Από την τραγωδία του Novi Sad μέχρι τις μαζικές πορείες προς το Βελιγράδι, οι φοιτητές μετατράπηκαν σε πρωταγωνιστές της βαθύτερης πολιτικής κρίσης που έχει γνωρίσει η Σερβία εδώ και χρόνια. Όμως ποιοι είναι πραγματικά και γιατί δυσκολεύονται να χωρέσουν στα συνηθισμένα πολιτικά στερεότυπα;
Τρεις ημέρες πριν από τις σερβικές βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου, η Σερβία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σημαντικότερες πολιτικές αναμετρήσεις της σύγχρονης ιστορίας της.
Για μήνες, το επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης ήταν ο Aleksandar Vučić, η κυβέρνησή του και η αντιπολίτευση.
Όσο πλησιάζει όμως η κάλπη, γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρο ότι ο τρίτος κι ίσως πιο καθοριστικός πρωταγωνιστής αυτών των εκλογών είναι το «φοιτητικό κίνημα» που γεννήθηκε μετά την τραγωδία του Novi Sad.
Το κίνημα αυτό δε θυμίζει κλασική κομματική αντιπολίτευση.
Δε θυμίζει ούτε τα Δυτικόφιλα κινήματα που εμφανίστηκαν σε άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.
Για πολλούς αναλυτές αποτελεί τη μεγαλύτερη πολιτική έκπληξη των τελευταίων ετών στη Σερβία.
Η τραγωδία που άλλαξε το σερβικό πολιτικό σκηνικό
Η αφετηρία της σημερινής κρίσης τοποθετείται στην 1η Νοεμβρίου 2024.
Η κατάρρευση του στεγάστρου στο σιδηροδρομικό σταθμό του Novi Sad προκάλεσε το θάνατο 17 ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένου ενός αγέννητου παιδιού, αφού μία από τις νεκρές γυναίκες ήταν έγκυος.
Το σοκ ήταν τεράστιο. Ακόμη μεγαλύτερη όμως ήταν η οργή που ακολούθησε.
Ο σταθμός είχε ανακαινιστεί προηγουμένως με κόστος δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ και πολύ γρήγορα άρχισαν να διατυπώνονται ερωτήματα για: την ποιότητα των εργασιών, τη διαφάνεια των συμβάσεων, την κρατική εποπτεία, την πιθανή διαφθορά...
Σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, μεγάλο μέρος της σερβικής κοινωνίας εξακολουθεί να πιστεύει ότι δεν έχουν δοθεί επαρκείς απαντήσεις. Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο για να κατανοήσει κανείς το σημερινό πολιτικό κλίμα.
Από τα μνημόσυνα... στις πορείες
Αρχικά οι διαμαρτυρίες είχαν συμβολικό χαρακτήρα. Πολίτες συγκεντρώνονταν για να τιμήσουν τη μνήμη των θυμάτων.
Καθώς όμως περνούσαν οι μήνες, το περιεχόμενο των κινητοποιήσεων άλλαξε.
Η συζήτηση μετατοπίστηκε στη λειτουργία των θεσμών, στην ευθύνη των κρατικών μηχανισμών, στη διαφθορά, στη δικαιοσύνη, στη λογοδοσία όσων βρίσκονται στην εξουσία...
Οι φοιτητές έγιναν γρήγορα το οργανωτικό κέντρο αυτής της νέας δυναμικής.
Σήμερα δεν αποτελούν απλώς ομάδα διαμαρτυρίας. Αποτελούν έναν από τους βασικούς πολιτικούς παράγοντες της εκλογικής αναμέτρησης.
Δεν πρόκειται για ένα κλασικό αντικυβερνητικό κίνημα
Το ενδιαφέρον είναι ότι το κίνημα αυτό δεν ταιριάζει εύκολα στις συνήθεις πολιτικές κατηγορίες.
Κυβερνητικοί υποστηρικτές το περιγράφουν συχνά ως απόπειρα αποσταθεροποίησης ή ως «έγχρωμη επανάσταση».
Οι ίδιοι οι φοιτητές απορρίπτουν αυτή την ερμηνεία.
Υποστηρίζουν ότι οι κινητοποιήσεις γεννήθηκαν από μια συγκεκριμένη τραγωδία κι από την απαίτηση να λειτουργήσουν οι θεσμοί του κράτους.
Η εικόνα που παρουσιάζουν οι συγκεντρώσεις τους ενισχύει το εν λόγω επιχείρημα.
Στις πορείες κυριαρχούν σερβικές σημαίες, σημαίες της Republika Srpska (της «Σερβικής Βοσνίας»), αναφορές στο Κοσσυφοπέδιο και τα Μετόχια, ορθόδοξοι σταυροί, εικόνες του Χριστού Παντοκράτορα,
σύμβολα της σερβικής ιστορικής παράδοσης καθώς και σημαίες κατά του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.
Απουσιάζουν σχεδόν πλήρως οι σημαίες ξένων κρατών ή τα κλασικά φιλοευρωπαϊκά σύμβολα που παρατηρούνται σε άλλα κινήματα διαμαρτυρίας της περιοχής.
Ο παράγοντας Karađorđević και το πλήγμα στο κυβερνητικό αφήγημα
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στιγμιότυπα των τελευταίων ημερών ήταν η παρουσία του διαδόχου της δυναστείας Karađorđević, πρίγκιπα Filip Karađorđević, και της συζύγου του πριγκίπισσας Danica ανάμεσα στο πλήθος που υποδέχθηκε τους φοιτητές στο Βελιγράδι.
Η εικόνα είχε ιδιαίτερο συμβολισμό.
Η δυναστεία Karađorđević συνδέεται άμεσα με το σερβικό κράτος, τους εθνικούς αγώνες και την ιστορική συνέχεια του σερβικού έθνους.
Για ένα τμήμα της κοινωνίας εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει την παραδοσιακή Σερβία, μια Σερβία που αντιστέκεται στη νεωτερικότητα και τη μετανεωτερικότητα που χαρακτηρίζει όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Γι' αυτό κι η δημόσια παρουσία του πρίγκιπα Filip και της πριγκίπισσας Danica δίπλα στους διαδηλωτές προκάλεσε έντονες συζητήσεις.
Το γεγονός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι ορισμένοι πολιτικοί χώροι, ακόμη και τμήματα της πατριωτικής δεξιάς, είχαν κατηγορήσει στο παρελθόν τους φοιτητές ως «μη πατριώτες», «φιλοδυτικούς» ή ακόμη και «αντίθετους στις εθνικές αξίες».
Η εικόνα του διαδόχου του σερβικού θρόνου να χαιρετά δημόσια τους φοιτητές δυσκολεύει σημαντικά αυτή την αφήγηση.
Παράλληλα, σε αρκετές πορείες εμφανίζονται ιστορικά κι εθνικά σύμβολα που παραδοσιακά συνδέονται με το σερβικό πατριωτικό χώρο όπως είναι ο Τίμιος Σταυρός, οι εικόνες του Χριστού Παντοκράτορα, οι αναφορές στον Karađorđe, τα μηνύματα υπέρ του Κοσσυφοπεδίου και των Μετοχίων, τα σύμβολα της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας...
Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, διότι δείχνει ότι ένα σημαντικό τμήμα του κινήματος δεν αυτοπροσδιορίζεται ως φιλελεύθερο ή φιλοευρωπαϊκό με τον «κλασικό» τρόπο.
Το Κοσσυφοπέδιο παραμένει παρόν
Ένα ακόμα στοιχείο που προκαλεί εντύπωση είναι ότι, παρά τη συγκέντρωση της προσοχής στα εσωτερικά προβλήματα της Σερβίας, το Κοσσυφοπέδιο εξακολουθεί να έχει ισχυρή παρουσία στις κινητοποιήσεις.
Τις ίδιες ημέρες που οι φοιτητές πορεύονταν προς το Βελιγράδι, σερβικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν νέο περιστατικό στο «Kosovo», όπου ειδικές μονάδες της αποκαλούμενης «Αστυνομίας του Κοσόβου» σταμάτησαν ασθενοφόρο από το Zubin Potok και πραγματοποίησαν πολύωρο έλεγχο.
Παράλληλα, αναφέρθηκαν διαρρήξεις σε σερβικές οικίες και σε αποθήκες αγροτικού υλικού.
Γι' αυτό και πολλοί διαδηλωτές επιμένουν ότι η πολιτική αλλαγή που επιθυμούν δεν συνεπάγεται εγκατάλειψη των εθνικών ζητημάτων.
Η ισχυρότερη έκπληξη: οι μεγαλύτερες ηλικίες
Ίσως όμως η πιο σημαντική εξέλιξη της προεκλογικής περιόδου είναι άλλη.
Για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, οι φοιτητές δεν κινητοποιούν μόνο νέους.
Κατά τη διάρκεια των πορειών προς το Βελιγράδι, χιλιάδες πολίτες μεγαλύτερων ηλικιών βγήκαν να τους υποδεχθούν.
Σε πολλές περιοχές της Σερβίας οι κάτοικοι πρόσφεραν νερό, τρόφιμα, καταλύματα και... συμβολική στήριξη.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Οι μεγαλύτερες ηλικίες αποτελούσαν διαχρονικά τη βασική εκλογική βάση του κυβερνητικού στρατοπέδου.
Το γεγονός ότι ολοένα περισσότεροι συνταξιούχοι και πολίτες μέσης ηλικίας εκφράζουν συμπάθεια προς το φοιτητικό κίνημα (τη «Φοιτητική Λίστα») θεωρείται από πολλούς μία από τις πιο κρίσιμες εξελίξεις των τελευταίων μηνών.
Οι εκλογές και το πραγματικό διακύβευμα
Ο Aleksandar Vučić εξακολουθεί να διατηρεί σημαντική επιρροή, προβάλλοντας την οικονομική ανάπτυξη, τη σταθερότητα και την πολιτική ισορροπιών μεταξύ Ρωσίας, Ευρωπαϊκής Ένωσης και Κίνας.
Ωστόσο, οι εκλογές της 25ης Οκτωβρίου δε θα κρίνουν μόνο τον επόμενο πρωθυπουργό.
Θα κρίνουν και κάτι ακόμη.
Αν η κοινωνική ενέργεια που γεννήθηκε μετά το Novi Sad μπορεί να μετατραπεί σε παγιωμένη πολιτική δύναμη.
Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα κάνει ο Vučić.
Είναι τι θα κάνουν οι φοιτητές κι όσοι βλέπουν στο κίνημά τους την ελπίδα για μια διαφορετική Σερβία.
Και αυτό είναι ίσως το πραγματικό διακύβευμα των πιο κρίσιμων εκλογών που έχει γνωρίσει η χώρα εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία...
www.bankingnews.gr
Για μήνες, το επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης ήταν ο Aleksandar Vučić, η κυβέρνησή του και η αντιπολίτευση.
Όσο πλησιάζει όμως η κάλπη, γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρο ότι ο τρίτος κι ίσως πιο καθοριστικός πρωταγωνιστής αυτών των εκλογών είναι το «φοιτητικό κίνημα» που γεννήθηκε μετά την τραγωδία του Novi Sad.
Το κίνημα αυτό δε θυμίζει κλασική κομματική αντιπολίτευση.
Δε θυμίζει ούτε τα Δυτικόφιλα κινήματα που εμφανίστηκαν σε άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.
Για πολλούς αναλυτές αποτελεί τη μεγαλύτερη πολιτική έκπληξη των τελευταίων ετών στη Σερβία.
Η τραγωδία που άλλαξε το σερβικό πολιτικό σκηνικό
Η αφετηρία της σημερινής κρίσης τοποθετείται στην 1η Νοεμβρίου 2024.
Η κατάρρευση του στεγάστρου στο σιδηροδρομικό σταθμό του Novi Sad προκάλεσε το θάνατο 17 ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένου ενός αγέννητου παιδιού, αφού μία από τις νεκρές γυναίκες ήταν έγκυος.
Το σοκ ήταν τεράστιο. Ακόμη μεγαλύτερη όμως ήταν η οργή που ακολούθησε.
Ο σταθμός είχε ανακαινιστεί προηγουμένως με κόστος δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ και πολύ γρήγορα άρχισαν να διατυπώνονται ερωτήματα για: την ποιότητα των εργασιών, τη διαφάνεια των συμβάσεων, την κρατική εποπτεία, την πιθανή διαφθορά...
Σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, μεγάλο μέρος της σερβικής κοινωνίας εξακολουθεί να πιστεύει ότι δεν έχουν δοθεί επαρκείς απαντήσεις. Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο για να κατανοήσει κανείς το σημερινό πολιτικό κλίμα.
Από τα μνημόσυνα... στις πορείες
Αρχικά οι διαμαρτυρίες είχαν συμβολικό χαρακτήρα. Πολίτες συγκεντρώνονταν για να τιμήσουν τη μνήμη των θυμάτων.
Καθώς όμως περνούσαν οι μήνες, το περιεχόμενο των κινητοποιήσεων άλλαξε.
Η συζήτηση μετατοπίστηκε στη λειτουργία των θεσμών, στην ευθύνη των κρατικών μηχανισμών, στη διαφθορά, στη δικαιοσύνη, στη λογοδοσία όσων βρίσκονται στην εξουσία...
Οι φοιτητές έγιναν γρήγορα το οργανωτικό κέντρο αυτής της νέας δυναμικής.
Σήμερα δεν αποτελούν απλώς ομάδα διαμαρτυρίας. Αποτελούν έναν από τους βασικούς πολιτικούς παράγοντες της εκλογικής αναμέτρησης.
Δεν πρόκειται για ένα κλασικό αντικυβερνητικό κίνημα
Το ενδιαφέρον είναι ότι το κίνημα αυτό δεν ταιριάζει εύκολα στις συνήθεις πολιτικές κατηγορίες.
Κυβερνητικοί υποστηρικτές το περιγράφουν συχνά ως απόπειρα αποσταθεροποίησης ή ως «έγχρωμη επανάσταση».
Οι ίδιοι οι φοιτητές απορρίπτουν αυτή την ερμηνεία.
Υποστηρίζουν ότι οι κινητοποιήσεις γεννήθηκαν από μια συγκεκριμένη τραγωδία κι από την απαίτηση να λειτουργήσουν οι θεσμοί του κράτους.
Η εικόνα που παρουσιάζουν οι συγκεντρώσεις τους ενισχύει το εν λόγω επιχείρημα.
Στις πορείες κυριαρχούν σερβικές σημαίες, σημαίες της Republika Srpska (της «Σερβικής Βοσνίας»), αναφορές στο Κοσσυφοπέδιο και τα Μετόχια, ορθόδοξοι σταυροί, εικόνες του Χριστού Παντοκράτορα,
σύμβολα της σερβικής ιστορικής παράδοσης καθώς και σημαίες κατά του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.
Απουσιάζουν σχεδόν πλήρως οι σημαίες ξένων κρατών ή τα κλασικά φιλοευρωπαϊκά σύμβολα που παρατηρούνται σε άλλα κινήματα διαμαρτυρίας της περιοχής.
Ο παράγοντας Karađorđević και το πλήγμα στο κυβερνητικό αφήγημα
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στιγμιότυπα των τελευταίων ημερών ήταν η παρουσία του διαδόχου της δυναστείας Karađorđević, πρίγκιπα Filip Karađorđević, και της συζύγου του πριγκίπισσας Danica ανάμεσα στο πλήθος που υποδέχθηκε τους φοιτητές στο Βελιγράδι.
Η εικόνα είχε ιδιαίτερο συμβολισμό.
Η δυναστεία Karađorđević συνδέεται άμεσα με το σερβικό κράτος, τους εθνικούς αγώνες και την ιστορική συνέχεια του σερβικού έθνους.
Για ένα τμήμα της κοινωνίας εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει την παραδοσιακή Σερβία, μια Σερβία που αντιστέκεται στη νεωτερικότητα και τη μετανεωτερικότητα που χαρακτηρίζει όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Γι' αυτό κι η δημόσια παρουσία του πρίγκιπα Filip και της πριγκίπισσας Danica δίπλα στους διαδηλωτές προκάλεσε έντονες συζητήσεις.
Το γεγονός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι ορισμένοι πολιτικοί χώροι, ακόμη και τμήματα της πατριωτικής δεξιάς, είχαν κατηγορήσει στο παρελθόν τους φοιτητές ως «μη πατριώτες», «φιλοδυτικούς» ή ακόμη και «αντίθετους στις εθνικές αξίες».
Η εικόνα του διαδόχου του σερβικού θρόνου να χαιρετά δημόσια τους φοιτητές δυσκολεύει σημαντικά αυτή την αφήγηση.
Παράλληλα, σε αρκετές πορείες εμφανίζονται ιστορικά κι εθνικά σύμβολα που παραδοσιακά συνδέονται με το σερβικό πατριωτικό χώρο όπως είναι ο Τίμιος Σταυρός, οι εικόνες του Χριστού Παντοκράτορα, οι αναφορές στον Karađorđe, τα μηνύματα υπέρ του Κοσσυφοπεδίου και των Μετοχίων, τα σύμβολα της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας...
Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, διότι δείχνει ότι ένα σημαντικό τμήμα του κινήματος δεν αυτοπροσδιορίζεται ως φιλελεύθερο ή φιλοευρωπαϊκό με τον «κλασικό» τρόπο.
Το Κοσσυφοπέδιο παραμένει παρόν
Ένα ακόμα στοιχείο που προκαλεί εντύπωση είναι ότι, παρά τη συγκέντρωση της προσοχής στα εσωτερικά προβλήματα της Σερβίας, το Κοσσυφοπέδιο εξακολουθεί να έχει ισχυρή παρουσία στις κινητοποιήσεις.
Τις ίδιες ημέρες που οι φοιτητές πορεύονταν προς το Βελιγράδι, σερβικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν νέο περιστατικό στο «Kosovo», όπου ειδικές μονάδες της αποκαλούμενης «Αστυνομίας του Κοσόβου» σταμάτησαν ασθενοφόρο από το Zubin Potok και πραγματοποίησαν πολύωρο έλεγχο.
Παράλληλα, αναφέρθηκαν διαρρήξεις σε σερβικές οικίες και σε αποθήκες αγροτικού υλικού.
Γι' αυτό και πολλοί διαδηλωτές επιμένουν ότι η πολιτική αλλαγή που επιθυμούν δεν συνεπάγεται εγκατάλειψη των εθνικών ζητημάτων.
Η ισχυρότερη έκπληξη: οι μεγαλύτερες ηλικίες
Ίσως όμως η πιο σημαντική εξέλιξη της προεκλογικής περιόδου είναι άλλη.
Για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, οι φοιτητές δεν κινητοποιούν μόνο νέους.
Κατά τη διάρκεια των πορειών προς το Βελιγράδι, χιλιάδες πολίτες μεγαλύτερων ηλικιών βγήκαν να τους υποδεχθούν.
Σε πολλές περιοχές της Σερβίας οι κάτοικοι πρόσφεραν νερό, τρόφιμα, καταλύματα και... συμβολική στήριξη.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Οι μεγαλύτερες ηλικίες αποτελούσαν διαχρονικά τη βασική εκλογική βάση του κυβερνητικού στρατοπέδου.
Το γεγονός ότι ολοένα περισσότεροι συνταξιούχοι και πολίτες μέσης ηλικίας εκφράζουν συμπάθεια προς το φοιτητικό κίνημα (τη «Φοιτητική Λίστα») θεωρείται από πολλούς μία από τις πιο κρίσιμες εξελίξεις των τελευταίων μηνών.
Οι εκλογές και το πραγματικό διακύβευμα
Ο Aleksandar Vučić εξακολουθεί να διατηρεί σημαντική επιρροή, προβάλλοντας την οικονομική ανάπτυξη, τη σταθερότητα και την πολιτική ισορροπιών μεταξύ Ρωσίας, Ευρωπαϊκής Ένωσης και Κίνας.
Ωστόσο, οι εκλογές της 25ης Οκτωβρίου δε θα κρίνουν μόνο τον επόμενο πρωθυπουργό.
Θα κρίνουν και κάτι ακόμη.
Αν η κοινωνική ενέργεια που γεννήθηκε μετά το Novi Sad μπορεί να μετατραπεί σε παγιωμένη πολιτική δύναμη.
Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα κάνει ο Vučić.
Είναι τι θα κάνουν οι φοιτητές κι όσοι βλέπουν στο κίνημά τους την ελπίδα για μια διαφορετική Σερβία.
Και αυτό είναι ίσως το πραγματικό διακύβευμα των πιο κρίσιμων εκλογών που έχει γνωρίσει η χώρα εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία...
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών