Νικολόπουλος: Δημοσκόπηση αποκαλύπτει το τέλος της πολιτικής μονοκρατορίας Μητσοτάκη - Ο ρόλος του Σαμαρά

Υπάρχουν δημοσκοπήσεις που καταγράφουν μια στιγμιαία μεταβολή των κομματικών ποσοστών.
Υπάρχουν, όμως, και έρευνες που λειτουργούν ως πολιτική ακτινογραφία: αποκαλύπτουν ρήγματα, μετακινήσεις και ανάγκες εκπροσώπησης που δεν έχουν ακόμη αποκτήσει πλήρη κομματική μορφή. Η έρευνα της Data Consultants στην Αχαΐα ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Η μέτρηση δεν είναι πανελλαδική και, συνεπώς, δεν επιτρέπεται να μεταφέρουμε μηχανιστικά τα ποσοστά της στο σύνολο της χώρας. Το σενάριο ενός κόμματος υπό τον Αντώνη Σαμαρά είναι επίσης υποθετικό. Αυτές οι δύο επισημάνσεις δεν μειώνουν την πολιτική αξία των ευρημάτων. Αντίθετα, μας βοηθούν να διαβάσουμε σωστά τη δημοσκόπηση: ως δοκιμασία αντοχής του σημερινού κομματικού συστήματος και ως μέτρηση της κοινωνικής διαθεσιμότητας απέναντι σε μια νέα πολιτική πρόταση.
Και η δοκιμασία αυτή είναι καταλυτική. Χωρίς κόμμα Σαμαρά, η Νέα Δημοκρατία εμφανίζεται πρώτη με 21%, αλλά η ΕΛΑΣ ακολουθεί στο 18,7%, σε απόσταση μόλις 2,3 μονάδων. Με την εισαγωγή του υποθετικού νέου φορέα, η ΝΔ υποχωρεί στο 18,2%, η ΕΛΑΣ παραμένει σχεδόν σταθερή στο 17,9% και το κόμμα Σαμαρά εισέρχεται αμέσως στην τρίτη θέση με 9,7%, πάνω από το ΠΑΣΟΚ που περιορίζεται στο 7,4%.
Η μεγάλη πολιτική είδηση δεν είναι μόνο το 9,7%. Είναι ότι μια δύναμη η οποία δεν έχει ακόμη ιδρυθεί, δεν διαθέτει όνομα, οργανώσεις, ψηφοδέλτια και ανακοινωμένο πρόγραμμα, αρκεί ως πιθανότητα για να ανατρέψει την ισορροπία των πρώτων κομμάτων, να στερήσει από τη ΝΔ την ασφαλή πρωτιά και να υποβιβάσει το ΠΑΣΟΚ στην ιστορική του μητρόπολη.

Η πολιτικομάνα Αχαΐα: τόπος γέννησης ηγετών και μεγάλων παρατάξεων

Για να κατανοήσουμε το πραγματικό βάρος αυτών των ευρημάτων, πρέπει πρώτα να αναρωτηθούμε πού ακριβώς καταγράφονται. Δεν καταγράφονται σε έναν τυχαίο νομό. Καταγράφονται στην πολιτικομάνα Αχαΐα, σε έναν τόπο που δεν παρακολούθησε απλώς την πολιτική ιστορία της χώρας, αλλά επανειλημμένα τη διαμόρφωσε.
Η Αχαΐα ανέδειξε πρωθυπουργούς, Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ιδρυτές και αρχηγούς κομμάτων, κορυφαίους κοινοβουλευτικούς και προσωπικότητες που σφράγισαν διαφορετικές περιόδους της νεότερης Ελλάδας. Από το Καλέντζι ξεκίνησε ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο «Γέρος της Δημοκρατίας». Στην Αχαΐα πολιτεύθηκαν ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Γιώργος Παπανδρέου. Από την Πάτρα προήλθε ο Κωστής Στεφανόπουλος, βουλευτής Αχαΐας, ιδρυτής πολιτικού κόμματος και Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.
Η ίδια γη, όμως, δεν υπήρξε μόνο κοιτίδα του Παπανδρεϊσμού. Από την Πάτρα καταγόταν ο Δημήτριος Γούναρης, πρωθυπουργός και ιδρυτής του Λαϊκού Κόμματος, της μεγάλης οργανωμένης έκφρασης του αντιβενιζελικού και συντηρητικού χώρου του Μεσοπολέμου. Από την Πάτρα καταγόταν και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, πρωθυπουργός, διανοούμενος και ιδρυτής του Εθνικού Ενωτικού Κόμματος, ο οποίος επιχείρησε να εκφράσει μια εθνική, φιλελεύθερη και ενωτική πολιτική πρόταση πέρα από τα πάθη του Εθνικού Διχασμού.
Η Αχαΐα υπήρξε, επομένως, η γενέτειρα ηγετών και ρευμάτων τόσο της δημοκρατικής παράταξης όσο και της ιστορικής λαϊκής και κοινωνικής Δεξιάς. Εδώ συναντήθηκαν και συγκρούστηκαν οι δύο μεγάλες πολιτικές παραδόσεις του εικοστού αιώνα. Γι’ αυτό οι αλλαγές που καταγράφονται σήμερα στον νομό αποκτούν αυξημένο συμβολικό και πολιτικό περιεχόμενο.

Από τη «βασιλεύουσα του Παπανδρεϊσμού» στη «βασιλεύουσα του ΠΑΣΟΚ»

Από τη δεκαετία του 1950 και μετά, η Αχαΐα έγινε η πολιτική και συναισθηματική βασιλεύουσα του Παπανδρεϊσμού. Δεν ήταν απλώς μία εκλογική περιφέρεια στην οποία η οικογένεια Παπανδρέου συγκέντρωνε ψήφους. Ήταν ο τόπος των καταβολών, των συμβολισμών και της ιστορικής νομιμοποίησης ενός ολόκληρου πολιτικού ρεύματος.
Μετά το 1974, και κυρίως από την άνοδο του Ανδρέα Παπανδρέου, η Αχαΐα εξελίχθηκε στη βασιλεύουσα του ΠΑΣΟΚ. Η πράσινη παράταξη δεν υπήρξε εδώ μόνο εκλογικός μηχανισμός. Υπήρξε κοινωνικό κίνημα, οικογενειακή παράδοση, συλλογική ταυτότητα και φυσικός πολιτικός προορισμός για μεγάλα τμήματα των εργαζομένων, των μικρομεσαίων, των αγροτών, των δημοσίων υπαλλήλων και της νεολαίας.
Η ψήφος στο ΠΑΣΟΚ ήταν συχνά δήλωση κοινωνικής προέλευσης και πολιτικής μνήμης. Η Αχαΐα έμοιαζε για δεκαετίες με ιδιόκτητο πολιτικό κάστρο του Παπανδρεϊσμού. Ακριβώς γι’ αυτό, το γεγονός ότι σήμερα το ΠΑΣΟΚ καταγράφεται στο 8,6% και, με την παρουσία ενός κόμματος Σαμαρά, υποχωρεί στο 7,4%, δεν είναι μια απλή δημοσκοπική λεπτομέρεια. Είναι ιστορική μετατόπιση.
Ένα κόμμα που δεν έχει ακόμη ιδρυθεί ξεπερνά το ΠΑΣΟΚ μέσα στην ίδια τη βασιλεύουσα της ιστορικής του κυριαρχίας. Αυτό σημαίνει ότι οι παλαιές κομματικές ταυτότητες δεν εξασφαλίζουν πλέον αυτόματη πίστη. Η ιστορική μνήμη παραμένει, αλλά δεν αρκεί για να δεσμεύσει πολιτικά τις νέες γενιές και τα απογοητευμένα κοινωνικά στρώματα.

Τι δείχνει σήμερα η έρευνα;

Η έρευνα δείχνει ότι η Αχαΐα εγκαταλείπει το παλαιό μοντέλο του δικομματισμού και εισέρχεται σε μια περίοδο πολυκεντρικής ανασύνθεσης. Η Νέα Δημοκρατία παραμένει πρώτη στο βασικό σενάριο, αλλά χωρίς κυριαρχία. Η ΕΛΑΣ διεκδικεί την πρωτιά σε απόσταση αναπνοής. Το ΠΑΣΟΚ χάνει την ιστορική του προνομιακή θέση. Και ένα κόμμα Σαμαρά, προτού ακόμη λάβει οργανωμένη μορφή, καταλαμβάνει την τρίτη θέση.
Αυτό που περιγράφει η δημοσκόπηση δεν είναι απλώς μια νέα κατάταξη κομμάτων. Είναι η κατάρρευση της πολιτικής γεωγραφίας της Μεταπολίτευσης. Ο παλαιός άξονας Νέα Δημοκρατία–ΠΑΣΟΚ δεν οργανώνει πια τις βασικές αντιθέσεις της κοινωνίας. Στη θέση του εμφανίζονται νέοι ανταγωνιστικοί πόλοι, πιο ρευστές ταυτότητες και μεγάλες δεξαμενές πολιτών που αναζητούν εκπροσώπηση.
Η Αχαΐα δεν επιστρέφει απλώς από το ΠΑΣΟΚ σε κάποιο άλλο παραδοσιακό κόμμα. Αποδεσμεύεται συνολικά από τις παλιές βεβαιότητες. Οι πολίτες επανεξετάζουν πρόσωπα και κόμματα, μετακινούνται, αμφισβητούν και τιμωρούν. Η ψήφος γίνεται περισσότερο πολιτική επιλογή της στιγμής και λιγότερο οικογενειακή κληρονομιά.

Το 38,8% του «Κανένας»: η βαθύτερη κρίση βρίσκεται στην ηγεσία

Το σημαντικότερο ίσως εύρημα της έρευνας δεν βρίσκεται στην πρόθεση ψήφου, αλλά στην ερώτηση για τον καταλληλότερο πρωθυπουργό. Το 38,8% απαντά «Κανένας», ποσοστό υψηλότερο από εκείνο κάθε πολιτικού αρχηγού. Στις ηλικίες 36 έως 47 ετών, η απάντηση αυτή εκτοξεύεται στο 50,4%.
Το «Κανένας» δεν είναι παθητική αδιαφορία. Είναι συνειδητή πολιτική αποδοκιμασία. Εκφράζει ένα εκλογικό σώμα που αισθάνεται ορφανό από ηγεσία και δεν αναγνωρίζει στα υπάρχοντα πρόσωπα την ικανότητα να προσφέρουν ασφάλεια, προοπτική και εθνική κατεύθυνση. Η κρίση είναι ιδιαίτερα έντονη στις παραγωγικές ηλικίες, στους ανθρώπους που εργάζονται, δημιουργούν οικογένειες, πληρώνουν ενοίκια, δάνεια και φόρους και βιώνουν καθημερινά την ακρίβεια και την ανασφάλεια.
Αυτό το ποσοστό αποτελεί τον πραγματικό χώρο μέσα στον οποίο μπορεί να αναπτυχθεί μια νέα πολιτική δύναμη. Το κόμμα Σαμαρά δεν εισέρχεται σε ένα τακτοποιημένο και ικανοποιημένο εκλογικό σώμα. Εμφανίζεται σε μια κοινωνία που έχει χάσει την εμπιστοσύνη της στους υπάρχοντες αρχηγούς και αναζητά πρόσωπο, ταυτότητα και κατεύθυνση.

Πώς αντιλαμβάνονται οι Αχαιοί ένα κόμμα Σαμαρά

Οι Αχαιοί δεν φαίνεται να αντιμετωπίζουν το πιθανό κόμμα Σαμαρά ως μια προσωπική πράξη εκδίκησης απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη ούτε ως μία ακόμη μικρή διάσπαση στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας. Το αντιλαμβάνονται ως πιθανό φορέα ουσιαστικής εκπροσώπησης και πολιτικής αναδιάταξης.
Το 9,7% δεν αποτελεί αποδοχή ενός ολοκληρωμένου προγράμματος, διότι τέτοιο πρόγραμμα δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί. Αποτελεί δήλωση πολιτικής διαθεσιμότητας απέναντι στο πρόσωπο του πρώην πρωθυπουργού και σε όσα οι πολίτες θεωρούν ότι μπορεί να εκφράσει: καθαρότερη εθνική γραμμή, μεγαλύτερη ιδεολογική συνέπεια, έμφαση στην οικογένεια και στο δημογραφικό, θεσμική λογοδοσία, κοινωνική προστασία και επιστροφή της Κεντροδεξιάς στις ιστορικές της αναφορές.
Με άλλα λόγια, σχεδόν ένας στους δέκα ερωτηθέντες δηλώνει ότι είναι έτοιμος να εξετάσει σοβαρά την επιλογή Σαμαρά πριν ακόμη γνωρίζει το όνομα, τα στελέχη και το πρόγραμμα του φορέα. Αυτό δείχνει ότι ο Αντώνης Σαμαράς δεν ξεκινά από το μηδέν. Ξεκινά από υπαρκτό πολιτικό κεφάλαιο, αναγνωρισιμότητα και μια κοινωνική ανάγκη που έχει ήδη διαμορφωθεί.

Ποιοι συγκροτούν τη δεξαμενή του νέου φορέα

Η ανάλυση των μετακινήσεων δείχνει ότι το κόμμα Σαμαρά δεν αποτελεί απλή διαρροή από τη Νέα Δημοκρατία. Εμφανίζεται ως πόλος ανασύνθεσης ολόκληρου του δεξιού και συντηρητικού χώρου. Το 39% των ψηφοφόρων της Ελληνικής Λύσης και το 39,4% των ψηφοφόρων της ΝΙΚΗΣ δηλώνουν ότι θα μπορούσαν να μετακινηθούν προς τον νέο φορέα. Παράλληλα, το 11,4% των ψηφοφόρων της ΝΔ και το 12,6% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ εμφανίζονται διαθέσιμοι να τον επιλέξουν.
Οι μεγαλύτερες αναλογικά μετακινήσεις προέρχονται από τα κόμματα δεξιότερα της Νέας Δημοκρατίας. Αυτό δείχνει ότι σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων τους δεν έχει αποκτήσει αμετάκλητη κομματική ταύτιση. Αναζητά έναν ισχυρότερο, περισσότερο έμπειρο και δυνητικά κυβερνητικό φορέα, χωρίς να εγκαταλείπει τις συντηρητικές και πατριωτικές του αναφορές.
Η μετακίνηση του 11,4% από τη ΝΔ είναι, ωστόσο, στρατηγικά ακόμη πιο κρίσιμη. Επειδή η δεξαμενή της Νέας Δημοκρατίας είναι πολύ μεγαλύτερη, η απώλεια πάνω από ενός στους δέκα ψηφοφόρους της αποτελεί καίριο πλήγμα στον κυβερνητικό πυρήνα. Αποδεικνύει, επιπλέον, ότι για ένα τμήμα της βάσης η ψήφος στη ΝΔ δεν ταυτίζεται πλέον αυτονόητα με την ψήφο στον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Η περιορισμένη διείσδυση του κόμματος Σαμαρά στην ΕΛΑΣ, μόλις 3,8%, επιβεβαιώνει ότι η δυναμική του δεν προέρχεται κυρίως από την Κεντροαριστερά. Η βασική του λειτουργία είναι η ανασύνθεση της Δεξιάς, η αποδυνάμωση της ΝΔ και η συγκέντρωση κατακερματισμένων πατριωτικών και συντηρητικών δυνάμεων.

Η ιδεολογική ταυτότητα που διαβάζουν οι πολίτες

Η μεγαλύτερη απήχηση του νέου φορέα καταγράφεται μεταξύ όσων αυτοτοποθετούνται στη Δεξιά, όπου φθάνει το 27%. Στην Κεντροδεξιά βρίσκεται στο 10,5% και στο Κέντρο στο 9,4%. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι οι Αχαιοί δεν βλέπουν τον Αντώνη Σαμαρά ως έναν ουδέτερο τεχνοκράτη ή ως εκφραστή ενός ιδεολογικά άχρωμου Κέντρου.
Τον αντιλαμβάνονται ως φορέα συγκεκριμένης πολιτικής ταυτότητας: εθνικής, συντηρητικής, κοινωνικής και πατριωτικής. Αυτό αποτελεί ταυτόχρονα τη μεγάλη δύναμη και τη μεγάλη πρόκληση του εγχειρήματος. Η σαφήνεια μπορεί να κινητοποιήσει έναν πολιτικά άστεγο κόσμο. Για να μετατραπεί, όμως, σε κυβερνητική προοπτική, θα πρέπει να συνδεθεί με ολοκληρωμένες απαντήσεις για την οικονομία, την κοινωνική συνοχή, τη νέα γενιά, το κράτος δικαίου και τη θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη και στον κόσμο.

Η γεωγραφία της ψήφου και το κοινωνικό βάθος

Η δύναμη του κόμματος Σαμαρά δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Στη Δυτική Αχαΐα φθάνει το 13,8% και στην περιοχή Καλαβρύτων–Ερυμάνθου το 12,9%, ενώ στην Αιγιάλεια περιορίζεται στο 5,3%. Η γεωγραφική αυτή διαφοροποίηση αποκαλύπτει κοινωνικό περιεχόμενο.
Η αυξημένη απήχηση στις αγροτικές και ορεινές περιοχές δείχνει ότι ο νέος φορέας ακουμπά κοινωνίες που αισθάνονται απομακρυσμένες από το συγκεντρωτικό κράτος και από την εικόνα ευημερίας της κυβερνητικής επικοινωνίας. Εκεί η πολιτική αξιολογείται μέσα από το κόστος παραγωγής, την εγκατάλειψη της υπαίθρου, το δημογραφικό, την πρόσβαση στην υγεία και στις δημόσιες υπηρεσίες, και όχι μέσα από τους δείκτες και τις ανακοινώσεις της Αθήνας.
Αυτό σημαίνει ότι η δυναμική του κόμματος Σαμαρά δεν είναι μόνο επικοινωνιακή. Πατά πάνω σε πραγματικές κοινωνικές και γεωγραφικές ανισότητες και σε μια αίσθηση εγκατάλειψης που η σημερινή κυβέρνηση δεν έχει καταφέρει να αντιμετωπίσει.

Πρώτη συνέπεια: το τέλος της μονοκρατορίας Μητσοτάκη στην Κεντροδεξιά

Η βασική στρατηγική του Κυριάκου Μητσοτάκη στηρίχθηκε στην πεποίθηση ότι δεν υπάρχει βιώσιμη κυβερνητική δύναμη στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας. Οι συντηρητικοί ψηφοφόροι μπορούσαν να διαμαρτύρονται ή να απέχουν, αλλά το Μέγαρο Μαξίμου θεωρούσε ότι στο τέλος θα επέστρεφαν υπό το βάρος του διλήμματος της κυβερνησιμότητας.
Ο Αντώνης Σαμαράς ανατρέπει αυτή την εξίσωση. Δεν είναι άγνωστο πρόσωπο της διαμαρτυρίας. Είναι πρώην πρωθυπουργός και πρώην πρόεδρος της ΝΔ, με εμπειρία διακυβέρνησης και ιστορική σχέση με την κοινωνική βάση της παράταξης. Μπορεί, επομένως, να αμφισβητήσει όχι μόνο την πολιτική του κ. Μητσοτάκη, αλλά και την αξίωσή του να αποτελεί τον αποκλειστικό κληρονόμο και εκφραστή της ιστορικής Κεντροδεξιάς.
Το δίλημμα παύει να είναι «Μητσοτάκης ή χάος». Μπορεί να μετατραπεί σε «Μητσοτάκης ή μια διαφορετική, πατριωτική και κοινωνική Κεντροδεξιά». Αυτή είναι η πραγματική αιτία του πολιτικού συναγερμού στο Μέγαρο Μαξίμου.

Δεύτερη συνέπεια: ανασύνθεση της Δεξιάς, όχι απλός κατακερματισμός

Βραχυπρόθεσμα, η εμφάνιση ενός νέου κόμματος αυξάνει τον αριθμό των σχηματισμών και περιορίζει τη Νέα Δημοκρατία. Σε βαθύτερο επίπεδο, όμως, μπορεί να λειτουργήσει ως δύναμη ενοποίησης ενός ήδη κατακερματισμένου χώρου.
Η μεγάλη διαθεσιμότητα ψηφοφόρων της Ελληνικής Λύσης και της ΝΙΚΗΣ δείχνει ότι ο Αντώνης Σαμαράς μπορεί να συγκεντρώσει δυνάμεις που σήμερα βρίσκονται διάσπαρτες σε μικρότερα κόμματα. Η εμπειρία του ως πρώην πρωθυπουργού τού επιτρέπει να συνδυάσει την αντισυστημική κριτική προς το σημερινό Μαξίμου με την εικόνα κυβερνητικής επάρκειας. Αυτό είναι ένα πλεονέκτημα που οι μικρότεροι σχηματισμοί δυσκολεύονται να αποκτήσουν.
Επομένως, το κόμμα Σαμαρά δεν θα προσθέσει απλώς ένα ακόμη ψηφοδέλτιο. Μπορεί να αλλάξει την ιεραρχία, τη φυσιογνωμία και τα όρια ολόκληρου του δεξιού πολιτικού χώρου.

Τρίτη συνέπεια: η ΕΛΑΣ διεκδικεί την πρωτιά χωρίς να κερδίζει από τον Σαμαρά

Η ΕΛΑΣ ωφελείται έμμεσα από την παρουσία του νέου φορέα. Δεν προσελκύει τους ψηφοφόρους του Σαμαρά και δεν αυξάνει θεαματικά τη δική της δύναμη. Παραμένει, όμως, σχεδόν σταθερή, ενώ η ΝΔ υποχωρεί από το 21% στο 18,2%. Έτσι, η διαφορά των δύο περιορίζεται σε μόλις τρία δέκατα της μονάδας.
Η ΕΛΑΣ μπορεί να βρεθεί στην πρώτη θέση χωρίς να πετύχει μεγάλη κοινωνική διεύρυνση. Αρκεί να διατηρήσει τις δυνάμεις της, την ώρα που ο βασικός της αντίπαλος θα χάνει ψηφοφόρους προς τα δεξιά. Πρόκειται για μία από τις μεγάλες παραδοξότητες του νέου σκηνικού: η ανασύνθεση της Δεξιάς μπορεί βραχυπρόθεσμα να διευκολύνει την πρωτιά της Κεντροαριστεράς.
Μακροπρόθεσμα, όμως, η ίδια διαδικασία μπορεί να δημιουργήσει έναν νέο ισχυρό δεξιό πόλο, ο οποίος θα ανταγωνίζεται τόσο τη Νέα Δημοκρατία όσο και την ΕΛΑΣ και θα καθιστά το κυβερνητικό παιχνίδι πολύ πιο σύνθετο.

Τέταρτη συνέπεια: το ΠΑΣΟΚ χάνει την ιστορική του έδρα και τον ρόλο του τρίτου πόλου

Για το ΠΑΣΟΚ, τα ευρήματα είναι ιδιαιτέρως επώδυνα. Στη βασιλεύουσα της ιστορικής του κυριαρχίας, περιορίζεται στο 8,6% και, με την εμφάνιση του κόμματος Σαμαρά, υποχωρεί στο 7,4%. Χάνει την τρίτη θέση από έναν φορέα που δεν έχει ακόμη ιδρυθεί.
Η απώλεια δεν είναι μόνο αριθμητική. Το ΠΑΣΟΚ πιέζεται ταυτόχρονα από την ΕΛΑΣ στην Κεντροαριστερά και από τον Σαμαρά σε τμήματα του πατριωτικού Κέντρου και των παραδοσιακών συντηρητικών ψηφοφόρων του. Το 12,6% των ψηφοφόρων του εμφανίζεται διαθέσιμο να κινηθεί προς τον νέο φορέα. Αυτό αποδεικνύει ότι η παλαιά κοινωνική του συμμαχία έχει διαρραγεί και δεν ανασυγκροτείται αυτόματα με την επίκληση του ιστορικού ονόματος.
Στην Αχαΐα συντελείται, επομένως, μια διπλή ανασύνθεση: η ΕΛΑΣ αφαιρεί από το ΠΑΣΟΚ την πρωτοκαθεδρία στην Κεντροαριστερά και ο Σαμαράς αφαιρεί από τον Μητσοτάκη την αποκλειστικότητα στη Δεξιά.

Πέμπτη συνέπεια: ένα πολυκεντρικό και απρόβλεπτο πολιτικό σύστημα

Η συνολική εικόνα προαναγγέλλει ένα σύστημα με πολλούς ανταγωνιστικούς πόλους: μια Νέα Δημοκρατία αποδυναμωμένη, μια ΕΛΑΣ που διεκδικεί την πρώτη θέση, ένα κόμμα Σαμαρά που εισέρχεται ως τρίτη δύναμη και ανασυνθέτει τη Δεξιά, ένα ΠΑΣΟΚ που πιέζεται από δύο κατευθύνσεις και μικρότερους σχηματισμούς που κινδυνεύουν να απολέσουν σημαντικό μέρος της βάσης τους.
Σε αυτό το περιβάλλον, η αυτοδυναμία απομακρύνεται και οι κυβερνητικές συνεργασίες γίνονται δυσκολότερες. Η επόμενη εκλογική αναμέτρηση δεν θα κρίνει μόνο ποιος θα είναι πρώτος. Θα κρίνει ποιος μπορεί να συνθέσει βιώσιμη πλειοψηφία μέσα σε ένα σύστημα τεσσάρων ή πέντε ουσιαστικών πόλων.
Η μεγάλη αδιευκρίνιστη ψήφος, οι αναποφάσιστοι και το υψηλό «Κανένας» αποδεικνύουν ότι η τελική αναδιάταξη δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Το πολιτικό σύστημα βρίσκεται σε κίνηση και η κοινωνία δεν έχει αποφασίσει πού θα καταλήξει. Αυτό αυξάνει τις δυνατότητες ενός νέου φορέα, αλλά και τις απαιτήσεις που θα κληθεί να εκπληρώσει.

Το μεγάλο λάθος του Μεγάρου Μαξίμου

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης πίστεψε ότι μπορούσε να απομακρύνει τη Νέα Δημοκρατία από τις ιστορικές, εθνικές, κοινωνικές και αξιακές της αναφορές χωρίς να πληρώσει εκλογικό τίμημα. Θεώρησε ότι η παράταξη μπορούσε να μετατραπεί σε έναν προσωπικό, τεχνοκρατικό και επικοινωνιακό μηχανισμό εξουσίας, ενώ η παραδοσιακή βάση θα παρέμενε εγκλωβισμένη λόγω απουσίας εναλλακτικής.
Η δημοσκόπηση της DATA στην Αχαΐα δείχνει ότι αυτή η βεβαιότητα καταρρέει. Το πρόβλημα της ΝΔ δεν είναι η εμφάνιση ενός ακόμη μικρού κόμματος. Είναι η πιθανότητα ανάδειξης ενός ανταγωνιστή με ιστορική σχέση με την παράταξη, κυβερνητική εμπειρία, αναγνωρισιμότητα και δυνατότητα να απευθυνθεί ταυτόχρονα στους απογοητευμένους νεοδημοκράτες και στους ψηφοφόρους των μικρότερων δεξιών σχηματισμών.
Όταν μια κυβέρνηση αρχίζει να χάνει όχι μόνο ψήφους αλλά και το αποκλειστικό δικαίωμα να ορίζει την ταυτότητα της παράταξής της, τότε δεν αντιμετωπίζει απλή φθορά. Αντιμετωπίζει κρίση ηγεμονίας.

Η στρατηγική πρόκληση για τον Αντώνη Σαμαρά

Η δημοσκόπηση καταγράφει δυνατότητα, όχι βεβαιότητα. Για να μετατραπεί το 9,7% σε μεγάλο πολιτικό γεγονός, ο νέος φορέας θα πρέπει να αποδείξει ότι δεν είναι μόνο κόμμα διαμαρτυρίας απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη, αλλά ολοκληρωμένη πρόταση διακυβέρνησης.
Θα πρέπει να συνδυάσει τον πατριωτισμό με την κοινωνική δικαιοσύνη, τη δημοσιονομική σοβαρότητα με την προστασία των ασθενέστερων, την υπεράσπιση της οικογένειας με μια σύγχρονη δημογραφική πολιτική, την εθνική αξιοπρέπεια με ρεαλιστική εξωτερική πολιτική και την κριτική στο σημερινό σύστημα εξουσίας με αξιόπιστες θεσμικές εγγυήσεις.
Θα πρέπει, επίσης, να υπερβεί τα όρια μιας προσωπικής ηγεσίας και να αναδείξει νέα γενιά στελεχών με κοινωνική αναφορά, επιστημονική επάρκεια και καθαρό δημόσιο λόγο. Η δύναμή του βρίσκεται στη σαφήνεια της ταυτότητας. Η προοπτική του θα κριθεί από την ικανότητά του να μετατρέψει αυτή την ταυτότητα σε ευρεία κοινωνική και κυβερνητική πρόταση.

Γιατί η Αχαΐα μπορεί να προαναγγέλλει εθνική ανατροπή

Η Αχαΐα δεν είναι η Ελλάδα σε μικρογραφία και τα τοπικά ποσοστά δεν αποτελούν πανελλαδική πρόβλεψη. Είναι, όμως, μια βαθιά πολιτικοποιημένη περιφέρεια με μεγάλο αστικό κέντρο, αγροτικές και ορεινές περιοχές, ισχυρές κοινωνικές αντιθέσεις και μακρά ιστορία πολιτικών μετασχηματισμών.
Εδώ συνυπάρχουν η αστική Ελλάδα της ανασφάλειας, η περιφερειακή Ελλάδα της εγκατάλειψης, η παραδοσιακή Κεντροδεξιά που δεν αναγνωρίζει τον εαυτό της στη σημερινή ΝΔ, η Κεντροαριστερά που αναζητά νέο φορέα εξουσίας και η μεγάλη κοινωνική περιοχή που δεν εμπιστεύεται κανέναν. Γι’ αυτό η Αχαΐα λειτουργεί ως πολιτικός σεισμογράφος.
Η ιστορία δείχνει ότι, όταν η Αχαΐα αλλάζει, συχνά δεν αλλάζει μόνη της. Ο τόπος που ανέδειξε τον Παπανδρεϊσμό, στέγασε την κυριαρχία του ΠΑΣΟΚ και γέννησε κορυφαίους θεμελιωτές της ιστορικής Δεξιάς, εμφανίζεται σήμερα έτοιμος να γίνει το πρώτο εργαστήριο της μεταμητσοτακικής εποχής.

Τελικό πολιτικό συμπέρασμα

Η έρευνα της Data Consultants δεν αποδεικνύει ότι ένα κόμμα Σαμαρά θα λάβει πανελλαδικά 9,7%. Αποδεικνύει, όμως, ότι υπάρχει κοινωνικό και πολιτικό έδαφος για την εμφάνισή του, ότι η Νέα Δημοκρατία είναι ευάλωτη σε σοβαρή πρόκληση από τα δεξιά της, ότι τα μικρότερα συντηρητικά κόμματα δεν διαθέτουν αδιαπέραστες βάσεις και ότι το ΠΑΣΟΚ δεν έχει πλέον ούτε στην ιστορική του έδρα εξασφαλισμένη την πρωτοκαθεδρία.
Η μεγαλύτερη είδηση δεν είναι μόνο ότι το υποθετικό κόμμα Σαμαρά συγκεντρώνει 9,7%. Είναι ότι η παρουσία του αρκεί για να μειώσει τη ΝΔ στο 18,2%, να περιορίσει τη διαφορά της από την ΕΛΑΣ στις τρεις δεκαδικές μονάδες, να αναδιατάξει ολόκληρο τον δεξιό χώρο και να ξεπεράσει το ΠΑΣΟΚ στη βασιλεύουσα του Παπανδρεϊσμού.
Το 9,7% δεν καταγράφεται σε ένα παραδοσιακό κάστρο της Δεξιάς. Καταγράφεται στην Αχαΐα του Γεωργίου, του Ανδρέα και του Γιώργου Παπανδρέου, στην Αχαΐα του Δημητρίου Γούναρη και του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, στην πατρίδα του Κωστή Στεφανόπουλου, στον τόπο που γέννησε και φιλοξένησε μεγάλα πολιτικά ρεύματα της νεότερης Ελλάδας.
Η πολιτικομάνα Αχαΐα στέλνει σήμερα ένα καθαρό μήνυμα: η κοινωνία δεν είναι πια εγκλωβισμένη, η Δεξιά δεν είναι πια πολιτικά μονοπωλημένη και οι παλιές κομματικές δυναστείες δεν εξασφαλίζουν αυτόματη πίστη. Η οργή και η απογοήτευση αναζητούν πολιτικό περιεχόμενο και αξιόπιστη ηγεσία.
Ο Αντώνης Σαμαράς δεν εισέρχεται απλώς στον πολιτικό ανταγωνισμό. Αλλάζει τους όρους του. Δεν απειλεί μόνο τα ποσοστά του Κυριάκου Μητσοτάκη. Απειλεί την πρωτιά του, την κυβερνητική του προοπτική και το δικαίωμά του να εμφανίζεται ως μοναδικός εκπρόσωπος της ιστορικής Κεντροδεξιάς.
Η Αχαΐα έδωσε τον πρώτο τόνο. Αν οι ίδιες τάσεις επιβεβαιωθούν και σε άλλες περιφέρειες, τότε δεν θα μιλάμε για μια τοπική ιδιαιτερότητα. Θα μιλάμε για το τέλος της πολιτικής μονοκρατορίας Μητσοτάκη και για την έναρξη μιας μεγάλης εθνικής πολιτικής ανατροπής.

www.bankingnews.gr