αλλάξει τον κόσμο.
Οι αμερικανικές πολιτικές που άθελά τους ενίσχυσαν την Κίνα επιλέχθηκαν από προηγούμενους προέδρους.
Το μακροχρόνιο μίσος του Putin για τη Δύση μπορεί να αναχθεί στην ήττα του Ψυχρού Πολέμου.
Το κλίμα άλλαζε πολύ πριν ο Trump κερδίσει τον Λευκό Οίκο, ακόμη κι αν ο ίδιος εξακολουθεί να το αρνείται.
Και η Δύση ποτέ δεν σκέφτηκε πραγματικά τι θα ακολουθούσε όταν οι μνήμες της ενότητας της δεκαετίας του 1940 ξεθώριαζαν μαζί με τη «μεγαλύτερη γενιά».
Όμως, η ασταθής ιδιοσυγκρασία του αποτελεί πλέον αντανάκλαση της πολιτικής εποχής στην οποία κυβερνά.
Θα μπορούσε να κάνει ακόμη πιο ακραία μια επικίνδυνη σύγκλιση παγκόσμιων προκλήσεων.
Και τροφοδοτεί ερωτήματα που συσσωρεύονται εδώ και χρόνια σχετικά με το κατά πόσο η αμερικανική ισχύς μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα.
Κρίσιμες συναντήσεις στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ
Η μεγάλη συγκέντρωση διπλωματών και παγκόσμιων ηγετών καθιστά τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ιδανικό χώρο για συναντήσεις στο περιθώριο της κύριας διοργάνωσης.
Ο Trump πρόκειται να συναντηθεί σήμερα Τρίτη 22/9 με ηγέτες αραβικών κρατών του Περσικού Κόλπου, προκειμένου να συζητήσει την επόμενη φάση του πολέμου με το Ιράν, σύμφωνα με όσα δήλωσαν στο CNN δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι.
Κατά τη διάρκεια της εβδομάδας θα πραγματοποιηθεί επίσης ενημέρωση «υψηλού επιπέδου» για το Συμβούλιο Ειρήνης του Trump, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει το ζήτημα.
Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη αντιπαραβολή, δεδομένου ότι ο Trump είχε κάποτε υποστηρίξει πως το συμβούλιο, το οποίο προορίζεται να εποπτεύσει την ανοικοδόμηση της Γάζας, «ενδέχεται» κάποια στιγμή να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ.
Στο μεταξύ, η Γαλλία σχεδιάζει να συγκαλέσει αυτή την εβδομάδα νέα συνάντηση σχετικά με τη λύση των δύο κρατών στην ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές.
Η Γαλλία και αρκετές ακόμη δυτικές χώρες ανακοίνωσαν την αναγνώριση του Κράτους της Παλαιστίνης κατά τη διάρκεια των εργασιών της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ πέρυσι.
Ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Volodymyr Zelensky δήλωσε ότι θα συναντηθεί με τον Trump στη Νέα Υόρκη, όπως έκανε και πέρυσι.
Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Steve Witkoff και ο Jared Kushner συναντήθηκαν χωριστά με τον Zelensky στο Κίεβο και με τον Ρώσο Πρόεδρο Vladimir Putin στη Μόσχα νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Ο Trump έχει συνομιλήσει μόνο με τον Putin τις εβδομάδες που ακολούθησαν εκείνη την επίσκεψη.
Ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών Sergey Lavrov δήλωσε ότι θα συναντηθεί με τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio, σύμφωνα με ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Η Γενική Συνέλευση αποτελεί επίσης χώρο όπου συμφωνίες συνάπτονται ή επισημοποιούνται.
Μήνες αφότου απείλησε να προσαρτήσει τη Γροιλανδία με τη βία, ο Trump αναμένεται να υπογράψει συμφωνία που διαπραγματεύτηκαν η Δανία και η Γροιλανδία και η οποία θα παραχωρεί στις ΗΠΑ «μόνιμο έλεγχο» επί της ασφάλειας της Γροιλανδίας. Δεν είναι σαφές πώς θα διαφέρει η συμφωνία από τις ισχύουσες ρυθμίσεις, οι οποίες ήδη επιτρέπουν στις ΗΠΑ σημαντική στρατιωτική παρουσία στο νησί.
www.bankingnews.gr
Οι πόλεμοι Ρωσίας – Ουκρανίας και ΗΠΑ, Ισραήλ με Ιράν έχουν ήδη ξεπεράσει τα σύνορά τους προκαλώντας ισχυρές γεωπολιτικές, οικονομικές και ενεργειακές αναταράξεις… τη στιγμή που οι διεθνείς θεσμοί όχι μόνο δυσκολεύονται να επιβάλλουν κανόνες αλλά είναι... άφαντοι.
Στο επίκεντρο αυτής της νέας πραγματικότητας βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες του προέδρου Trump, όχι πλέον μόνο ως δύναμη που κινείται για να αποκαταστήσει την ισορροπία, αλλά και ως χώρα της οποίας οι επιλογές επηρεάζουν καθοριστικά την ίδια την αστάθεια του συστήματος.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Donald Trump ανεβαίνει στο βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για να παρουσιάσει τη δική του εκδοχή της αμερικανικής ισχύος: μια Αμερική ισχυρότερη, που είναι πιο σεβαστή και αποφασισμένη να επιβάλει τους όρους της.
Όμως η πραγματικότητα δεν είναι αυτή ακριβώς…
Οι παραδοσιακοί Σύμμαχοι επανεξετάζουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ ενώ οι αντίπαλοι δοκιμάζουν την κυριαρχία της υπερδύναμης του πλανήτη, αμφισβητώντας πλέον ανοιχτά την ισχύ της…
Δεν είναι λίγοι εκείνοι οι αναλυτές που υποστηρίζουν πως βρισκόμαστε ήδη στην αρχή της «μετα-αμερικανικής εποχής»…
Στο χείλος της αβύσσου
Ο κόσμος μοιάζει να περιστρέφεται ανεξέλεγκτα.
Οι δύο μεγάλες πολεμικές συγκρούσεις του πλανήτη, στο Ιράν και στην Ουκρανία, δεν είναι πλέον περιορισμένες στα αρχικά τους μέτωπα.
Ειδικοί προειδοποιούν για σενάρια καταστροφής στα οποία η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να εξαφανίσει την ανθρωπότητα.
Οι εκτοξευόμενες τιμές της ενέργειας κλονίζουν τις βιομηχανικές οικονομίες, οι οποίες ήδη πλήττονται από τις ανισότητες.
Πλημμύρες, πυρκαγιές και ακραίοι καύσωνες προσδίδουν στην κλιματική κρίση σχεδόν βιβλικές διαστάσεις.
Την ίδια ώρα, οι παγκόσμιοι θεσμοί που χρηματοδότησαν και στήριξαν μια σχετική σταθερότητα καταρρέουν.
Τα Ηνωμένα Έθνη, όπου συγκεντρώνονται αυτή την εβδομάδα οι ηγέτες του κόσμου, δείχνουν ανήμπορα, καθώς αυταρχικοί ηγέτες απορρίπτουν τις βασικές τους αξίες: τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη διεθνή βοήθεια.
Σε οποιαδήποτε άλλη στιγμή των τελευταίων 80 ετών, οι ΗΠΑ θα αναλάμβαναν να αποκαταστήσουν τη σταθερότητα.
Όμως, κατά τρόπο αξιοσημείωτο, η υπερδύναμη της Δύσης αποτελεί πλέον η ίδια παράγοντα παγκόσμιας αστάθειας επισημαίνει σε ανάλυση του το CNN.
Η ομιλία
Η ετήσια ομιλία του Donald Trump στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ σήμερα Τρίτη 22/9 πραγματοποιείται ενώ η δημοτικότητά του καταρρέει ενόψει κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών και ενώ ο ίδιος έχει εμπλακεί ακριβώς στο είδος του πολέμου που είχε υποσχεθεί ότι δεν θα πολεμούσε ποτέ.
Ωστόσο, ο Trump αναμένεται να υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ δεν υπήρξαν ποτέ τόσο ισχυρές ούτε έχαιραν ποτέ τόσο μεγάλης εκτίμησης.
Αξιωματούχοι αναφέρουν ότι θα υπερηφανευτεί πως προωθεί την παγκόσμια ειρήνη και αντιμετωπίζει κρίσεις τις οποίες οι προκάτοχοί του απέφευγαν.
«Η χώρα μας χαίρει ξανά σεβασμού.
Μας σέβονται όπως ποτέ άλλοτε.
Πηγαίνω σε συναντήσεις και όλοι σηκώνονται όρθιοι.
Δεν σηκώνονταν για τον προηγούμενο πρόεδρό μας· δεν τους ένοιαζε», δήλωσε ο Trump νωρίτερα αυτόν τον μήνα.
Μεγάλο μέρος του κόσμου διαφωνεί.
Ενώνονται… οι Σύμμαχοι
Περιφρονημένοι σύμμαχοι, όπως ο Καναδάς και ευρωπαϊκές χώρες, σπεύδουν - κάτι που μέχρι πρόσφατα θα φαινόταν απίστευτο - να ενωθούν για να προστατευτούν από τον πρώην εγγυητή της ασφάλειάς τους: τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η εμπιστοσύνη προς μια Αμερική που εμφανίζεται όλο και πιο ανεξέλεγκτη εξαφανίζεται.
«Η Αμερική έχει αλλάξει», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο Καναδός πρωθυπουργός Mark Carney, ο οποίος αυτοπαρουσιάζεται ως ηγέτης των «μεσαίων δυνάμεων» που κινητοποιούνται για τη μετα-αμερικανική εποχή.
«Δεν μπορούμε να ελέγξουμε την καταιγίδα που έρχεται από την Ουάσινγκτον».
Το χαρτί
Το σκεπτικό της δεύτερης θητείας του Trump είναι ότι οι ΗΠΑ παίζουν με μια τράπουλα στοιβαγμένη υπέρ τους και ότι οι άλλες δυνάμεις δεν έχουν κανένα χαρτί στα χέρια τους. «Μπορώ να κάνω ό,τι θέλω», είπε τον Μάρτιο, αναφερόμενος στην Κούβα, αλλά εκφράζοντας ουσιαστικά συνολικά την κοσμοθεωρία του.
Η εξωτερική πολιτική της Ουάσινγκτον αποτελεί πλέον προέκταση της προσωπικότητας του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων, χαρακτηριζόμενη από τη χρήση απειλών και την αξιοποίηση στρατιωτικής ισχύος για την επίτευξη υλικών οφελών.
Το Σαββατοκύριακο, για παράδειγμα, αναρωτήθηκε στο Fox News αν θα έπρεπε να «τινάξει ολόκληρο το έθνος» του Ιράν στον αέρα.
Εύθραυστη ισχύς
Όμως, ενώ ο Trump παρουσιάζει τις ΗΠΑ ως υπέρτατη δύναμη, η ισχύς τους φαίνεται πλέον πιο εύθραυστη.
Η επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος, παρά όλα όσα εξαπέλυσε εναντίον του ο Trump, έρχεται σε αντίθεση με το αφήγημά του περί κυριαρχίας.
Τα μειωμένα αποθέματα αμερικανικών αναχαιτιστικών πυραύλων και το σκουριασμένο κύτος ενός αεροπλανοφόρου που βρίσκεται εδώ και πολύ καιρό σε αποστολή συμβολίζουν έναν πόλεμο για τον οποίο ο Trump είχε πει ότι θα τελείωνε μέσα σε λίγες εβδομάδες, αλλά ο οποίος, καθώς πλησιάζει στον όγδοο μήνα του, αποκαλύπτει τα όρια της αμερικανικής ισχύος.
Ο Trump ολοκληρώνει τη μεταμόρφωση
Η πεποίθηση του Trump ότι αυτός αποτελεί μια παγκόσμια επιτυχία, αγνοεί τα στοιχεία πολλών δημοσκοπήσεων, σύμφωνα με τις οποίες αντιμετωπίζεται με απαξίωση σε μεγάλο μέρος του κόσμου.
Πρόκειται για το διεθνές αντίστοιχο του ισχυρισμού του ότι οι ΗΠΑ βιώνουν μια εγχώρια χρυσή εποχή, την ώρα που οι ψηφοφόροι τού δίνουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά αποδοχής.
Ποια είναι όμως η πραγματική κατάσταση της αμερικανικής ισχύος;
Είναι οι πολιτικές του Trump, οι οποίες κατέστρεψαν μια σχεδόν αιωνόβια διακομματική συναίνεση, αυτές που επιδεινώνουν μια στιγμή βαθιάς παγκόσμιας επικινδυνότητας;
Και είναι ο ίδιος αιτία του κατακερματισμού ή απλώς προϊόν μιας αναπόφευκτης στιγμής κατά την οποία η παγκόσμια τάξη του 20ού αιώνα διαλύθηκε μπροστά στις δοκιμασίες μιας νέας εποχής;
Στην πρώτη του ομιλία στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, το 2017, ο Trump παρουσίασε μια εξωτερική πολιτική που επρόκειτο να κλονίσει τη Δύση μέχρι τα θεμέλιά της.
«Ως πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, θα βάζω πάντα πρώτα την Αμερική, όπως κι εσείς, ως ηγέτες των χωρών σας, θα βάζετε πάντα - και πρέπει πάντα να βάζετε - πρώτα τις χώρες σας», είπε.
Στη δεύτερη θητεία του, ολοκλήρωσε αυτή τη μεταμόρφωση.
Φιλικές σχέσεις με Putin, Jinping
Επιτίθεται σε συμμάχους και συνάπτει φιλικές σχέσεις με αυταρχικούς ηγέτες, όπως τον ηγέτη της Κίνας Xi Jinping - τον οποίο υποδέχεται αυτή την εβδομάδα στην Ουάσινγκτον - και τον Ρώσο Πρόεδρο Vladimir Putin.
Η δεύτερη εκδοχή της προεδρίας Trump αναβίωσε τον ιμπεριαλισμό, ιδιαίτερα στο Δυτικό Ημισφαίριο.
Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας πρόκειται να διοχετευθεί στα αμερικανικά αποθέματα μέσω μιας παραχώρησης διάρκειας 100 ετών, μετά την ανατροπή του δικτάτορα Nicolás Maduro από τον Trump και την αποδοχή της Delcy Rodríguez, μιας ηγετικής μορφής του καθεστώτος που αρνείται τη δημοκρατία, με την οποία επίσης αναμένεται να συναντηθεί αυτή την εβδομάδα.
Αλαζονεία απέναντι στο Ιράν
Η έξαρση αυτοπεποίθησης μετά την επιτυχία στη Βενεζουέλα γέννησε μια αλαζονεία που έπεισε τον Trump ότι θα μπορούσε να καταστρέψει με παρόμοιο τρόπο ένα αντιαμερικανικό καθεστώς στο Ιράν.
Τώρα είναι ακόμη ένας Αμερικανός πρόεδρος βυθισμένος σε έναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή από τον οποίο ούτε μπορεί να νικήσει ούτε μπορεί να αποχωρήσει.
Η Τεχεράνη έδωσε το ίδιο μάθημα για το πώς ο σύγχρονος πόλεμος, στον οποίο κυριαρχούν τα drones, μπορεί να ταπεινώσει μια μεγάλη δύναμη, όπως το Κίεβο έχει κάνει στη Μόσχα, παρότι τόσο η Ουκρανία όσο και το Ιράν έχουν υποστεί καταστροφικές ζημιές.
Νέα γεωπολιτική πραγματικότητα
Ο Trump έμαθε επίσης πέρυσι μια ακόμη νέα πραγματικότητα της γεωπολιτικής του 21ου αιώνα.
Ο εμπορικός του πόλεμος με την Κίνα έληξε όταν το Πεκίνο περιόρισε τις εξαγωγές σπάνιων γαιών, οι οποίες τροφοδοτούν την αμερικανική τεχνολογία και μια οικονομία που εξαρτάται υπερβολικά από την τεχνητή νοημοσύνη.
Ένας πιο παραδοσιακός πρόεδρος θα προσπαθούσε να συγκροτήσει παγκόσμιους συνασπισμούς για την αντιμετώπιση κοινών απειλών.
Ωστόσο, οι δασμολογικοί πόλεμοι του Trump και οι απειλές του κατά της κυριαρχίας άλλων χωρών προκάλεσαν αυτό που ο Carney αποκαλεί «ρήξη» στα συστήματα συμμαχιών τα οποία η Ουάσινγκτον χρησιμοποιούσε ως πολλαπλασιαστή ισχύος.
Δυσπιστία
Οι διατλαντικοί δεσμοί έχουν υποστεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση λόγω της δύσκολης θέσης στην οποία έχει φέρει ο Trump τους άλλους ηγέτες εξαιτίας ενός πολέμου που έχει εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου, της βενζίνης και του ντίζελ.
Στην Ευρώπη, η δυσπιστία ενισχύεται από την υποστήριξη της αμερικανικής κυβέρνησης προς δεξιούς λαϊκιστές που επιτίθενται στους κατεστημένους πολιτικούς ηγέτες.
«Δεν μπορείς ποτέ ξανά να εμπιστευτείς αυτόν τον σκύλο»
Η διάλυση των αμερικανικών συμμαχιών ίσως να ήταν αδιανόητη πριν από τον Trump.
Όμως, το να εξοργίζονται οι σύμμαχοι δεν αποτελεί μια προσωρινή παρέκκλιση· αποτελεί επιτυχία για το κίνημα MAGA, το οποίο δυσανασχετούσε επειδή οι σύμμαχοι οικοδομούσαν δαπανηρά κράτη πρόνοιας κάτω από την αμυντική ομπρέλα της Αμερικής.
Υπάρχει επίσης μια αδιαμφισβήτητη στρατηγική επιτυχία για τις ΗΠΑ, καθώς οι Ευρωπαίοι αρχίζουν να αντιμετωπίζουν σοβαρά τη χρηματοδότηση της δικής τους άμυνας.
Ο πρόεδρος είχε επίσης δίκιο να ανησυχεί για την αυξανόμενη γεωπολιτική πρόκληση καθώς λιώνουν οι πολικοί πάγοι.
Όμως, η επιθετική του στάση δείχνει επίσης τον τρόπο με τον οποίο υπονομεύει την ισχύ της Αμερικής.
Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να είχε πετύχει εύκολα τη νέα αμυντική συμφωνία που πρόκειται να υπογράψει αυτή την εβδομάδα με τη Γροιλανδία, χωρίς να απειλήσει με εισβολή σε κυρίαρχο έδαφος της Δανίας, ενός κράτους-μέλους του NATO.
Μια τέτοια συμπεριφορά ενδέχεται να σπαταλά την αμερικανική ισχύ για πολλά χρόνια στο μέλλον.
Η πολιτικός της Γροιλανδίας Tillie Martinussen επανέφερε μια παραστατική αναλογία, περιγράφοντας την απώλεια εμπιστοσύνης προς την Ουάσινγκτον.
«Ακόμη κι αν είναι ο καλύτερος, ο εξυπνότερος και ο δυνατότερος σκύλος του έλκηθρού σου, αν γυρίσει και σε δαγκώσει, δεν μπορείς ποτέ ξανά να εμπιστευτείς αυτόν τον σκύλο», δήλωσε στο βρετανικό Channel 4 News.
Νέος κόσμος
Όμως, ο Trump δεν είναι ο μόνος που διαβρώνει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Αμερικής.
Η πολιτική του άνοδος υπήρξε άμεσο αποτέλεσμα των εξαντλητικών πολέμων στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ στις αρχές του αιώνα, οι οποίοι κόστισαν τρισεκατομμύρια δολάρια και χιλιάδες νέες ζωές, αποκάλυψαν τα όρια της αμερικανικής αεροπορικής ισχύος και έπληξαν την εικόνα της μεταψυχροπολεμικής αμερικανικής παντοδυναμίας.
Είναι όμως επίσης σαφές ότι ο Trump έβαλε τέλος στον κόσμο που κληρονόμησε.
«Έχω μιλήσει με ηγέτες… οι οποίοι απλώς με κοίταξαν και μου είπαν: «Κοίτα, την πρώτη φορά που το κάνατε αυτό… ήταν μια παρέκκλιση», δήλωσε αυτόν τον μήνα στο The Atlantic Festival ο πιθανός υποψήφιος των Δημοκρατικών για την προεδρία το 2028 Pete Buttigieg.
«Τώρα είναι πλέον ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο και η χώρα μας πρέπει να προετοιμαστεί… μπαίνουμε σε έναν κόσμο στον οποίο τα παλιά πρότυπα και οι παλιοί θεσμοί δεν πρόκειται να επιστρέψουν», είπε, αποδίδοντας με δικά του λόγια εκείνες τις συζητήσεις.
Αντανάκλαση της εποχής
Ο Trump δεν ευθύνεται για την εκπληκτική εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και τη δυνατότητά της να αλλάξει τον κόσμο.
Οι αμερικανικές πολιτικές που άθελά τους ενίσχυσαν την Κίνα επιλέχθηκαν από προηγούμενους προέδρους.
Το μακροχρόνιο μίσος του Putin για τη Δύση μπορεί να αναχθεί στην ήττα του Ψυχρού Πολέμου.
Το κλίμα άλλαζε πολύ πριν ο Trump κερδίσει τον Λευκό Οίκο, ακόμη κι αν ο ίδιος εξακολουθεί να το αρνείται.
Και η Δύση ποτέ δεν σκέφτηκε πραγματικά τι θα ακολουθούσε όταν οι μνήμες της ενότητας της δεκαετίας του 1940 ξεθώριαζαν μαζί με τη «μεγαλύτερη γενιά».
Όμως, η ασταθής ιδιοσυγκρασία του αποτελεί πλέον αντανάκλαση της πολιτικής εποχής στην οποία κυβερνά.
Θα μπορούσε να κάνει ακόμη πιο ακραία μια επικίνδυνη σύγκλιση παγκόσμιων προκλήσεων.
Και τροφοδοτεί ερωτήματα που συσσωρεύονται εδώ και χρόνια σχετικά με το κατά πόσο η αμερικανική ισχύς μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα.
Κρίσιμες συναντήσεις στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ
Η μεγάλη συγκέντρωση διπλωματών και παγκόσμιων ηγετών καθιστά τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ιδανικό χώρο για συναντήσεις στο περιθώριο της κύριας διοργάνωσης.
Ο Trump πρόκειται να συναντηθεί σήμερα Τρίτη 22/9 με ηγέτες αραβικών κρατών του Περσικού Κόλπου, προκειμένου να συζητήσει την επόμενη φάση του πολέμου με το Ιράν, σύμφωνα με όσα δήλωσαν στο CNN δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι.
Κατά τη διάρκεια της εβδομάδας θα πραγματοποιηθεί επίσης ενημέρωση «υψηλού επιπέδου» για το Συμβούλιο Ειρήνης του Trump, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει το ζήτημα.
Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη αντιπαραβολή, δεδομένου ότι ο Trump είχε κάποτε υποστηρίξει πως το συμβούλιο, το οποίο προορίζεται να εποπτεύσει την ανοικοδόμηση της Γάζας, «ενδέχεται» κάποια στιγμή να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ.
Στο μεταξύ, η Γαλλία σχεδιάζει να συγκαλέσει αυτή την εβδομάδα νέα συνάντηση σχετικά με τη λύση των δύο κρατών στην ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές.
Η Γαλλία και αρκετές ακόμη δυτικές χώρες ανακοίνωσαν την αναγνώριση του Κράτους της Παλαιστίνης κατά τη διάρκεια των εργασιών της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ πέρυσι.
Ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Volodymyr Zelensky δήλωσε ότι θα συναντηθεί με τον Trump στη Νέα Υόρκη, όπως έκανε και πέρυσι.
Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Steve Witkoff και ο Jared Kushner συναντήθηκαν χωριστά με τον Zelensky στο Κίεβο και με τον Ρώσο Πρόεδρο Vladimir Putin στη Μόσχα νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Ο Trump έχει συνομιλήσει μόνο με τον Putin τις εβδομάδες που ακολούθησαν εκείνη την επίσκεψη.
Ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών Sergey Lavrov δήλωσε ότι θα συναντηθεί με τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio, σύμφωνα με ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Η Γενική Συνέλευση αποτελεί επίσης χώρο όπου συμφωνίες συνάπτονται ή επισημοποιούνται.
Μήνες αφότου απείλησε να προσαρτήσει τη Γροιλανδία με τη βία, ο Trump αναμένεται να υπογράψει συμφωνία που διαπραγματεύτηκαν η Δανία και η Γροιλανδία και η οποία θα παραχωρεί στις ΗΠΑ «μόνιμο έλεγχο» επί της ασφάλειας της Γροιλανδίας. Δεν είναι σαφές πώς θα διαφέρει η συμφωνία από τις ισχύουσες ρυθμίσεις, οι οποίες ήδη επιτρέπουν στις ΗΠΑ σημαντική στρατιωτική παρουσία στο νησί.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών