Ο πληθωρισμός θα «εξαφανίσει» το αμερικανικό χρέος των 40 τρισ. δολαρίων – Το σχέδιο και οι κίνδυνοι
Ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump εκτιμά ότι ο πληθωρισμός, σε συγκεκριμένα επίπεδα, θα μπορούσε να αποτελέσει το «κλειδί» για την ταχύτατη απομείωση του αμερικανικού δημόσιου χρέους, το οποίο έχει ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια.
Σε συνέντευξή του στο περιοδικό TIME, ο Trump υποστήριξε ότι ο πληθωρισμός θα μπορούσε να συμβάλει στην ταχεία αποπληρωμή του χρέους των ΗΠΑ, το οποίο έχει αυξηθεί κατά περίπου 11 τρισ. δολάρια κατά τη διάρκεια των πέντε ετών που βρίσκεται στην εξουσία.
«Ξέρετε, ο πληθωρισμός. Ορισμένα επίπεδα πληθωρισμού μπορούν επίσης να αποπληρώσουν αυτό το χρέος πολύ γρήγορα. Πάρα πολύ γρήγορα», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Μετάθεση ευθυνών
Αρχικά, ο Αμερικανός πρόεδρος απέδωσε την αύξηση του χρέους στον προκάτοχό του, Joe Biden, στη συνέχεια έστρεψε τα πυρά του προς την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed), ενώ άφησε να εννοηθεί ότι διαθέτει και άλλες λύσεις, τις οποίες, ωστόσο, δεν θέλησε να αποκαλύψει.
«Γνωρίζω ότι είμαι ο καλύτερος στον κόσμο. Ο καλύτερος.
Δεν θέλω να σας πω τι σημαίνει αυτό, αλλά μπορείς να αποπληρώσεις το χρέος και με άλλους τρόπους.
Αυτό που μπορείς να κάνεις, όμως, είναι να το αποπληρώσεις μέσω της ανάπτυξης, και δεν είχαμε ποτέ ανάπτυξη σαν αυτή», ανέφερε ο Trump.
Η ανάπτυξη θα αποπληρώσει το χρέος – Πυρά κατά της Fed
Ο Donald Trump επανήλθε στο ζήτημα της οικονομικής ανάπτυξης, υποστηρίζοντας ότι η ισχυρή αναπτυξιακή δυναμική των ΗΠΑ θα αποτελέσει το βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση του δημόσιου χρέους.
Παράλληλα, εξαπέλυσε νέα επίθεση κατά της νομισματικής πολιτικής της Fed, υποστηρίζοντας ότι οι αυξήσεις των επιτοκίων προκαλούν μεγαλύτερη ζημιά στην αμερικανική οικονομία από ό,τι ο πληθωρισμός.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν διευκρίνισε ποιο επίπεδο πληθωρισμού θεωρεί αποδεκτό ούτε εάν επιθυμεί η Fed να ανεχθεί υψηλότερες πληθωριστικές πιέσεις προκειμένου να μειωθεί η πραγματική αξία του δημόσιου χρέους.
Ωστόσο, νωρίτερα στην ίδια συνέντευξη, είχε κατηγορήσει τον Joe Biden για τον «μεγαλύτερο πληθωρισμό στην ιστορία», υποστηρίζοντας ότι παρέλαβε μια οικονομία με πρωτοφανείς πληθωριστικές πιέσεις.
Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι το μόνο που απομένει να μειώσει είναι οι τιμές της βενζίνης.
Υψηλότερα ο πληθωρισμός
Τα επίσημα στοιχεία του αμερικανικού Γραφείου Στατιστικής Εργασίας (BLS) έδειξαν ότι ο γενικός δείκτης τιμών καταναλωτή (CPI) αυξήθηκε κατά 3,4% το δωδεκάμηνο έως τον Αύγουστο, ενώ ο δομικός πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 2,4%.
Στις 16 Σεπτεμβρίου, η Fed προχώρησε στην πρώτη αύξηση επιτοκίων από τον Ιούλιο του 2023, με ομόφωνη απόφαση για αύξηση κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες, στο εύρος του 3,75%-4%.
Στην απόφαση συμμετείχε και ο Kevin Warsh, επιλογή του ίδιου του Trump για την ηγεσία της Fed.
Η αμερικανική κεντρική τράπεζα προανήγγειλε, παράλληλα, ακόμη μία αύξηση επιτοκίων έως το τέλος του έτους.
Ο Trump δήλωσε στο TIME ότι, εάν βρισκόταν στη θέση του Warsh, πιθανότατα θα είχε καταψηφίσει την απόφαση του διοικητικού συμβουλίου. Επανέλαβε, επίσης, την απαίτησή του για επιτόκια στο 1% ή και χαμηλότερα.
Την Πέμπτη, την ημέρα δημοσίευσης της συνέντευξης, η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου άγγιξε το 5,34%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2002, προτού υποχωρήσει στο 5,24% στο κλείσιμο.
Το σχέδιο για το χρέος και η απειλή αθέτησης πληρωμών
Οι δηλώσεις του Donald Trump δεν αποτελούν κάτι καινούργιο. Ο ίδιος έχει αυτοχαρακτηριστεί στο παρελθόν «βασιλιάς του χρέους» (king of debt), έχοντας αναφερθεί επανειλημμένα σε εναλλακτικούς τρόπους διαχείρισης του αμερικανικού δημόσιου χρέους.
Τον Μάιο του 2016, σε συνέντευξή του στο CNBC, είχε υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επαναγοράσουν τα ομόλογά τους με έκπτωση, εφόσον αυξάνονταν τα επιτόκια.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση ερμηνεύθηκε ευρέως ως έμμεση απειλή για ενδεχόμενη στάση πληρωμών. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Trump επιχείρησε να ανασκευάσει τις δηλώσεις του, μιλώντας στο CNN.
«Δεν χρειάζεται ποτέ να κηρύξεις στάση πληρωμών, επειδή μπορείς να τυπώσεις χρήμα, σας το λέω», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά.
Έναν μήνα νωρίτερα, σε συνέντευξή του στην Washington Post, είχε υποστηρίξει ότι θα μπορούσε να εξαλείψει το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ, το οποίο τότε ανερχόταν σε 19 τρισ. δολάρια, μέσα σε διάστημα οκτώ ετών.
Έκτοτε, το αμερικανικό χρέος έχει υπερδιπλασιαστεί, ξεπερνώντας πλέον τα 40 τρισ. δολάρια.
Επαναγορές ομολόγων και το στοίχημα του Scott Bessent
Το ζήτημα των επαναγορών ομολόγων επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς το αμερικανικό δημόσιο χρέος ξεπέρασε το ορόσημο των 40 τρισ. δολαρίων και οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ομολόγων συνέχισαν την ανοδική τους πορεία.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Scott Bessent, τριπλασίασε το ανώτατο όριο της πρώτης διευρυμένης επαναγοράς ομολόγων, ανεβάζοντάς το στα 6 δισ. δολάρια.
Ωστόσο, το συγκεκριμένο ποσό παραμένει εξαιρετικά μικρό σε σχέση με τις συνολικές ανάγκες δανεισμού της αμερικανικής κυβέρνησης.
Οι ετήσιες ακαθάριστες εκδόσεις κρατικού χρέους ξεπερνούν τα 2 τρισ. δολάρια, με αποτέλεσμα μια επαναγορά 6 δισ. δολαρίων να έχει περιορισμένη επίδραση στη συνολική αγορά ομολόγων.
Όπως επισημαίνεται στο σχετικό δημοσίευμα, οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων συνέχισαν να αυξάνονται παρά την παρέμβαση.
Οι προοπτικές ανάπτυξης
Από την πλευρά του, ο Scott Bessent επιλέγει να επικεντρώνεται στις προοπτικές της οικονομικής ανάπτυξης.
Τον Ιούνιο του 2025, μιλώντας στην Margaret Brennan του CBS, είχε υποστηρίξει ότι οι ανησυχίες για τον πληθωρισμό ήταν υπερβολικές, διαβεβαιώνοντας παράλληλα ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να οδηγηθούν ποτέ σε στάση πληρωμών.
Μία ημέρα μετά την ανακοίνωση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών ότι το δημόσιο χρέος ξεπέρασε τα 40 τρισ. δολάρια, ο Bessent εμφανίστηκε στο CNBC, υποστηρίζοντας ότι το συγκεκριμένο όριο δεν έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία και ότι οι ΗΠΑ μπορούν να ξεπεράσουν το πρόβλημα μέσω της οικονομικής ανάπτυξης.
«Δεν υπάρχει τίποτα μαγικό σε αυτόν τον αριθμό. Μπορούμε να αναπτυχθούμε και να ξεφύγουμε από αυτό το βάρος», ήταν το μήνυμά του.
Η «οικονομική καταστολή» και το κρυφό σχέδιο απομείωσης του χρέους
Πίσω από τις δηλώσεις περί ανάπτυξης και πληθωρισμού βρίσκεται ένα ευρύτερο ζήτημα: η δυνατότητα των κυβερνήσεων να μειώνουν την πραγματική αξία του δημόσιου χρέους μέσω της διατήρησης των επιτοκίων σε επίπεδα χαμηλότερα από τον πληθωρισμό.
Σε προηγούμενη ανάλυσή του, το δημοσίευμα υποστήριζε ότι ο Scott Bessent ουσιαστικά μετατρέπει το αμερικανικό δημόσιο χρέος σε ένα δάνειο με κυμαινόμενο επιτόκιο, μέσω της αυξημένης εξάρτησης από χρηματοδοτικά εργαλεία που συνδέονται με κυμαινόμενα επιτόκια.
Η ίδια ανάλυση προέβλεπε ότι το αμερικανικό χρέος θα ξεπερνούσε τα 40 τρισ. δολάρια έως το τέλος του δημοσιονομικού έτους 2026. Το όριο αυτό ξεπεράστηκε τελικά στα μέσα Αυγούστου, περίπου έξι εβδομάδες νωρίτερα από την αρχική εκτίμηση.
Τον Απρίλιο του 2025, ο Simon White του Bloomberg είχε υποστηρίξει ότι ένας συνδυασμός υψηλότερου πληθωρισμού και ασθενέστερου δολαρίου, προς τον οποίο φαινόταν να κατευθύνεται η αμερικανική οικονομική πολιτική, θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του πραγματικού βάρους του δημόσιου χρέους.
Ωστόσο, είχε προειδοποιήσει ότι η συγκεκριμένη στρατηγική ενέχει σοβαρούς κινδύνους.
Σε αντίθεση με τη μεταπολεμική εμπειρία της Βρετανίας, η οποία πέτυχε μια σημαντική διαδικασία απομόχλευσης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η αστάθεια στη χάραξη οικονομικής πολιτικής θα μπορούσε να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στο διεθνές νομισματικό σύστημα που βασίζεται στο δολάριο.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να πυροδοτήσει φυγή κεφαλαίων και, τελικά, να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ.
Πώς ο πληθωρισμός μεταφέρει πλούτο από τους αποταμιευτές στο κράτος
Τον Ιούλιο, ο Nick Giambruno ανέλυσε τον μηχανισμό της λεγόμενης «οικονομικής καταστολής» (financial repression), μέσω του οποίου οι κυβερνήσεις διατηρούν τα επιτόκια δανεισμού χαμηλότερα από τον πληθωρισμό.
Ουσιαστικά, όταν τα επιτόκια παραμένουν χαμηλότερα από τον ρυθμό αύξησης των τιμών, η πραγματική αξία του δημόσιου χρέους μειώνεται, ενώ οι αποταμιευτές υφίστανται απώλειες στην αγοραστική δύναμη των χρημάτων τους.
Ο Giambruno εξηγεί ότι, εάν ο πληθωρισμός διαμορφώνεται στο 9% και τα επιτόκια στο 4%, προκύπτει μια διαφορά 5 ποσοστιαίων μονάδων, η οποία λειτουργεί ως έμμεση μεταφορά πλούτου από τους αποταμιευτές προς το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών.
Η διαδικασία αυτή επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, με τις επιπτώσεις να συσσωρεύονται όσο διατηρείται η συγκεκριμένη συνθήκη.
Τι συνέβη στο παρελθόν
Το μοντέλο έχει εφαρμοστεί και στο παρελθόν.
Μελέτη της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS), που δημοσιεύθηκε το 2011, εκτίμησε ότι τα αρνητικά πραγματικά επιτόκια συνέβαλαν στη μείωση του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ και της Βρετανίας κατά ποσό που αντιστοιχούσε στο 2%-3% του ΑΕΠ ετησίως, από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 έως τη δεκαετία του 1970.
Ωστόσο, εκείνη η περίοδος χαρακτηριζόταν από εντελώς διαφορετικές νομισματικές και χρηματοπιστωτικές συνθήκες.
Το σύστημα του Bretton Woods, τα ανώτατα όρια στα επιτόκια, η ύπαρξη εγχώριων επενδυτών που κατευθύνονταν υποχρεωτικά προς κρατικά ομόλογα και οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων δημιουργούσαν ένα περιβάλλον που ευνοούσε την εφαρμογή πολιτικών οικονομικής καταστολής.
Η μελέτη της BIS κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η οικονομική καταστολή αποδίδει καλύτερα όταν συνοδεύεται από σταθερά υψηλό πληθωρισμό.
Το μεγάλο εμπόδιο
Το βασικό πρόβλημα για την αμερικανική κυβέρνηση είναι ότι, υπό τις σημερινές συνθήκες, δεν μπορεί να εφαρμόσει εύκολα ένα τέτοιο μοντέλο.
Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά η οικονομική καταστολή, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα πρέπει να μπορεί να δανείζεται με επιτόκια χαμηλότερα από τον πληθωρισμό.
Αυτή τη στιγμή, όμως, οι συνθήκες στην αγορά ομολόγων κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου βρίσκεται σχεδόν δύο ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τον γενικό πληθωρισμό, ενώ οι ετήσιες δαπάνες για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους έχουν ήδη ξεπεράσει το 1 τρισ. δολάρια.
Παράλληλα, κάθε φορά που λήγουν υφιστάμενα ομόλογα, το αμερικανικό δημόσιο αναγκάζεται να αναχρηματοδοτεί το χρέος με βάση τα σημερινά επιτόκια.
Αυτό σημαίνει ότι το υψηλό κόστος δανεισμού μεταφέρεται σταδιακά στο σύνολο του δημόσιου χρέους, αυξάνοντας τις πιέσεις στον κρατικό προϋπολογισμό.
Ο ρόλος της Fed
Η επιστροφή σε αρνητικά πραγματικά επιτόκια θα απαιτούσε είτε μια Fed πρόθυμη να μειώσει τα επιτόκια παρά την άνοδο των τιμών είτε την επαναφορά μηχανισμών αντίστοιχων με εκείνους που εφαρμόστηκαν τη δεκαετία του 1940.
Το πρώτο σενάριο παραπέμπει στην απαίτηση του Donald Trump για επιτόκια στο 1% ή και χαμηλότερα, ακόμη και εάν οι πληθωριστικές πιέσεις παραμένουν ισχυρές.
Το δεύτερο θα προϋπέθετε την υιοθέτηση πολιτικών ελέγχου των επιτοκίων και τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο οι εγχώριοι επενδυτές θα κατευθύνονται σε μεγάλο βαθμό προς την αγορά κρατικών ομολόγων.
Ο Donald Trump δεν διευκρίνισε εάν κάποια από αυτές τις επιλογές περιλαμβάνεται στους «άλλους τρόπους» αποπληρωμής του δημόσιου χρέους που ανέφερε στη συνέντευξή του στο TIME.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, παραμένει εάν η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να αξιοποιήσει την οικονομική ανάπτυξη και τον πληθωρισμό για να περιορίσει το βάρος ενός χρέους που έχει ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια, χωρίς να προκαλέσει νέες αναταράξεις στις αγορές και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στο δολάριο.
www.bankingnews.gr
Σε συνέντευξή του στο περιοδικό TIME, ο Trump υποστήριξε ότι ο πληθωρισμός θα μπορούσε να συμβάλει στην ταχεία αποπληρωμή του χρέους των ΗΠΑ, το οποίο έχει αυξηθεί κατά περίπου 11 τρισ. δολάρια κατά τη διάρκεια των πέντε ετών που βρίσκεται στην εξουσία.
«Ξέρετε, ο πληθωρισμός. Ορισμένα επίπεδα πληθωρισμού μπορούν επίσης να αποπληρώσουν αυτό το χρέος πολύ γρήγορα. Πάρα πολύ γρήγορα», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Μετάθεση ευθυνών
Αρχικά, ο Αμερικανός πρόεδρος απέδωσε την αύξηση του χρέους στον προκάτοχό του, Joe Biden, στη συνέχεια έστρεψε τα πυρά του προς την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed), ενώ άφησε να εννοηθεί ότι διαθέτει και άλλες λύσεις, τις οποίες, ωστόσο, δεν θέλησε να αποκαλύψει.
«Γνωρίζω ότι είμαι ο καλύτερος στον κόσμο. Ο καλύτερος.
Δεν θέλω να σας πω τι σημαίνει αυτό, αλλά μπορείς να αποπληρώσεις το χρέος και με άλλους τρόπους.
Αυτό που μπορείς να κάνεις, όμως, είναι να το αποπληρώσεις μέσω της ανάπτυξης, και δεν είχαμε ποτέ ανάπτυξη σαν αυτή», ανέφερε ο Trump.
Η ανάπτυξη θα αποπληρώσει το χρέος – Πυρά κατά της Fed
Ο Donald Trump επανήλθε στο ζήτημα της οικονομικής ανάπτυξης, υποστηρίζοντας ότι η ισχυρή αναπτυξιακή δυναμική των ΗΠΑ θα αποτελέσει το βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση του δημόσιου χρέους.
Παράλληλα, εξαπέλυσε νέα επίθεση κατά της νομισματικής πολιτικής της Fed, υποστηρίζοντας ότι οι αυξήσεις των επιτοκίων προκαλούν μεγαλύτερη ζημιά στην αμερικανική οικονομία από ό,τι ο πληθωρισμός.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν διευκρίνισε ποιο επίπεδο πληθωρισμού θεωρεί αποδεκτό ούτε εάν επιθυμεί η Fed να ανεχθεί υψηλότερες πληθωριστικές πιέσεις προκειμένου να μειωθεί η πραγματική αξία του δημόσιου χρέους.
Ωστόσο, νωρίτερα στην ίδια συνέντευξη, είχε κατηγορήσει τον Joe Biden για τον «μεγαλύτερο πληθωρισμό στην ιστορία», υποστηρίζοντας ότι παρέλαβε μια οικονομία με πρωτοφανείς πληθωριστικές πιέσεις.
Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι το μόνο που απομένει να μειώσει είναι οι τιμές της βενζίνης.
Υψηλότερα ο πληθωρισμός
Τα επίσημα στοιχεία του αμερικανικού Γραφείου Στατιστικής Εργασίας (BLS) έδειξαν ότι ο γενικός δείκτης τιμών καταναλωτή (CPI) αυξήθηκε κατά 3,4% το δωδεκάμηνο έως τον Αύγουστο, ενώ ο δομικός πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 2,4%.
Στις 16 Σεπτεμβρίου, η Fed προχώρησε στην πρώτη αύξηση επιτοκίων από τον Ιούλιο του 2023, με ομόφωνη απόφαση για αύξηση κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες, στο εύρος του 3,75%-4%.
Στην απόφαση συμμετείχε και ο Kevin Warsh, επιλογή του ίδιου του Trump για την ηγεσία της Fed.
Η αμερικανική κεντρική τράπεζα προανήγγειλε, παράλληλα, ακόμη μία αύξηση επιτοκίων έως το τέλος του έτους.
Ο Trump δήλωσε στο TIME ότι, εάν βρισκόταν στη θέση του Warsh, πιθανότατα θα είχε καταψηφίσει την απόφαση του διοικητικού συμβουλίου. Επανέλαβε, επίσης, την απαίτησή του για επιτόκια στο 1% ή και χαμηλότερα.
Την Πέμπτη, την ημέρα δημοσίευσης της συνέντευξης, η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου άγγιξε το 5,34%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2002, προτού υποχωρήσει στο 5,24% στο κλείσιμο.
Το σχέδιο για το χρέος και η απειλή αθέτησης πληρωμών
Οι δηλώσεις του Donald Trump δεν αποτελούν κάτι καινούργιο. Ο ίδιος έχει αυτοχαρακτηριστεί στο παρελθόν «βασιλιάς του χρέους» (king of debt), έχοντας αναφερθεί επανειλημμένα σε εναλλακτικούς τρόπους διαχείρισης του αμερικανικού δημόσιου χρέους.
Τον Μάιο του 2016, σε συνέντευξή του στο CNBC, είχε υποστηρίξει ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επαναγοράσουν τα ομόλογά τους με έκπτωση, εφόσον αυξάνονταν τα επιτόκια.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση ερμηνεύθηκε ευρέως ως έμμεση απειλή για ενδεχόμενη στάση πληρωμών. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Trump επιχείρησε να ανασκευάσει τις δηλώσεις του, μιλώντας στο CNN.
«Δεν χρειάζεται ποτέ να κηρύξεις στάση πληρωμών, επειδή μπορείς να τυπώσεις χρήμα, σας το λέω», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά.
Έναν μήνα νωρίτερα, σε συνέντευξή του στην Washington Post, είχε υποστηρίξει ότι θα μπορούσε να εξαλείψει το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ, το οποίο τότε ανερχόταν σε 19 τρισ. δολάρια, μέσα σε διάστημα οκτώ ετών.
Έκτοτε, το αμερικανικό χρέος έχει υπερδιπλασιαστεί, ξεπερνώντας πλέον τα 40 τρισ. δολάρια.
Επαναγορές ομολόγων και το στοίχημα του Scott Bessent
Το ζήτημα των επαναγορών ομολόγων επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς το αμερικανικό δημόσιο χρέος ξεπέρασε το ορόσημο των 40 τρισ. δολαρίων και οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ομολόγων συνέχισαν την ανοδική τους πορεία.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Scott Bessent, τριπλασίασε το ανώτατο όριο της πρώτης διευρυμένης επαναγοράς ομολόγων, ανεβάζοντάς το στα 6 δισ. δολάρια.
Ωστόσο, το συγκεκριμένο ποσό παραμένει εξαιρετικά μικρό σε σχέση με τις συνολικές ανάγκες δανεισμού της αμερικανικής κυβέρνησης.
Οι ετήσιες ακαθάριστες εκδόσεις κρατικού χρέους ξεπερνούν τα 2 τρισ. δολάρια, με αποτέλεσμα μια επαναγορά 6 δισ. δολαρίων να έχει περιορισμένη επίδραση στη συνολική αγορά ομολόγων.
Όπως επισημαίνεται στο σχετικό δημοσίευμα, οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων συνέχισαν να αυξάνονται παρά την παρέμβαση.
Οι προοπτικές ανάπτυξης
Από την πλευρά του, ο Scott Bessent επιλέγει να επικεντρώνεται στις προοπτικές της οικονομικής ανάπτυξης.
Τον Ιούνιο του 2025, μιλώντας στην Margaret Brennan του CBS, είχε υποστηρίξει ότι οι ανησυχίες για τον πληθωρισμό ήταν υπερβολικές, διαβεβαιώνοντας παράλληλα ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να οδηγηθούν ποτέ σε στάση πληρωμών.
Μία ημέρα μετά την ανακοίνωση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών ότι το δημόσιο χρέος ξεπέρασε τα 40 τρισ. δολάρια, ο Bessent εμφανίστηκε στο CNBC, υποστηρίζοντας ότι το συγκεκριμένο όριο δεν έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία και ότι οι ΗΠΑ μπορούν να ξεπεράσουν το πρόβλημα μέσω της οικονομικής ανάπτυξης.
«Δεν υπάρχει τίποτα μαγικό σε αυτόν τον αριθμό. Μπορούμε να αναπτυχθούμε και να ξεφύγουμε από αυτό το βάρος», ήταν το μήνυμά του.
Η «οικονομική καταστολή» και το κρυφό σχέδιο απομείωσης του χρέους
Πίσω από τις δηλώσεις περί ανάπτυξης και πληθωρισμού βρίσκεται ένα ευρύτερο ζήτημα: η δυνατότητα των κυβερνήσεων να μειώνουν την πραγματική αξία του δημόσιου χρέους μέσω της διατήρησης των επιτοκίων σε επίπεδα χαμηλότερα από τον πληθωρισμό.
Σε προηγούμενη ανάλυσή του, το δημοσίευμα υποστήριζε ότι ο Scott Bessent ουσιαστικά μετατρέπει το αμερικανικό δημόσιο χρέος σε ένα δάνειο με κυμαινόμενο επιτόκιο, μέσω της αυξημένης εξάρτησης από χρηματοδοτικά εργαλεία που συνδέονται με κυμαινόμενα επιτόκια.
Η ίδια ανάλυση προέβλεπε ότι το αμερικανικό χρέος θα ξεπερνούσε τα 40 τρισ. δολάρια έως το τέλος του δημοσιονομικού έτους 2026. Το όριο αυτό ξεπεράστηκε τελικά στα μέσα Αυγούστου, περίπου έξι εβδομάδες νωρίτερα από την αρχική εκτίμηση.
Τον Απρίλιο του 2025, ο Simon White του Bloomberg είχε υποστηρίξει ότι ένας συνδυασμός υψηλότερου πληθωρισμού και ασθενέστερου δολαρίου, προς τον οποίο φαινόταν να κατευθύνεται η αμερικανική οικονομική πολιτική, θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του πραγματικού βάρους του δημόσιου χρέους.
Ωστόσο, είχε προειδοποιήσει ότι η συγκεκριμένη στρατηγική ενέχει σοβαρούς κινδύνους.
Σε αντίθεση με τη μεταπολεμική εμπειρία της Βρετανίας, η οποία πέτυχε μια σημαντική διαδικασία απομόχλευσης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η αστάθεια στη χάραξη οικονομικής πολιτικής θα μπορούσε να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στο διεθνές νομισματικό σύστημα που βασίζεται στο δολάριο.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να πυροδοτήσει φυγή κεφαλαίων και, τελικά, να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ.
Πώς ο πληθωρισμός μεταφέρει πλούτο από τους αποταμιευτές στο κράτος
Τον Ιούλιο, ο Nick Giambruno ανέλυσε τον μηχανισμό της λεγόμενης «οικονομικής καταστολής» (financial repression), μέσω του οποίου οι κυβερνήσεις διατηρούν τα επιτόκια δανεισμού χαμηλότερα από τον πληθωρισμό.
Ουσιαστικά, όταν τα επιτόκια παραμένουν χαμηλότερα από τον ρυθμό αύξησης των τιμών, η πραγματική αξία του δημόσιου χρέους μειώνεται, ενώ οι αποταμιευτές υφίστανται απώλειες στην αγοραστική δύναμη των χρημάτων τους.
Ο Giambruno εξηγεί ότι, εάν ο πληθωρισμός διαμορφώνεται στο 9% και τα επιτόκια στο 4%, προκύπτει μια διαφορά 5 ποσοστιαίων μονάδων, η οποία λειτουργεί ως έμμεση μεταφορά πλούτου από τους αποταμιευτές προς το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών.
Η διαδικασία αυτή επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, με τις επιπτώσεις να συσσωρεύονται όσο διατηρείται η συγκεκριμένη συνθήκη.
Τι συνέβη στο παρελθόν
Το μοντέλο έχει εφαρμοστεί και στο παρελθόν.
Μελέτη της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS), που δημοσιεύθηκε το 2011, εκτίμησε ότι τα αρνητικά πραγματικά επιτόκια συνέβαλαν στη μείωση του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ και της Βρετανίας κατά ποσό που αντιστοιχούσε στο 2%-3% του ΑΕΠ ετησίως, από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 έως τη δεκαετία του 1970.
Ωστόσο, εκείνη η περίοδος χαρακτηριζόταν από εντελώς διαφορετικές νομισματικές και χρηματοπιστωτικές συνθήκες.
Το σύστημα του Bretton Woods, τα ανώτατα όρια στα επιτόκια, η ύπαρξη εγχώριων επενδυτών που κατευθύνονταν υποχρεωτικά προς κρατικά ομόλογα και οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων δημιουργούσαν ένα περιβάλλον που ευνοούσε την εφαρμογή πολιτικών οικονομικής καταστολής.
Η μελέτη της BIS κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η οικονομική καταστολή αποδίδει καλύτερα όταν συνοδεύεται από σταθερά υψηλό πληθωρισμό.
Το μεγάλο εμπόδιο
Το βασικό πρόβλημα για την αμερικανική κυβέρνηση είναι ότι, υπό τις σημερινές συνθήκες, δεν μπορεί να εφαρμόσει εύκολα ένα τέτοιο μοντέλο.
Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά η οικονομική καταστολή, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα πρέπει να μπορεί να δανείζεται με επιτόκια χαμηλότερα από τον πληθωρισμό.
Αυτή τη στιγμή, όμως, οι συνθήκες στην αγορά ομολόγων κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου βρίσκεται σχεδόν δύο ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τον γενικό πληθωρισμό, ενώ οι ετήσιες δαπάνες για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους έχουν ήδη ξεπεράσει το 1 τρισ. δολάρια.
Παράλληλα, κάθε φορά που λήγουν υφιστάμενα ομόλογα, το αμερικανικό δημόσιο αναγκάζεται να αναχρηματοδοτεί το χρέος με βάση τα σημερινά επιτόκια.
Αυτό σημαίνει ότι το υψηλό κόστος δανεισμού μεταφέρεται σταδιακά στο σύνολο του δημόσιου χρέους, αυξάνοντας τις πιέσεις στον κρατικό προϋπολογισμό.
Ο ρόλος της Fed
Η επιστροφή σε αρνητικά πραγματικά επιτόκια θα απαιτούσε είτε μια Fed πρόθυμη να μειώσει τα επιτόκια παρά την άνοδο των τιμών είτε την επαναφορά μηχανισμών αντίστοιχων με εκείνους που εφαρμόστηκαν τη δεκαετία του 1940.
Το πρώτο σενάριο παραπέμπει στην απαίτηση του Donald Trump για επιτόκια στο 1% ή και χαμηλότερα, ακόμη και εάν οι πληθωριστικές πιέσεις παραμένουν ισχυρές.
Το δεύτερο θα προϋπέθετε την υιοθέτηση πολιτικών ελέγχου των επιτοκίων και τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο οι εγχώριοι επενδυτές θα κατευθύνονται σε μεγάλο βαθμό προς την αγορά κρατικών ομολόγων.
Ο Donald Trump δεν διευκρίνισε εάν κάποια από αυτές τις επιλογές περιλαμβάνεται στους «άλλους τρόπους» αποπληρωμής του δημόσιου χρέους που ανέφερε στη συνέντευξή του στο TIME.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, παραμένει εάν η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να αξιοποιήσει την οικονομική ανάπτυξη και τον πληθωρισμό για να περιορίσει το βάρος ενός χρέους που έχει ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια, χωρίς να προκαλέσει νέες αναταράξεις στις αγορές και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στο δολάριο.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών