Η ώρα της κρίσης: Το γιγαντιαίο πλέγμα ελέγχου της Κίνας που εξαφανίζει την ιδιωτικότητα – Όλες οι αθέατες πτυχές του Social Credit System
Ο εφιάλτης της ολικής επιτήρησης και του ψηφιακού ολοκληρωτισμού παίρνει πλέον σάρκα και οστά, καθώς η ασιατική υπερδύναμη οικοδομεί ένα γιγαντιαίο, αόρατο πλέγμα ελέγχου που απειλεί να καταπιεί κάθε έννοια ατομικής ελευθερίας.
Αν και στη νεοφιλελεύθερη Δύση το κινεζικό σύστημα κοινωνικής πίστωσης (SCS) παρουσιάζεται συχνά ως ένα ομοιόμορφο, οργουελιανό και δυστοπικό σύστημα παρακολούθησης για όλους τους πολίτες, στην πραγματικότητα πρόκειται για μια γιγαντιαία διοικητική και κανονιστική δομή.
Όπως αποκαλύπτει ο Robert Fitzthum, το σύστημα αυτό δεν αποτελεί μια απλή αξιολόγηση των πολιτών, αλλά ενσωματώνει σε τρομακτική κλίμακα δεδομένα από δικαστήρια, ρυθμιστικούς φορείς και τοπικές αυτοδιοικήσεις με στόχο την επιβολή της συμμόρφωσης, κυρίως στον εταιρικό τομέα, και την αμείλικτη τιμωρία των παραβιάσεων.
Η απαρχή αυτού του ψηφιακού τέρατος χρονολογείται από το 2014, όταν η κινεζική κυβέρνηση δημοσίευσε την επίσημη ανακοίνωση για την προετοιμασία του σχεδίου κατασκευής ενός συστήματος κοινωνικής πίστωσης (2014-2020).
Συχνά παρερμηνευμένο μέσα στην παράνοια και την τεχνοφοβία της δυτικής επιτήρησης, το εγχείρημα αυτό αποτελεί μια γιγαντιαία προσπάθεια δημιουργίας μηχανισμών αξιολόγησης τόσο της χρηματοοικονομικής πιστοληπτικής ικανότητας όσο και της κοινωνικής συμπεριφοράς.
Tέσσερις πυλώνες
Το σύστημα εδράζεται σε τέσσερις πυλώνες που καλύπτουν τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς, τις κυβερνητικές υπηρεσίες, τη δικαστική εξουσία και τους ίδιους τους πολίτες.
Στην τελική του φάση, αυτό το τεράστιο έργο, το οποίο υλοποιείται σταδιακά, θα αγγίξει τόσο την οικονομική πιστοληπτική ικανότητα (zhengxin) όσο και την κοινωνική πιστοληπτική ικανότητα (shehui xinyong).
Η μετάφραση του τελευταίου όρου ως «credit» στα αγγλικά ή «Kredit» στα γερμανικά θεωρείται παραπλανητική, καθώς η ακριβέστερη απόδοσή του είναι «κοινωνική εμπιστοσύνη» ή «κοινωνική αξιοπιστία».
Αυτή τη στιγμή, το τρέχον σύστημα αποτελείται από κατακερματισμένα στοιχεία, εθνικές βάσεις δεδομένων υπό κυβερνητική διαχείριση, αλλά και αμέτρητα πιλοτικά σχέδια που έχουν αναπτύξει αυτόνομα διάφορες επαρχίες και πόλεις.
Στο επίκεντρο αυτού του δικτύου βρίσκεται η People's Bank of China, η κεντρική τράπεζα της χώρας, η οποία ελέγχει το Credit Reference Center.
Το κέντρο αυτό συγκεντρώνει πιστωτικές αναφορές για ιδιώτες και επιχειρήσεις, βασιζόμενο σε βάσεις δεδομένων που αναπτύχθηκαν τη δεκαετία του 1990 και συνδέθηκαν στο διαδίκτυο τη δεκαετία του 2000.
Εκεί καταγράφονται αμείλικτα προσωπικά και στεγαστικά δάνεια, η χρήση πιστωτικών καρτών, καθυστερήσεις πληρωμών, απλήρωτοι λογαριασμοί κοινής ωφέλειας, πρόστιμα και δικαστικές αποφάσεις, με στοιχεία που αντλούνται απευθείας από τράπεζες, δικαστήρια και κρατικούς φορείς.
Αν και το σύστημα θυμίζει δυτικά μοντέλα όπως το FICO Score στις ΗΠΑ, το SCHUFA στη Γερμανία και το KSV1870 στην Αυστρία, διαφέρει ριζικά καθώς δεν παρέχει μια συνολική, ενοποιημένη βαθμολόγηση για άτομα και επιχειρήσεις.
Ακόμη πιο τρομακτική είναι η δεύτερη γιγαντιαία βάση δεδομένων που διατηρεί το Ανώτατο Δικαστήριο για άτομα και εταιρείες που αντιμετωπίζουν ποινική δίωξη.
Από το 2010, το δικαστήριο επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς δαπανών σε όσους επιχειρούν να αποφύγουν τις νομικές τους υποχρεώσεις, όπως αποπληρωμή χρεών, αποζημιώσεις και διατροφές.
Οι στιγματισμένοι αυτοί πολίτες απαγορεύεται να ταξιδεύουν σε business class με αεροπλάνα, τρένα ή κρουαζιερόπλοια, να χρησιμοποιούν τρένα υψηλής ταχύτητας, να αγοράζουν ακίνητα ή να διαμένουν σε πολυτελή ξενοδοχεία.
Καθώς το 70% των εμπλεκομένων προσπαθούσε στο παρελθόν να αποφύγει την εκτέλεση των αποφάσεων, το 2013 δημιουργήθηκε μια δημόσια προσβάσιμη μαύρη λίστα, όπου ο καθένας μπορεί να αναζητήσει ονόματα ιδιωτών και ιδρυμάτων, γεγονός που οδήγησε σε ραγδαία αύξηση της είσπραξης οφειλών.
Παράλληλα, οι σιδηροδρομικές αρχές αποτελούν έναν τρίτο πανίσχυρο βραχίονα συλλογής δεδομένων.
Με βάση την απόφαση «Management Method for Railway Passenger Credit Data» του 2017, καταγράφονται σε βάσεις δεδομένων για πέντε ολόκληρα χρόνια αθέμιτες πρακτικές όπως η διακύβευση της ασφάλειας των μεταφορών, το κάπνισμα σε τρένα υψηλής ταχύτητας, η παράνομη αγορά, μεταπώληση ή χρήση πλαστών εισιτηρίων, καθώς και η φοροδιαφυγή.
Μαζί με τις φορολογικές αρχές, αυτοί οι τρεις τομείς έχουν προκαλέσει τον μεγαλύτερο τρόμο λόγω των άμεσων και εξοντωτικών κυρώσεων που επιβάλλουν.
Έγινε πιο ασφυκτικό
Το 2022, το τοπίο έγινε ακόμη πιο ασφυκτικό με την κατάθεση του νομοσχεδίου «Social Credit Structure Law», το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση.
Το νομοσχέδιο αυτό καθορίζει τη δομή ολόκληρου του συστήματος και τις αρμοδιότητες για τέσσερις ομάδες-στόχους: κυβερνητικούς αξιωματούχους, εταιρείες, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και δικαστικές αρχές.
Για τους κυβερνητικούς φορείς, ο νόμος ορίζει ως βασικούς τομείς τη δίκαιη εφαρμογή της επενδυτικής πολιτικής, τη διαφάνεια στα χρέη και την ισότητα στις δημόσιες συμβάσεις.
Για τις επιχειρήσεις, απαιτείται η διατήρηση θεμιτού ανταγωνισμού, η αποτροπή μονοπωλίων, η ασφάλεια στην παραγωγή, η πάταξη της απάτης στην κοινωνική ασφάλιση και η τήρηση της περιβαλλοντικής και εργατικής νομοθεσίας.
Αντίθετα, οι φιλανθρωπικές δωρεές και η εταιρική κοινωνική ευθύνη (CSR) επιβραβεύονται με ταχύτερες εγκρίσεις.
Όσον αφορά το δικαστικό σύστημα, το νομοσχέδιο επιβάλλει την αυστηρή παρακολούθηση και βελτίωση του προσωπικού και των μεθόδων εργασίας.
Αυτή τη στιγμή, το σύστημα δοκιμάζεται πιλοτικά σε περίπου 40 επιλεγμένες πόλεις, καλύπτοντας ένα μικρό μόνο μέρος του πληθυσμού, με τις προτεραιότητες να διαφέρουν ανάλογα με την τοπική ηγεσία.
Μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις, όπως περιγράφει ο εμπειρογνώμονας Zhou Minxi, είναι η πόλη Rongcheng στην επαρχία Shandong.
Εκεί, καθένας από τους 740.000 κατοίκους ξεκινά με αρχική βαθμολογία 1.000 βαθμών και αξιολογείται από το AAA έως το D.
Οι κοινωνικές συμπεριφορές, όπως ο εθελοντισμός, προσθέτουν πόντους, ενώ οι τροχαίες παραβάσεις αφαιρούν.
Το σύστημα είναι αμείλικτο ακόμα και για τα μέλη του κόμματος: αξιωματούχος του τοπικού γραφείου αποκάλυψε στην Guangming Daily ότι 18 στελέχη υποβαθμίστηκαν κάτω από το B χάνοντας κάθε ελπίδα προαγωγής, ενώ άλλα 129 αποκλείστηκαν από μελλοντικές υποψηφιότητες, καθώς μόνο όσοι έχουν βαθμολογία A και πάνω δικαιούνται ανέλιξη.
Σε άλλες μητροπόλεις, όπως η Hangzhou, ακόμη και ο λάθος διαχωρισμός των απορριμμάτων επιφέρει αφαίρεση πόντων.
Στον αντίποδα, μια δωρεάν 1.000 RMB (περίπου 130 ευρώ) προσφέρει 5 βαθμούς και ένα βραβείο της πόλης 30 βαθμούς. Όσοι καταφέρουν να φτάσουν το ανώτατο όριο των 1.300 βαθμών (AAA) απολαμβάνουν εκπτώσεις σε λογαριασμούς νερού και θέρμανσης, καθώς και απαλλαγή από προκαταβολές για ενοικίαση ποδηλάτων ή βιβλίων.
Οι συνέπειες όμως για όσους βρεθούν στο στόχαστρο είναι εφιαλτικές: περιορισμοί στην απασχόληση, στην άσκηση επαγγέλματος, στην αγορά ειδών πολυτελείας, στην έξοδο από τη χώρα, λήψη πιστώσεων και συμμετοχή σε διαγωνισμούς.
Παρά τα εξοντωτικά αυτά μέτρα, τα μεγέθη σε μια χώρα 1,4 δισεκατομμυρίου κατοίκων αποκαλύπτουν μια διαφορετική εικόνα: τον Μάιο του 2022, η απαγόρευση ταξιδιών επιβλήθηκε σε 307 άτομα για τρένα και σε 960 για αεροπλάνα – ποσοστά ελάχιστα.
Επιπλέον, για όσους θεωρούν ότι αδικήθηκαν, υπάρχει δικαίωμα ενημέρωσης, διόρθωσης, υποβολής ένστασης και ακρόασης, με τα αρνητικά δεδομένα να διαγράφονται μετά από 3 έως 5 χρόνια.
Παρά τις αμφισβητήσεις, μεγάλο τμήμα του κινεζικού πληθυσμού βλέπει το σύστημα θετικά, ελπίζοντας στην εξάλειψη των νομικών κενών και τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων.
Μάλιστα, έρευνα της σινολόγου Genia Kostka από το Free University of Berlin το 2019 έδειξε ότι το 80% των ερωτηθέντων σε κινεζικά πανεπιστήμια τάσσεται υπέρ του συστήματος.
Ωστόσο, η πλήρης πανεθνική εφαρμογή καθυστερεί λόγω τεχνικής πολυπλοκότητας, ασυμβατότητας χιλιάδων συστημάτων πληροφορικής, θεμάτων ασφαλείας και της πανδημίας.
Όπως καθίσταται σαφές, δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή μια καθολική βαθμολόγηση για όλους τους πολίτες ούτε παρακολούθηση της καθημερινής συμπεριφοράς σε εθνικό επίπεδο.
Ο ανατριχιαστικός φόβος και η αντικινεζική πλύση εγκεφάλου που καλλιεργείται στη Δύση από πολιτικούς, δημοσιογράφους και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποδεικνύεται όχι μόνο περιττή και πρόωρη, αλλά εκθέτει ανεπανόρθωτα όσους τη διακινούν.
www.bankingnews.gr
Αν και στη νεοφιλελεύθερη Δύση το κινεζικό σύστημα κοινωνικής πίστωσης (SCS) παρουσιάζεται συχνά ως ένα ομοιόμορφο, οργουελιανό και δυστοπικό σύστημα παρακολούθησης για όλους τους πολίτες, στην πραγματικότητα πρόκειται για μια γιγαντιαία διοικητική και κανονιστική δομή.
Όπως αποκαλύπτει ο Robert Fitzthum, το σύστημα αυτό δεν αποτελεί μια απλή αξιολόγηση των πολιτών, αλλά ενσωματώνει σε τρομακτική κλίμακα δεδομένα από δικαστήρια, ρυθμιστικούς φορείς και τοπικές αυτοδιοικήσεις με στόχο την επιβολή της συμμόρφωσης, κυρίως στον εταιρικό τομέα, και την αμείλικτη τιμωρία των παραβιάσεων.
Η απαρχή αυτού του ψηφιακού τέρατος χρονολογείται από το 2014, όταν η κινεζική κυβέρνηση δημοσίευσε την επίσημη ανακοίνωση για την προετοιμασία του σχεδίου κατασκευής ενός συστήματος κοινωνικής πίστωσης (2014-2020).
Συχνά παρερμηνευμένο μέσα στην παράνοια και την τεχνοφοβία της δυτικής επιτήρησης, το εγχείρημα αυτό αποτελεί μια γιγαντιαία προσπάθεια δημιουργίας μηχανισμών αξιολόγησης τόσο της χρηματοοικονομικής πιστοληπτικής ικανότητας όσο και της κοινωνικής συμπεριφοράς.
Tέσσερις πυλώνες
Το σύστημα εδράζεται σε τέσσερις πυλώνες που καλύπτουν τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς, τις κυβερνητικές υπηρεσίες, τη δικαστική εξουσία και τους ίδιους τους πολίτες.
Στην τελική του φάση, αυτό το τεράστιο έργο, το οποίο υλοποιείται σταδιακά, θα αγγίξει τόσο την οικονομική πιστοληπτική ικανότητα (zhengxin) όσο και την κοινωνική πιστοληπτική ικανότητα (shehui xinyong).
Η μετάφραση του τελευταίου όρου ως «credit» στα αγγλικά ή «Kredit» στα γερμανικά θεωρείται παραπλανητική, καθώς η ακριβέστερη απόδοσή του είναι «κοινωνική εμπιστοσύνη» ή «κοινωνική αξιοπιστία».
Αυτή τη στιγμή, το τρέχον σύστημα αποτελείται από κατακερματισμένα στοιχεία, εθνικές βάσεις δεδομένων υπό κυβερνητική διαχείριση, αλλά και αμέτρητα πιλοτικά σχέδια που έχουν αναπτύξει αυτόνομα διάφορες επαρχίες και πόλεις.
Στο επίκεντρο αυτού του δικτύου βρίσκεται η People's Bank of China, η κεντρική τράπεζα της χώρας, η οποία ελέγχει το Credit Reference Center.
Το κέντρο αυτό συγκεντρώνει πιστωτικές αναφορές για ιδιώτες και επιχειρήσεις, βασιζόμενο σε βάσεις δεδομένων που αναπτύχθηκαν τη δεκαετία του 1990 και συνδέθηκαν στο διαδίκτυο τη δεκαετία του 2000.
Εκεί καταγράφονται αμείλικτα προσωπικά και στεγαστικά δάνεια, η χρήση πιστωτικών καρτών, καθυστερήσεις πληρωμών, απλήρωτοι λογαριασμοί κοινής ωφέλειας, πρόστιμα και δικαστικές αποφάσεις, με στοιχεία που αντλούνται απευθείας από τράπεζες, δικαστήρια και κρατικούς φορείς.
Αν και το σύστημα θυμίζει δυτικά μοντέλα όπως το FICO Score στις ΗΠΑ, το SCHUFA στη Γερμανία και το KSV1870 στην Αυστρία, διαφέρει ριζικά καθώς δεν παρέχει μια συνολική, ενοποιημένη βαθμολόγηση για άτομα και επιχειρήσεις.
Ακόμη πιο τρομακτική είναι η δεύτερη γιγαντιαία βάση δεδομένων που διατηρεί το Ανώτατο Δικαστήριο για άτομα και εταιρείες που αντιμετωπίζουν ποινική δίωξη.
Από το 2010, το δικαστήριο επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς δαπανών σε όσους επιχειρούν να αποφύγουν τις νομικές τους υποχρεώσεις, όπως αποπληρωμή χρεών, αποζημιώσεις και διατροφές.
Οι στιγματισμένοι αυτοί πολίτες απαγορεύεται να ταξιδεύουν σε business class με αεροπλάνα, τρένα ή κρουαζιερόπλοια, να χρησιμοποιούν τρένα υψηλής ταχύτητας, να αγοράζουν ακίνητα ή να διαμένουν σε πολυτελή ξενοδοχεία.
Καθώς το 70% των εμπλεκομένων προσπαθούσε στο παρελθόν να αποφύγει την εκτέλεση των αποφάσεων, το 2013 δημιουργήθηκε μια δημόσια προσβάσιμη μαύρη λίστα, όπου ο καθένας μπορεί να αναζητήσει ονόματα ιδιωτών και ιδρυμάτων, γεγονός που οδήγησε σε ραγδαία αύξηση της είσπραξης οφειλών.
Παράλληλα, οι σιδηροδρομικές αρχές αποτελούν έναν τρίτο πανίσχυρο βραχίονα συλλογής δεδομένων.
Με βάση την απόφαση «Management Method for Railway Passenger Credit Data» του 2017, καταγράφονται σε βάσεις δεδομένων για πέντε ολόκληρα χρόνια αθέμιτες πρακτικές όπως η διακύβευση της ασφάλειας των μεταφορών, το κάπνισμα σε τρένα υψηλής ταχύτητας, η παράνομη αγορά, μεταπώληση ή χρήση πλαστών εισιτηρίων, καθώς και η φοροδιαφυγή.
Μαζί με τις φορολογικές αρχές, αυτοί οι τρεις τομείς έχουν προκαλέσει τον μεγαλύτερο τρόμο λόγω των άμεσων και εξοντωτικών κυρώσεων που επιβάλλουν.
Έγινε πιο ασφυκτικό
Το 2022, το τοπίο έγινε ακόμη πιο ασφυκτικό με την κατάθεση του νομοσχεδίου «Social Credit Structure Law», το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση.
Το νομοσχέδιο αυτό καθορίζει τη δομή ολόκληρου του συστήματος και τις αρμοδιότητες για τέσσερις ομάδες-στόχους: κυβερνητικούς αξιωματούχους, εταιρείες, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και δικαστικές αρχές.
Για τους κυβερνητικούς φορείς, ο νόμος ορίζει ως βασικούς τομείς τη δίκαιη εφαρμογή της επενδυτικής πολιτικής, τη διαφάνεια στα χρέη και την ισότητα στις δημόσιες συμβάσεις.
Για τις επιχειρήσεις, απαιτείται η διατήρηση θεμιτού ανταγωνισμού, η αποτροπή μονοπωλίων, η ασφάλεια στην παραγωγή, η πάταξη της απάτης στην κοινωνική ασφάλιση και η τήρηση της περιβαλλοντικής και εργατικής νομοθεσίας.
Αντίθετα, οι φιλανθρωπικές δωρεές και η εταιρική κοινωνική ευθύνη (CSR) επιβραβεύονται με ταχύτερες εγκρίσεις.
Όσον αφορά το δικαστικό σύστημα, το νομοσχέδιο επιβάλλει την αυστηρή παρακολούθηση και βελτίωση του προσωπικού και των μεθόδων εργασίας.
Αυτή τη στιγμή, το σύστημα δοκιμάζεται πιλοτικά σε περίπου 40 επιλεγμένες πόλεις, καλύπτοντας ένα μικρό μόνο μέρος του πληθυσμού, με τις προτεραιότητες να διαφέρουν ανάλογα με την τοπική ηγεσία.
Μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις, όπως περιγράφει ο εμπειρογνώμονας Zhou Minxi, είναι η πόλη Rongcheng στην επαρχία Shandong.
Εκεί, καθένας από τους 740.000 κατοίκους ξεκινά με αρχική βαθμολογία 1.000 βαθμών και αξιολογείται από το AAA έως το D.
Οι κοινωνικές συμπεριφορές, όπως ο εθελοντισμός, προσθέτουν πόντους, ενώ οι τροχαίες παραβάσεις αφαιρούν.
Το σύστημα είναι αμείλικτο ακόμα και για τα μέλη του κόμματος: αξιωματούχος του τοπικού γραφείου αποκάλυψε στην Guangming Daily ότι 18 στελέχη υποβαθμίστηκαν κάτω από το B χάνοντας κάθε ελπίδα προαγωγής, ενώ άλλα 129 αποκλείστηκαν από μελλοντικές υποψηφιότητες, καθώς μόνο όσοι έχουν βαθμολογία A και πάνω δικαιούνται ανέλιξη.
Σε άλλες μητροπόλεις, όπως η Hangzhou, ακόμη και ο λάθος διαχωρισμός των απορριμμάτων επιφέρει αφαίρεση πόντων.
Στον αντίποδα, μια δωρεάν 1.000 RMB (περίπου 130 ευρώ) προσφέρει 5 βαθμούς και ένα βραβείο της πόλης 30 βαθμούς. Όσοι καταφέρουν να φτάσουν το ανώτατο όριο των 1.300 βαθμών (AAA) απολαμβάνουν εκπτώσεις σε λογαριασμούς νερού και θέρμανσης, καθώς και απαλλαγή από προκαταβολές για ενοικίαση ποδηλάτων ή βιβλίων.
Οι συνέπειες όμως για όσους βρεθούν στο στόχαστρο είναι εφιαλτικές: περιορισμοί στην απασχόληση, στην άσκηση επαγγέλματος, στην αγορά ειδών πολυτελείας, στην έξοδο από τη χώρα, λήψη πιστώσεων και συμμετοχή σε διαγωνισμούς.
Παρά τα εξοντωτικά αυτά μέτρα, τα μεγέθη σε μια χώρα 1,4 δισεκατομμυρίου κατοίκων αποκαλύπτουν μια διαφορετική εικόνα: τον Μάιο του 2022, η απαγόρευση ταξιδιών επιβλήθηκε σε 307 άτομα για τρένα και σε 960 για αεροπλάνα – ποσοστά ελάχιστα.
Επιπλέον, για όσους θεωρούν ότι αδικήθηκαν, υπάρχει δικαίωμα ενημέρωσης, διόρθωσης, υποβολής ένστασης και ακρόασης, με τα αρνητικά δεδομένα να διαγράφονται μετά από 3 έως 5 χρόνια.
Παρά τις αμφισβητήσεις, μεγάλο τμήμα του κινεζικού πληθυσμού βλέπει το σύστημα θετικά, ελπίζοντας στην εξάλειψη των νομικών κενών και τη βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων.
Μάλιστα, έρευνα της σινολόγου Genia Kostka από το Free University of Berlin το 2019 έδειξε ότι το 80% των ερωτηθέντων σε κινεζικά πανεπιστήμια τάσσεται υπέρ του συστήματος.
Ωστόσο, η πλήρης πανεθνική εφαρμογή καθυστερεί λόγω τεχνικής πολυπλοκότητας, ασυμβατότητας χιλιάδων συστημάτων πληροφορικής, θεμάτων ασφαλείας και της πανδημίας.
Όπως καθίσταται σαφές, δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή μια καθολική βαθμολόγηση για όλους τους πολίτες ούτε παρακολούθηση της καθημερινής συμπεριφοράς σε εθνικό επίπεδο.
Ο ανατριχιαστικός φόβος και η αντικινεζική πλύση εγκεφάλου που καλλιεργείται στη Δύση από πολιτικούς, δημοσιογράφους και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποδεικνύεται όχι μόνο περιττή και πρόωρη, αλλά εκθέτει ανεπανόρθωτα όσους τη διακινούν.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών