Αν τελικά υλοποιηθεί, η κατοχή της Βενεζουέλας δεν θα είναι απλώς μια τακτική απόφαση στην εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών· θα σηματοδοτήσει μια καθοριστική στιγμή στην αποδυνάμωση των κανόνων της διεθνούς τάξης.
Σύμφωνα με ανάλυση του Modern Diplomacy, σε έναν κόσμο που ήδη υποφέρει από τη διάβρωση του διεθνούς δικαίου και την απώλεια αξιοπιστίας των πολυμερών θεσμών, κάθε νέα μονομερής ενέργεια της Ουάσιγκτον θα έχει συνέπειες πολύ πέρα από το περιφερειακό επίπεδο.
Μια τέτοια πράξη θα καταγραφεί ως αξιοποιήσιμο προηγούμενο στη στρατηγική μνήμη των ανταγωνιστικών δυνάμεων.
Υπό αυτή την έννοια, η Βενεζουέλα δεν θα είναι πλέον απλώς μια ακόμη χώρα της Λατινικής Αμερικής, αλλά σημείο αναφοράς για τη μέτρηση του βαθμού δέσμευσης των ΗΠΑ στους ίδιους τους κανόνες που επί δεκαετίες καλούν τους άλλους να σέβονται.
Η μάχη των αφηγημάτων
Ο πρώτος αντίκτυπος μιας τέτοιας κίνησης θα γίνει ορατός στο επίπεδο των αφηγημάτων.
Οι αντίπαλοι της Αμερικής εδώ και καιρό επιδιώκουν να παγιώσουν την εικόνα της Ουάσιγκτον ως ενός δρώντα που γράφει τους κανόνες για τους άλλους, αλλά δεν τους τηρεί η ίδια.
Η κατοχή της Βενεζουέλας θα προσέφερε ακριβώς το σημείο αγκύρωσης που απαιτείται για να μετατραπεί αυτή η αφήγηση από κατηγορία σε απτή πραγματικότητα.
Από εκείνη τη στιγμή και μετά, κάθε φορά που οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επικρίνουν επιθετικότητα, επεμβάσεις ή παραβιάσεις εθνικής κυριαρχίας, η Βενεζουέλα θα χρησιμοποιείται ως αντεπιχείρημα που θα αμφισβητεί την ηθική αξιοπιστία των αμερικανικών θέσεων.
Αυτή η μετατόπιση στο πεδίο των αφηγημάτων μπορεί να μην έχει άμεσο, χειροπιαστό κόστος, αλλά με την πάροδο του χρόνου θα διαβρώσει τη δύναμη πειθούς της Αμερικής.
Από τη ρητορική στην αποδυνάμωση της πολιτικής ισχύος
Η διάβρωση της αφήγησης θα μεταφραστεί σταδιακά σε διάβρωση των πρακτικών εργαλείων της εξωτερικής πολιτικής.
Ένα από τα πιο αποτελεσματικά μέσα που έχει χρησιμοποιήσει η Ουάσιγκτον για να περιορίσει τους αντιπάλους της είναι η νομική και διπλωματική πίεση, εργαλεία που λειτουργούν στη βάση μιας σχετικής παγκόσμιας συναίνεσης γύρω από τους κανόνες της κρατικής συμπεριφοράς.
Όταν όμως οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβιάζουν αυτούς τους κανόνες, τα εργαλεία αυτά αμβλύνονται. Οι κυρώσεις, οι καταδικαστικές δηλώσεις και οι προσπάθειες κινητοποίησης της παγκόσμιας κοινής γνώμης είναι αποτελεσματικές μόνο όταν η Ουάσιγκτον μπορεί αξιόπιστα να παρουσιάζεται ως υπερασπιστής της διεθνούς τάξης.
Η κατοχή της Βενεζουέλας θα υπονόμευε αυτή τη θέση.
Πράσινο φως για τους αντιπάλους
Υπό αυτές τις συνθήκες, οι αντίπαλοι της Αμερικής δεν θα επικαλούνταν το προηγούμενο μόνο για να δικαιολογήσουν παρελθούσες ενέργειες, αλλά θα το ερμήνευαν και ως πράσινο φως για μελλοντική συμπεριφορά.
Ένας κόσμος στον οποίο οι κόκκινες γραμμές γίνονται σεβαστές επιλεκτικά είναι ένας κόσμος όπου οι υπολογισμοί κόστους–οφέλους αλλάζουν ριζικά.
Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να παρακάμπτουν την κυριαρχία επικαλούμενες λόγους ασφάλειας ή ανθρωπιστικούς λόγους, γιατί να μην πράξουν το ίδιο και οι άλλοι; Το ερώτημα αυτό αποδυναμώνει τα θεμέλια της κανονιστικής αποτροπής που διαμορφώθηκαν μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Επικίνδυνες επιπτώσεις σε ευαίσθητες περιοχές
Οι συνέπειες αυτής της τάσης θα ήταν ιδιαίτερα εμφανείς σε ευαίσθητες περιοχές του πλανήτη.
Στην Ανατολική Ευρώπη, την Ανατολική Ασία και τη Μέση Ανατολή, διάφοροι δρώντες παρακολουθούν στενά τη συμπεριφορά των Ηνωμένων Πολιτειών για να εντοπίσουν ποια όρια μπορούν να παραβιαστούν.
Η κατοχή της Βενεζουέλας θα μπορούσε να ενισχύσει την αντίληψη ότι η χρήση βίας επανέρχεται ως θεμιτό εργαλείο της διεθνούς πολιτικής.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ο κίνδυνος μονομερών ενεργειών αυξάνεται και οι κρίσεις είναι πιο πιθανό να οδηγηθούν προς τη στρατιωτικοποίηση αντί για τη διπλωματική διαχείριση.
Διλήμματα για τους συμμάχους
Αυτή η μετατόπιση θα ήταν ανησυχητική ακόμη και για τους συμμάχους της Αμερικής. Πολλοί από τους ευρωπαίους συμμάχους της Ουάσιγκτον, των οποίων η ίδια η ασφάλεια βασίζεται σε μια τάξη βασισμένη σε κανόνες, θα βρεθούν αντιμέτωποι με ένα σοβαρό δίλημμα.
Η ανοιχτή στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών θα σήμαινε αποδοχή της αποδυνάμωσης των αρχών πάνω στις οποίες στηρίζεται η δική τους ασφάλεια, ενώ η αποστασιοποίηση από την Ουάσιγκτον θα είχε το δικό της πολιτικό και στρατηγικό κόστος. Αυτή η ένταση θα υπονόμευε την εσωτερική συνοχή του δυτικού μπλοκ και θα διεύρυνε τον χώρο ελιγμών για τους αντιπάλους των ΗΠΑ.
Η οπτική του Παγκόσμιου Νότου
Την ίδια στιγμή, ο Παγκόσμιος Νότος θα έβλεπε αυτές τις εξελίξεις μέσα από ένα διαφορετικό πρίσμα.
Για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, η κατοχή της Βενεζουέλας θα επιβεβαίωνε μια παγιωμένη πεποίθηση ότι η παγκόσμια τάξη δεν βασίζεται στη δικαιοσύνη, αλλά στην ισορροπία ισχύος.
Αυτή η αντίληψη θα μείωνε την προθυμία τους να ευθυγραμμιστούν με τις Ηνωμένες Πολιτείες και θα τις ωθούσε προς εναλλακτικές επιλογές, οι οποίες μπορεί να μην υπόσχονται σταθερότητα ή δημοκρατία, αλλά τουλάχιστον λιγότερη παρέμβαση.
Το στρατηγικό παράδοξο της ισχύος
Ως αποτέλεσμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα στρατηγικό παράδοξο. Μια ενέργεια που θα γινόταν για να επιδείξει ισχύ ή αποτροπή θα μπορούσε, στην πράξη, να αποδυναμώσει ακριβώς αυτή την αποτροπή. Η κατοχή της Βενεζουέλας δεν θα συγκρατούσε τη συμπεριφορά των αντιπάλων της Αμερικής· αντίθετα, θα τους παρείχε ρητορικά και ψυχολογικά εργαλεία για να νομιμοποιήσουν τις δικές τους ενέργειες. Σε έναν τέτοιο κόσμο, το κόστος διαχείρισης κρίσεων για την Ουάσιγκτον θα αυξανόταν, απαιτώντας περισσότερους πόρους, ευρύτερες στρατιωτικές δεσμεύσεις και αποδοχή υψηλότερων κινδύνων.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η δημιουργία προηγουμένων στο διεθνές σύστημα παράγει συχνά συνέπειες πολύ πέρα από τις αρχικές προθέσεις. Οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων μπορεί να δικαιολογήσουν την κατοχή της Βενεζουέλας ως εξαίρεση, όμως η ιστορία δείχνει ότι οι εξαιρέσεις γρήγορα μετατρέπονται σε κανόνες. Κάθε φορά που μια μεγάλη δύναμη υπερβαίνει τις κόκκινες γραμμές, η επόμενη υπέρβαση γίνεται ευκολότερη, όχι μόνο για την ίδια, αλλά και για τους άλλους.
Τελικά, η κατοχή της Βενεζουέλας θα αποτελούσε λιγότερο ένδειξη αμερικανικής ισχύος και περισσότερο δείκτη της ευθραυστότητας της παγκόσμιας τάξης, μιας τάξης που οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες συνέβαλαν καθοριστικά στη δημιουργία της.
Αποδυναμώνοντας αυτή την τάξη, η Ουάσιγκτον δεν θα έχανε μόνο ηθική και νομική αξιοπιστία, αλλά θα διαμόρφωνε και έναν κόσμο στον οποίο ο ανταγωνισμός είναι δυσκολότερος στη διαχείριση, οι κρίσεις πιο επικίνδυνες και η αποτροπή πιο δαπανηρή. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες ανησυχούν για τη συμπεριφορά των αντιπάλων τους, θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι τα πιο επικίνδυνα προηγούμενα είναι εκείνα που θέτουν οι ισχυρότεροι δρώντες. Η Βενεζουέλα θα μπορούσε να γίνει ένα από αυτά.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών